نشست ژنئولوژی در مصر؛ زنان زیر فشار الگوریتم‌ها و معیارهای تحمیلی زیبایی
نشستی در مصر به بررسی تأثیر معیارهای مجازی زیبایی بر سلامت روان و جایگاه اجتماعی زنان پرداخت.
مصر- شرکت‌کنندگان در این نشست، تأثیر معیارهای مجازی زیبایی و نظام‌های مصرف‌گرایانه بر اعمال فشارهای شدید روانی و اقتصادی بر زنان را بررسی کردند. آنان بر ضرورت تقویت آگاهی انتقادی و پرهیز از پیوند دادن ارزش و جایگاه اجتماعی زنان صرفاً با زیبایی ظاهری تأکید کردند و خواستار توجه به توانایی‌های عملی، علمی و شخصیت زنان شدند.
مرکز ژنئولوژی برای اندیشه و مطالعات در مصر، نشستی با عنوان «الگوریتم‌های پلتفرم‌ها و خشونت معیارهای زیبایی؛ پژوهشی درباره خشونت نمادین و تحولات هویت بصری زنان» برگزار کرد. مدیریت این نشست را عفاف فرجانی، روزنامه‌نگار لیبیایی، برعهده داشت و شماری از فعالان و علاقه‌مندان به مسائل رسانه‌ای، اجتماعی و زنان در آن حضور داشتند.
در این نشست، تأثیر الگوریتم‌های پلتفرم‌های دیجیتال و معیارهای زیبایی رایج در شبکه‌های اجتماعی بر تصویر ذهنی زنان از خود بررسی شد. شرکت‌کنندگان با اشاره به گسترش ابزارهای دیجیتال زیباسازی، تصاویر آرمانی و محتوایی که الگوهای مشخصی از ظاهر را بازتولید می‌کند، پیامدهای روانی، اجتماعی و اقتصادی این روند را مورد بحث قرار دادند.
«پذیرش خود با آشتی با هستی آغاز می‌شود»
دکتر دینا محسن، رئیس مرکز ژنئولوژی برای اندیشه و مطالعات در مصر، معتقد است پرداختن به مسائل زنان نباید به جنبه‌های دانشگاهی و تخصصی محدود شود، بلکه به رویکردی فلسفی نیاز دارد تا ریشه‌ها و ابعاد انسانی پدیده‌ها را توضیح دهد. به گفته او، هر علمی فلسفه خاص خود را دارد که نمی‌توان آن را از موضوع آن جدا کرد؛ خواه این علم به رسانه مربوط باشد، خواه ادبیات یا پزشکی.
او پذیرش خود را به فلسفه هستی پیوند داد و گفت کشمکش تاریخی انسان با مرگ و میل او به جاودانگی، در محیط دیجیتال شکل تازه‌ای پیدا کرده است. این کشمکش در بسیاری موارد به خشونت روانی و معنوی علیه زنان، از طریق بدنام‌سازی و اخاذی، تبدیل می‌شود. او درباره خطرات این نوع خشونت هشدار داد و گفت چنین فشارهایی ممکن است قربانیان را به انزوا، فروپاشی روانی و حتی اندیشیدن به خودکشی سوق دهد.
محسن تأکید کرد که نباید این تعرض‌ها را اختلاف‌هایی گذرا در فضای مجازی تلقی کرد، بلکه باید با آن‌ها به‌عنوان مسئله‌ای فوری و مهم در حوزه انسانی و اجتماعی روبه‌رو شد.
«معیارهای زیبایی پرسش‌های تازه‌ای درباره تصویر زنان مطرح می‌کنند»
عفاف فرجانی، روزنامه‌نگار لیبیایی و مدیر نشست، گفت موضوع این برنامه با تجربه‌های زنان در شرایط گوناگون، از زنان خانه‌دار گرفته تا زنان شاغل و دانشگاهی، ارتباط دارد؛ زیرا بحث از چارچوب نظری فراتر می‌رود و به جزئیات زندگی روزمره و رابطه زنان با تصویری که از خود دارند، می‌پردازد.
او بر اهمیت فراهم کردن فضایی برای بررسی و تحلیل سازنده این موضوع تأکید کرد؛ فضایی که امکان طرح پرسش‌هایی درباره معیارهای زیبایی ترویج‌شده در پلتفرم‌های دیجیتال و تأثیر آن‌ها بر زنان را فراهم کند و در عین حال، جنبه‌های مثبت و منفی محیط دیجیتال را نیز در نظر بگیرد.
«اقتصاد زیبایی ابعاد تازه‌ای از تأثیر پلتفرم‌ها را آشکار می‌کند»
نوژین یوسف، مدیر اجرایی مرکز ژنئولوژی برای اندیشه و مطالعات، تأکید کرد که درک تأثیر پلتفرم‌های دیجیتال بر تصویر زنان از خود، مستلزم توجه به ابعاد اقتصادی و فرهنگی شکل‌دهنده معیارهای زیبایی است. به گفته او، نباید این مسئله را صرفاً موضوعی مرتبط با ظاهر زنان دانست.
او توضیح داد که مفهوم «اقتصاد زیبایی» امکان بررسی رابطه میان سرمایه‌داری معاصر و پلتفرم‌های دیجیتال را فراهم می‌کند و نشان می‌دهد چگونه زیبایی به بخشی از یک نظام مصرف‌گرایانه تبدیل شده است؛ نظامی که با ترویج الگوهای مشخصی از ظاهر، محصولات و خدمات مختلف را به بازار عرضه می‌کند.
مجازات دیجیتال و طرد اجتماعی زنان
در این نشست، استفاده تبلیغاتی از تصویر و بدن زنان برای جلب توجه مصرف‌کنندگان نیز بررسی شد. شرکت‌کنندگان توضیح دادند که تکرار محتوا و استفاده از چهره‌های تأثیرگذار در شبکه‌های اجتماعی، به شکل‌گیری خواسته‌ها و انتخاب‌های افراد کمک می‌کند؛ حتی اگر آنان مستقیماً پیام تبلیغاتی را نپذیرند.
حاضران همچنین مفهوم «مجازات دیجیتال» را که دکتر دینا محسن مطرح کرده بود، بررسی کردند. او این مفهوم را نوعی طرد و فشار اجتماعی دانست که زنان زمانی با آن روبه‌رو می‌شوند که ظاهر طبیعی‌شان با معیارهای مجازی و رایج زیبایی مطابقت نداشته باشد.
شرکت‌کنندگان درباره پیامدهای روانی و اجتماعی این معیارها و فشارهایی که زنان را به تغییر ظاهر خود وادار می‌کند، هشدار دادند؛ فشارهایی که ممکن است بر فرصت‌های پذیرش اجتماعی و مشارکت حرفه‌ای آنان تأثیر منفی بگذارد.
همچنین نظریه «مارپیچ سکوت» برای توضیح ترس برخی افراد از بیان دیدگاه‌های مخالف با نظر غالب مطرح شد؛ ترسی که از نگرانی درباره طرد شدن یا کنار گذاشته شدن ناشی می‌شود. این موضوع زمینه‌ای برای بررسی تأثیر فشار اجتماعی بر شکل‌گیری نگرش‌ها درباره ظاهر و معیارهای زیبایی فراهم کرد.
خانواده و نهادهای اجتماعی در مواجهه با فشارهای دیجیتال
بحث‌ها به تأثیر استفاده گسترده از شبکه‌های اجتماعی بر روابط خانوادگی و تعامل مستقیم میان افراد نیز کشیده شد. در این بخش، پیشنهادهایی برای تقویت ارتباط در خانواده، کاهش زمان استفاده از صفحه‌نمایش‌ها و اختصاص دادن زمان‌هایی به فعالیت‌های مشترک و گفت‌وگو، دور از تلفن همراه و پلتفرم‌های دیجیتال، مطرح شد.
شرکت‌کنندگان بر ضرورت همکاری خانواده‌ها، نهادهای آموزشی و دینی و سازمان‌های جوانان برای تقویت اعتمادبه‌نفس زنان و پذیرش تفاوت‌ها تأکید کردند. آنان همچنین خواستار توجه به ارزش علمی و عملی زنان به‌جای تمرکز بر ظاهر بیرونی آنان شدند.
در این نشست همچنین اشاره شد که «ترندهای» دیجیتال که الگوهای مشخصی از سبک زندگی و ظاهر را برای بازتعریف موفقیت ترویج می‌کنند، پدیده‌ای پیچیده‌اند که عوامل روانی، فرهنگی و اقتصادی در آن دخیل هستند و نمی‌توان آن را صرفاً به بُعد فناوری محدود کرد.
این نشست با تأکید بر اهمیت افزایش آگاهی، برخورد انتقادی با محتوای دیجیتال و گسترش بحث درباره معیارهای زیبایی به پایان رسید؛ رویکردی که هدف آن حمایت از پذیرش خود و کاهش طرد و تبعیض بر اساس ظاهر است.