سپیده قلیان در نامه‌ای به گزارشگر ویژه سازمان ملل: روایت شکنجه و سرکوب را نمی‌توان به آمار تقلیل داد
سپیده قلیان، فعال مدنی و زندانی سیاسی پیشین، در نامه‌ای به مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، از شکنجه و آزار بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ خبر داده و خواستار بازنگری در شیوه‌های مستندسازی نقض حقوق بشر شده است.
مرکز خبر - سپیده قلیان، فعال مدنی و نویسنده، در نامه‌ای خطاب به مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، از آنچه شکنجه و آزار گسترده بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ توصیف کرده، نوشته و از نهادهای بین‌المللی خواسته است برای ثبت و پیگیری موارد نقض حقوق بشر در ایران، از روش‌های متعارف فراتر بروند.
سپیده قلیان در این نامه که پنجم آبان ۱۴۰۵ منتشر شد، می‌گوید در دی‌ماه ۱۴۰۴ در زندان وکیل‌آباد مشهد زندانی بوده و خود شاهد شکنجه و آزار زندانیان شده است. او نوشته است که پس از آزادی، با وجود خطرهای احتمالی، فعالیت شهروندخبرنگاری را ادامه داده و تاکنون ۱۵۰ مصاحبه مفصل با بازداشت‌شدگان در خراسان رضوی، خوزستان و تهران انجام داده است.
به گفته سپیده قلیان، روایت‌هایی که در این مصاحبه‌ها ثبت کرده، شامل ادعاهایی درباره تجاوز، شکنجه با برق، بستن بازداشت‌شدگان به تخت، شکستن استخوان‌ها و اعدام نمایشی است. این موارد بر اساس شهادت‌هایی است که او گردآوری کرده است.
هفت روایت از زندان و تجربه بازداشت‌شدگان
هم‌زمان با انتشار نامه، مجموعه‌ای از یادداشت‌ها و روایت‌های گردآوری‌شده به قلم سپیده قلیان نیز منتشر شده است. این مجموعه شامل هفت روایت است که هرکدام با عنوانی مستقل، تجربه‌ای از بازداشت، زندان، شکنجه یا تهدید را بازگو می‌کنند.
عنوان‌های این روایت‌ها عبارت‌اند از:
• «در غیاب من از سرگذشت من مراقبت کن»
• «یک شب خیلی سرد، انتهای بلوار وکیل‌آباد»
• «خداحافظ کودک من»
• «رفیقم شبیه خودش نبود»
• «دزفول، سحر، امید، سبزقبا و شکنجه»
• «خیلی زود همه‌چیز را فهمید»
•«در خیابان دانش‌آموز؛ برانی یا نرانی کشته می‌شوی»
سپیده قلیان نوشته است که این روایت‌ها از زندان‌های وکیل‌آباد مشهد، سپیدار و شیبان اهواز، دزفول، تهران بزرگ و فشافویه جمع‌آوری شده‌اند و تحت شرایط دشوار و فشارهای فراوان به بیرون رسیده‌اند. او تأکید کرده است که هر روایت به‌تنهایی بخشی از رنج بازداشت‌شدگان را نشان می‌دهد، هرچند ثبت تجربه‌ها در قالب کلمات نمی‌تواند تمام ابعاد آنچه بر افراد گذشته است، بازتاب دهد.
انتشار این یادداشت‌ها در کنار نامه، تلاشی برای ارائه روایت‌های فردی در کنار آمارهای کلی مربوط به کشته‌شدگان، بازداشت‌شدگان و اعدام‌هاست. سپیده قلیان معتقد است تمرکز صرف بر شمار قربانیان، بدون توجه به کیفیت خشونت و تجربه‌های بازماندگان، می‌تواند ابعاد واقعی سرکوب را پنهان کند.
انتقاد از شیوه‌های معمول راستی‌آزمایی
یکی از محورهای اصلی نامه سپیده قلیان، انتقاد از محدودماندن مستندسازی بین‌المللی به آمار و تأیید اطلاعات از طریق خانواده‌های قربانیان است. او با اشاره به اظهارات پیشین مای ساتو درباره ضرورت کسب رضایت خانواده‌ها برای انتشار اطلاعات مربوط به اعدام‌ها، نوشته است که بسیاری از خانواده‌ها به‌دلیل فشارهای امنیتی، مشکلات اقتصادی و وضعیت جسمی و روانی، امکان پیگیری یا اطلاع‌رسانی ندارند.
به گفته سپیده قلیان، برخی خانواده‌ها با تهدیدهایی درباره احتمال اعدام فرزندانشان در صورت اطلاع‌رسانی مواجه شده‌اند. او همچنین نوشته است که در مواردی، اعدام زندانیان بدون اطلاع‌رسانی قبلی به خانواده‌ها انجام شده است.
سپیده قلیان از گزارشگران بین‌المللی خواسته است برای بررسی وضعیت ایران، روش‌ها و پروتکل‌های تازه‌ای طراحی کنند که بتواند شرایط شاهدان، بازداشت‌شدگان و خانواده‌هایی را که زیر فشار هستند، در نظر بگیرد. او تأکید کرده است که در چنین شرایطی، روش‌های متعارف راستی‌آزمایی به‌تنهایی پاسخگوی ابعاد و شدت موارد گزارش‌شده نیستند.
هشدار درباره حذف برخی بازداشت‌شدگان از روایت عمومی
سپیده قلیان در نامه خود همچنین از آنچه حذف و بایکوت بخشی از بازداشت‌شدگان به‌دلیل اختلافات سیاسی در داخل ایران خوانده، انتقاد کرده است. به باور او، این اختلافات گاه بر نحوه بازتاب رویدادها در سطح بین‌المللی نیز اثر گذاشته و باعث شده است برخی از قربانیان کمتر دیده شوند.
او از جامعه جهانی خواسته است وقایع دی‌ماه ۱۴۰۴ را صرفاً از منظر اختلاف آمارها بررسی نکند و به سن‌وسال قربانیان، شرایط بازداشت، شکنجه، وضعیت زندانیان و فشار بر خانواده‌ها نیز توجه داشته باشد. سپیده قلیان همچنین هشدار داده است که معرفی اعتراضات به‌عنوان جنگ داخلی با دخالت نیروهای خارجی می‌تواند به توجیه سرکوب بیشتر معترضان منجر شود.
نگرانی درباره اعدام زنان زندانی
بخش دیگری از نامه به وضعیت زنان زندانی و خطر اجرای احکام اعدام اختصاص دارد و درباره خطر عادی‌سازی اعدام زنان زندانی با اتهام‌های منتسب به جرایم سیاسی هشدار می‌دهد.
سپیده قلیان با تأکید بر مخالفت خود با مجازات اعدام، نوشته است که در ایران مرز روشنی میان پرونده‌های سیاسی و غیرسیاسی وجود ندارد و اتهام‌های غیرسیاسی نیز ممکن است برای سرکوب هدفمند به کار گرفته شوند.
او نسبت به روندی که آن را تلاش برای عادی‌سازی اعدام زنان زندانی با اتهام‌های منتسب به جرایم سیاسی توصیف کرده، هشدار داده است و این روند را گسترش‌دهنده زمینه نقض حقوق بشر دانسته است.
سپیده قلیان در پایان نامه از سازمان ملل و گزارشگران حقوق بشر خواسته است به محکومیت‌های نمادین بسنده نکنند و برای مستندسازی شهادت قربانیان، بررسی ادعاهای شکنجه و اعدام و پاسخ‌گوکردن عاملان نقض حقوق بشر، اقدام‌های جدی‌تر و متناسب با شرایط ایران در پیش بگیرند.
نامه و هفت روایت همراه آن در حالی منتشر شده‌اند که سپیده قلیان می‌گوید بخش مهمی از تجربه‌های بازداشت‌شدگان در معرض فراموشی یا حذف قرار دارد. او ثبت این شهادت‌ها را تلاشی برای حفظ روایت افرادی می‌داند که تجربه‌هایشان، به‌دلیل فشارهای امنیتی و محدودیت‌های اطلاع‌رسانی، به‌سختی به افکار عمومی می‌رسد.