سیلڤا ئیبراهیم

 

کۆبانێ- لە هەشتەمین ساڵڕۆژی کۆچکردنی زۆرەملێی دانیشتووانی عەفرین، کە دەکەوێتە ١٨ی ئادار، خەڵکی شارەکە خۆیان ئامادە دەکەن بۆ گەڕانەوە بۆ سەر ماڵ و حاڵی خۆیان دوای چەندین ساڵ لە ئازار کە بە داگیرکردنی ناوچەکە لەلایەن دەوڵەتی تورکیاوە لە ساڵی ٢٠١٨ دەستیپێکرد گەڕانەوەی بە شکۆمەندانەی دانیشتووان بۆ شارەکەیان، دوای ساڵانێک لە بەرخۆدان و پێداگری لەسەر مافی گەڕانەوەیان.

 

لە کاتێکدا، خەڵکی عەفرین خۆیان ئامادە دەکەن بۆ گەڕانەوە بۆ ماڵەکانیان دوای ساڵانێک لە کۆچکردن، یادەوەری تاریکی ١٨ی ئادار گەورە دەردەکەوێت و ئەو تاقیکردنەوە پڕ لە ئازار زیندوو دەکاتەوە کە بە داگیرکردنی عەفرین دەستی پێکردووە، بەڵام ئەمساڵ جیاوازە لە ساڵانی پێشوو، دوابەدوای ڕێککەوتنی ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، کە یەکێک لە بڕگەکانی گەڕانەوەی دانیشتووانی ئاوارەکانی عەفرین بۆ سەر ماڵ و حاڵی خۆیان دیاریکردووە لە هەمان کاتدا پارێزگاری لە کەرامەتی خۆیان و پاراستنی مافەکانیان لە ڕووی یاساییەوە، ئەمەش ئەم یادەوەرییە تاریکەی گۆڕیوە بۆ نەورۆزێک، سەرکەوتن و بەهارێکی نوێی لەگەڵ خۆیدا هێناوە دوای ئازار و بەرخۆدان و قوربانیدانی بێئەندازە.

 

”ڕەگ و ڕیشە لە خاک و بەرخۆدان لە دژی نادادپەروەری”

وەحیدە خەلیل، ژنێکی کۆچبەر و خەڵکی عەفرینە، خەڵکی ناوچەکەی بە قووڵی وابەستەی خاک و کولتوورەکەیان و سروشتدۆست و خاوەنی هۆشیارییەکی بەهێزی ژینگەیی و پێکهاتەیەکی کۆمەڵایەتیی دامەزراو پێناسە دەکات، هەروەها خەڵکی عەفرین ئایدۆلۆژیای داگیرکاری دیموکراتیکی لە باوەش دەگرن، کە لەسەر بنەمای فەلسەفەی ڕێبەری گەلی کورد عەبدوڵا ئۆجالان، کە جەخت لەسەر خوشک و برایەتی گەلان و ڕزگاری ژنان دەکاتەوە.

 

ئەو ڕووداوەکانی ساڵی ٢٠١٨ی بەبیر دێنێتەوە کە عەفرین لەلایەن داگیرکەری تورکیاوە کەوتە بەر هێرشێکی زەمینی و دووپاتی دەکاتەوە، کە بەئامانجکردنی شارەکە بە شێوەیەکی هەڕەمەکی نەبووە بەڵکو دەرئەنجامی ڕۆڵی پێشەنگانەیە لە ڕێکخستنی کۆمەڵگەکەیدا، عەفرین یەکەم شار بوو کە کۆمینەکانی دامەزراند، پێشەنگ بوو لە جێبەجێکردنی سیستەمی هاوسەرۆکایەتی، شایەتحاڵی دامەزراندنی یەکینەکانی پاراستنی ژنان ”یەپەژە” بوو، هەروەها وەک پەناگەیەکی ئارام بۆ خەڵکی کۆچبەر لە ناوچە جیاوازەکانی سووریا کاری دەکرد.

 

وەحیدە خەلیل پێی وایە ئەم نموونە کۆمەڵایەتییە لەگەڵ سیاسەتی دەوڵەتە هەژموونەکاندا ناکۆک بووە، کە پشت بە لاوازبوونی دانیشتوەان دەبەستن، لە کاتێکدا پڕۆژەی نەتەوەی دیموکراتیک لەسەر بنەمای بەهێزکردنی پێکهاتەکانە بۆ بەڕێوەبردنی خۆیان، ئەو هێرشەی بۆ سەر عەفرین بە درێژکراوەی ئەو پیلانگێڕییە دەزانێت کە پڕۆژەی نەتەوەی دیموکراتیکی کردۆتە ئامانج، کە لە کەسایەتی ڕێبەری گەلی کورد عەبدوڵا ئۆجالاندا بەرجەستە بووە، هەروەها ئەوەی شارەکە بەرگەی گرت، هەوڵێک بوو بۆ لێدان لەم نموونە کۆمەڵایەتییە، کە بەرخۆدان و توانای ڕێکخراوەیی خۆی سەلماندووە.

 

ڕوونیشیکردەوە، هێرشەکە بۆ سەر عەفرین بەکارهێنانی جۆرەها چەک لەخۆدەگرێت و پێشێلکاری بەرفراوانیشی لەگەڵدا هەبووە بەرامبەر بە دانیشتووان، ئەمە جگە لە گرتنەبەری تاکتیکی جەنگی نانەریتی، ڕەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆککۆماری تورکیا هەوڵیدا ئەو بانگەشانە بەرەوپێش ببات کە گوایە شارەکە خاڵییە لە دانیشتووانەکەی، بەڵام سەدان هەزار دانیشتوو ڕژانە سەر شەقامەکان بۆ پووچەڵکردنەوەی ئەو قسانە، ئیرادەی گەل لەگەڵ بەرخۆدانی شەڕڤانان یەکگرتوو بووە، ئەمەش وایکردووە بۆ ماوەی ٥٨ ڕۆژ لە یەکێک لە دیارترین لاپەڕەکانی بەرخۆدان کە ناوچەکە شاهیدی بووە، بەرەنگاری ببنەوە.

 

”شەپۆلەکانی کۆچکردن... ئازار و بەرخۆدان”

وەحیدە خەلیل باسی لە دۆخی نالەباری خەڵکی عەفرین کرد دوای کۆچکردنی زۆرەملێیان لە دوای هێرشی تورکیا، دانیشتووان بەرگەی بارودۆخی سەختیان گرتووە لە کامپەکانی شەهبا لە ژێر گەمارۆیەکی تونددا کە لەلایەن ڕژێمی بەعسی سەپاندبوو، ساڵانێکی زۆر پێداویستییە سەرەتاییەکانیان نەبوو.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، خەڵکەکە بۆ ماوەی شەش ساڵ لەم بارودۆخەدا خۆڕاگر بوون، بەو هیوایەی بگەڕێنەوە شارەکەیان، بەڵام هێرشێکی نوێی داگیرکەری تورکیا و چەتەکانی تورکیا کەوتە بەر پەلامار و ناچاریان کرد جارێکی دیکە بەرەو باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا کۆچیان کرد، خەڵکی عەفرین بەردەوام پەنایان بردووە بۆ ئەو ناوچانەی کە پڕۆژەی نەتەوەی دیموکراتیک جێبەجێ دەکەن، شوێنی ئازادی و کەرامەتیان تێدا دۆزیوەتەوە، بەڵام هێرشەکان بەردەوام بوون و ناچاریان کرد لە کاتی پەرەسەندنی سەربازیی ئەم دواییەی ناوچەکەدا ڕووبەڕووی شەپۆلێکی دیکەی کۆچکردنیان ببنەوە.

 

وەحیدە خەلیل وتی: گەڕانەوەی خەڵکی عەفرین دوای هەشت ساڵ بەرخۆدان هات، ئەم گەڕانەوەیە خۆشی لە دڵماندا زیندووکردۆتەوە، هەروەک چۆن نەورۆز خۆشی تێکەڵ بە سەرکەوتن لە دڵی کورددا زیندوو دەکاتەوە.

 

”ژنانی عەفرین: سیمبولی بەرخۆدان و هیوا”

حەمیدە محەمەد، کۆچبەری شاری عەفرین، ڕوونیشیکردەوە، خەڵکی عەفرین لە ماوەی هەشت ساڵی ڕابردوودا بەرگەی شەپۆلێکی سەختی کۆچکردنیان گرت، بەڵام ژنان خۆیان بەدەست ئەو بارودۆخە سەختە نەدا کە ڕووبەڕوویان بووەوە، لەبری ئەوە لە بەرەکانی شەڕ و بەرگریکردن لە ماڵ و حاڵی خۆیان بەرەنگاری بوون، هەروەها قوربانیدانەکانیان هیوای لە دڵی کۆچبەرەکاندا نوێکردووەتەوە بۆ گەڕانەوەیان.

 

باسی لە سروشتی شاری عەفرین و ئەو پێشێلکارییانەی کرد کە تووشی بووە، کاریگەرییان لەسەر ژینگە و شوێنە مێژووییەکانی هەبووە، ڕوونیشیکردەوە، عەفرین بە شانەدانی شارستانیەتی هوری دادەنرێت و چەندین شوێنەوار لەخۆدەگرێت وەک مۆنۆمێنتی نەبی هوری، برسی خاتونی، و تل عەندار، هەروەها ماڵی شارستانیەتی خوداوەندی عەشتار، ئەو شوێنانە لە پێشێلکارییەکانی فراکسیۆنە دڵسۆزەکانی داگیرکەری تورکیا ڕزگار نەبوون، هەروەک چۆن ئەو دار زەیتونانەی کە ناوچەکە بە ناوبانگیانەوە ناوبانگی دەرکردووە، ڕزگار نەبوون و ڕێژەیەکی زۆریان بڕدراون.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، ئەو دانیشتووانەی دوای داگیرکاری لە عەفرین ماونەتەوە، هەروەها تووشی جۆرەها پێشێلکاری کراون، لەوانە ڕفاندن و کوشتن و دەستدرێژیکردنە سەر دووبارە، هەروەها ژنان لە پێشەنگی ئەو کەسانە بوون کە بەرگەی ئازار و نادادپەروەرییان گرتووە، متمانەی خۆی دەربڕی کە عەفرین چاک دەبێتەوە و ژیان وەک جاران بۆی دەگەڕێتەوە، ئەمەش لە سایەی ڕۆڵی ژنان و ڕۆحی پێشەنگایەتییان و توانای هەناسەدانی ژیانیان بۆ ناو هەم بەردەکان و هەم دارەکان.

 

”گەڕانەوە بۆ عەفرین: خەونێک دوای هەشت ساڵ هاتەدی”

حەمیدە محەمەد باسی لە سۆزی منداڵەکانی عەفرین کرد بۆ شارەکەیان، کە گەورەبوون بە بیستنی چیرۆکەکان بەبێ ئەوەی هەرگیز بینیبێتیان، سەرنجی کنجکاوی و پرسیارە بێکۆتاکانیان دا، زۆرجار منداڵەکان وتیان: لە بەهاردا بە کەناری ڕووبارەکانی عەفرین دەڕۆین، شانازی بە جوانی و شاخەکانیەوە دەکەین، ئەوانیش دەپرسن "کۆبوونەوەمان لەگەڵ عەفرین چۆن دەبێت؟"

ڕوونیدەکاتەوە، کە ئەم خۆشەویستییە قووڵە وایکردووە دایکان بەو سۆزەوە پێناسەی عەفرین بۆ منداڵەکانیان بکەن، منداڵەکان لە ساڵانی کۆچکردنیان بە هەڵگرتنی وێنەی شارەکەیان لە دڵیاندا گەورە بوون و بە تامەزرۆییەوە چاوەڕێی گەڕانەوەیان بوون.

 

حەمیدە محەمەد دووپاتی کردەوە، کە هیوای گەڕانەوە بەهۆی قوربانیدانی شەهیدان و بەرخۆدانی ئەو هێزانەی کە گەلیان پاراستووە بووەتە ڕاستی، هەروها دەگەڕێنەوە سەر خاکەکەیان بۆ زیندووکردنەوەی عەفرین، دانیشتووانەکە بڕیاریانداوە شوێنەواری وێرانکارییەکان لاببەن و نەمام بچێنن و گەڕەکە وێرانەکان زیندوو بکەنەوە، تەنانەت ئەگەر عەفرین جگە لە خاکەکەی هیچی تر لە عەفرین نەمێنێتەوە، ئەوە دەیگەڕێنییەوە بۆ ئەو کاتەی دەمانزانی.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، ژنانی عەفرین، وەک نەوەکانی عەشتار و ئیناننا و خاوەنی مێژوویەکی دوور و درێژی ڕێکخستن و پێشەنگایەتی، لە پێشەنگی پرۆسەی ئاوەدانکردنەوەدا دەبن، هەروەها خۆشەویستییان بۆ شارەکەیان دەبێتە هێزی بزوێنەری پشت ئاوەدانکردنەوەی و بوژاندنەوەی بەرد و دارەکانی.

 

بە ڕۆیشتنی یەکەم کاروانی گەڕانەوە کە نزیکەی ٤٠٠ خێزان پێکهاتبوون کە دوای ساڵانێک لە کۆچکردنی زۆرەملێ گەڕانەوە بۆ عەفرین، هیوایەک نوێ دەبێتەوە کە شارەکە وردە وردە زیندوویی خۆی بەدەستبهێنێتەوە، لە چەند ڕۆژی داهاتوودا ئەو کۆچبەرانەی کە ماونەتەوە بە قۆناغ بە قۆناغ بەردەوام دەبن لە گەڕانەوەیان، هەنگاوێک کە دەبێتە هۆی گەڕاندنەوەی دۆخی ئاسایی و کردنەوەی لاپەڕەیەکی نوێ بۆ خەڵکی عەفرین، کە بە درێژایی ساڵانی نەبوونی شارەکەیان لە دڵی خۆیاندا هەڵگرت و ئێستا دەگەڕێنەوە بۆ نووسینی لاپەڕەیەکی نوێی بەرخۆدان و ئاوەدانکردنەوە.