نورشان عەبدی

 

کۆبانێ- ٢٢ی نیسان ساڵیادی دەستپێکردنی ڕۆژنامەگەریی کوردییە بە دەرچوونی یەکەم ڕۆژنامەی "کوردستان" لە قاهیرە لە ساڵی ١٨٩٨، لەو کاتەوە ئەم بەروارە بووەتە بەردێکی سیمبولی، ئاهەنگگێڕان بە بزووتنەوەیەکی میدیایی کە سەرەڕای هەموو ئاڵەنگاریەکان ئامادەیی خۆی پاراستووە.

 

دوای ١٢٨ ساڵ لە دەرچوونی یەکەمین ڕۆژنامەی کوردی، ڕۆژنامەگەریی کوردی لە ڕێگەی خەباتی بەردەوام و هەوڵی ماندوو نەناسەوە بەردەوامە لە پاراستنی میراسی، هەر بەم بۆنەیەوە ئاژانسەکەمان ئەم چاوپێکەوتنەی خوارەوەی لەگەڵ ڕۆژنامەنووس سوعاد محەمەد ئەنجامدا بۆ ئاگاداربوون لە گرنگی ئەم ڕۆژە و مێژووی ڕۆژنامەگەریی کوردی.

 

بە بۆنەی ڕۆژی ڕۆژنامەگەری کورد، ئێوە وەک ڕۆژنامەنووسانی کورد ئەمڕۆ چۆن بیر لەم میراسە دەکەنەوە و چ هەنگاوێک لەم ڕێگایەدا نراوە؟

یادکردنەوەی ئەم ڕۆژە و بە تایبەتی ئەم بەروارە بۆ ئێمە واتایەکی گەورەی هەیە، ڕۆژنامەگەریی کوردی یەکێک بوو لە ئامرازە سەرەتاییەکانی گەیاندنی دەنگی گەلی کورد و هۆشیارکردنەوەی بوونی خەڵکی کوردستان و دوای ١٢٨ ساڵ هەر بەو شێوەیە ماوەتەوە.

 

ڕۆژنامەگەری کوردی سەرەڕای ئەو سەختی و کەموکوڕییانەی لەماوەی ئەو دەیە درێژەدا ڕووبەڕووی بووەتەوە، بەردەوام بووە لە هەوڵەکانی بۆ دۆزینەوەی چارەسەر، دەنگی گەلەکەی بە جیهان گەیاندووە و وەک ئاوێنەیەک بۆ کۆمەڵگەکەی خزمەت دەکات، هەرگیز نەوروژێندراوە، ڕۆژنامەنووسان و بەتایبەت ژنان ڕۆڵێکی چارەنووسسازیان لەم گەشتەدا هەبووە، ئێمە بەرپرسیارێتییەکی گەورەمان لە ئەستۆ گرتووە، بەتایبەتی لە کاتی هێرشەکاندا کە ڕۆژئاوای کوردستانیان کردە ئامانج، بۆ بەڵگەنامەکردنی ڕاستییەکان و گەورەکردنی دەنگی بەرخۆدان.

 

بەباشی دەزانرێت کە ئەمڕۆ شەڕەکان لەڕێگەی ڕاگەیاندنەکانەوە دەکرێت و ئێمەش لە بەرامبەردا هەوڵدەدەین لەم گۆڕەپانەدا دەنگ و سیمبولی گەلەکەمان بین، هەرگیز ئەو شەهیدانە لەبیر ناکەین کە چ لە ناوەوە و چ لە دەرەوەی نیشتمان گیانی خۆیان بەخت کرد، بەتایبەت شەهیدانی بەرخۆدانی بەنداوی تشرین، جیهان بلگین و نازم دەشتان، هەروەها غوربەتلی ئارسوز و سەدان شەهیدی دیکە کە ڕێگای تێکۆشان و بەرخۆدانیان هەڵبژارد، هەموویان لەبیر ناکەین و دووپاتی دەکەینەوە کە بە شوێنپێی ئەوان دەڕۆین.

 

شیکاریی تێڕاماناوی ڕۆژنامەگەریی کوردیتان خستۆتە ڕوو، بەڵام چی لە میدیا ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکانی دیکە جیای دەکاتەوە؟

ئەم پرسیارە دەتوانرێت لە چەند گۆشەنیگایەکەوە نزیک بکرێتەوە، تەنها کارکردن لە شوێنێکی دیاریکراودا بەو واتایە نییە کە ڕۆژنامەنووسێک تەنها نوێنەرایەتی دەنگی دەوڵەتی هەبوو یان تاکە نەتەوەیەک دەکات، لەو چوارچێوەیەدا، ڕۆژنامەگەریی کوردی بۆتە دەنگێک بۆ هەموو پێکهاتەکان و گەلانی نیشتەجێی ناوچەکە، نەک هەر هەواڵە سیاسی و کۆمەڵایەتی و ڕۆشنبیرییەکان ڕووماڵ دەکات، بەڵکو وەک ڕێنوێنییەک بۆ کۆمەڵگە خزمەت دەکات.

 

میدیای کوردی بە بەڵگەنامەکردنی پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ، کۆمەڵکوژییەکانی دژ بە خەڵکی ناوچەکە، پێشێلکارییەکانی دژ بە ژنان، کوشتنی منداڵان و دڕندەیی دیکە، ڕۆڵێکی چارەنووسسازیان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بەتایبەتی لە ڕۆژئاوای کوردستان هەبووە، هیچ دەزگایەکی ڕاگەیاندنی دیکە قەبارەی ئەو تاوانانەی لە ڕۆژئاوای کوردستان ئەنجام دراون بەقەد میدیای کوردی بە شێوەیەکی هەمەلایەنە بەڵگەی نەکردووە.

 

میدیای کوردی لە ڕێگەی شێوازە ناوازەکانیەوە بووەتە دەنگی خەڵک، ڕاستی ئەو شتانە دەگەیەنێت کە بەسەر خەڵکدا دەگوزەرێت، جیاکارییەکەی لە زۆر وردەکاریشدا دیارە، هەڵسوکەوتی هێمنانەی، هەڵوێستی، شێوازی پێشکەشکردنی و ئەو بابەتانەی کە ڕۆژنامەنووسان هەڵیدەبژێرن، هەموو ئەمانە ڕەنگدانەوەی ناسنامەی ڕۆژنامەنووسی کورد و پابەندبوونیانە بە دۆزی خۆیانەوە.

 

ڕۆژنامەنووسێک کە بە سۆزەوە دەچێتە مەیدانەکەوە بۆ خزمەتکردنی کۆمەڵگەکەیان، ئەمە لە ڕێگەی کارەکانیانەوە نیشان دەدات، لەم ڕوانگەیەوە پێم وایە ڕۆژنامەگەری کوردی لەم لایەنە بنەڕەتیانەدا جیاوازە لە میدیای جیهانی.

 

ژنانی ڕۆژنامەنووسی کورد هەر لە سەرەتای کاری میدیاییەوە ڕۆڵێکی دیاریان هەبووە، تا ئەو ڕادەیەی دەکرێ بڵێین لە چوارچێوەی ڕۆژنامەگەریی کوردیدا بوونەتە پێشەنگ، چۆن ئەم پێشکەوتنە ڕوون دەکەیتەوە؟ چۆن دەتوانرێت ئەم میراسە بپارێزرێت و پەرەی پێبدرێت؟

لە ئاستی جیهانیدا دەتوانرێت بڵێین ژنانی ڕۆژنامەنووس تەنها پابەند نەبوون بە ڕێبازی نەریتی میدیاوە. کاتێک ژنان بە ئازادی دیدگای خۆیان دەردەبڕن و بەم شێوەیە کارەکانیان دەگەیەنن، سروشتییە کە ئامادەبوونیان جیاواز و کاریگەر بێت، هەر بەو هۆیەشەوە ژنانی ڕۆژنامەنووسی کورد کەوتوونەتە بەر هێرشی جیاواز بە ئامانجی بێدەنگکردنی دەنگی ژنان و دوورخستنەوەیان لە مەیدانەکە.

 

بەڵام لە سایەی بەرخۆدان و ئیرادەی ژنان لە کاری میدیایی، ئەم هێرشانە بە ئامانجەکانیان نەگەیشتوون، بە ئاوڕدانەوە لە ساڵانی ڕابردوو بۆمان دەردەکەوێت کە پێگەی ژن لە میدیادا بووەتە جێگای شانازی.

 

ئەمڕۆ دەبینین ژمارەیەکی زۆر لە ژنان لە ناو دامەزراوە میدیاییەکانماندا پێگەی گرنگیان داگیرکردووە، بە تایبەت لە کاتی ئەو هێرشانەی کە باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریایان کردە ئامانج، ژنانی ڕۆژنامەنووس لە بەرەکانی پێشەوە بوون و ڕاستیەکانیان بە دیکۆمێنت کردووە و دەنگی بەرخۆدانیان گەیاند.

 

ژنانی ڕۆژنامەنووس لە پشت کۆمپیوتەرەکانیانەوە دانیشتبوون و بەرخۆدانی گەلەکەیان بە جیهان دەگەیاند، دوو دەزگای ڕاگەیاندنمان هەیە کە بە تەواوی لەلایەن ژنانەوە پێشەنگایەتی دەکرێن، دەزگای ”NÛJINHA” ”نوژنها” لە ڕۆژئاوای کوردستان وJIN” TV” ”ژن تیڤی”.

 

کاتێک دەزگایەکی ڕاگەیاندن بە تەواوی لەلایەن ژنانەوە بەڕێوەدەبرێت، هەڵوێست و دیدگا و قووڵایی پیشەیی ئەوان بە ڕوونی دەردەکەوێت، ماندوونەناسانە کاریان کرد بۆ ئەوەی ببنە دەنگی ژن و دەنگی هەموو کۆمەڵگە.

 

گەلی کورد و دۆزی ئەو بە قۆناغێکی مێژوویی هەستیار و ئاڵۆزدا تێدەپەڕێت. پێگەی خۆتان وەک ڕۆژنامەنووسانی کورد لەم چوارچێوەیەدا چۆن دەبینن و لەم قۆناغەدا دەتوانن چ ڕۆڵێک بگێڕن؟

بە گشتی ئەو شەڕەی ئێمە شاهیدی بووین و ئەو ڕێبازەی ئەمڕۆ لەسەری دەڕۆین، تەنها شەڕێک نەبوو بۆ گەلی کورد بە تەنها، بەڵکو شەڕێک بوو سەبارەت بە خودی بوونی گەلان، بە تایبەت گەلی کورد، لە کاتێکدا، ئەم شەڕە بە ئامانجی سەرەکی خۆی نەگەیشت، بەڵام درێژەپێدەری هەوڵەکانی جینۆسایدە کە هەزاران ساڵەی گرتۆتەوە.

 

بە درێژایی مێژوو گەلی کورد ڕووبەڕووی هێرش و پەلامارەکانی بە ئامانجی لەناوبردنی بووەتەوە و چوار پارچەی کوردستانیش شاهیدی دەیان شۆڕش، لەو وڵاتانەی کە کورد تێیدا دەژی، تووشی جینۆسایدی سیاسی، کولتووری، کۆمەڵایەتی و جەستەی بووە، کە کاریگەرییەکانی تا ئەمڕۆش بەردەوامن.

 

ئێمە ئێستا بە قۆناغێکی چارەنووسسازدا تێدەپەڕین، لەلایەک داوای ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیک هەیە و لەلایەکی دیکەشەوە هەوڵدان لەرۆژئاوای کوردستان بۆ تێکەڵبوون لە چوارچێوەیەکی فراوانتری سووریادا هەیە.

 

وەک ژن، خەباتی ئەمڕۆمان لەسەر پاراستنی دەنگی ئێمەیە کە بە درێژایی مێژوو سەرکوت کراوە، بەڵام خۆڕاگری ژنان لە هەموو مەیدانەکانی خەبات و بە ڕۆژنامەگەریشەوە سەلماندوویانە کە ژنان توانای بەرزکردنەوەی دەنگیان هەیە و ڕۆڵێکی مێژوویی دەگێڕن.

 

لەو چوارچێوەیەدا ڕۆڵی ئێمە وەک ڕۆژنامەنووسانی کورد ئەوەیە کە بە قووڵی لەم قۆناغە تێبگەین و ڕاستییەکان وەک خۆیان بخەینەڕوو، بەوپەڕی وردبینییەوە، ئەرکی سەرەکی ئەمڕۆمان ئامادەبوونە لەم ساتانەی چارەنووسی خۆنووسین و پاراستنی ئەو دەستکەوتانەی لە ڕۆژئاوای کوردستان بەدەست هاتوون سەرەڕای هەموو هێرشەکان.

 

پێویستە لە خەڵکەوە نزیک بین، یارمەتیان بدەین لە ڕاستی ئەو شتانەی کە ڕوودەدەن تێبگەن و بە شێوەیەک کە لەگەڵ هەستیاری ئەم قۆناغەدا بگونجێت درێژە بە کارەکانمان بدەین. هەڵوێستی ئێمە ڕوونە: ئامانجمان ئەوەیە کە دەنگی گەلەکەمان بین و ڕۆڵی بناغەیمان لەم ساتەوەختە سەرەکییەدا بەجێبهێنین.