سوەیدا: لە نێوان پەرەسەندنی ناوچەیی و ئازاری مەدەنیدا
پەرەسەندنی گرژییە ناوچەییەکانی نێوان ئیسرائیل و ئێران، شاری سوەیدای سووریای خستۆتە ناو دڵی ڕووبەڕووبوونەوەیەک کە لە سنوورەکانی دەرەوەی وڵات درێژدەبێتەوە، دانیشتووان لەژێر هەڕەشەی بەردەوامی تەقینەوەکاندا دەژین و ژیانی ڕۆژانەش تێکدەچێت.
ڕۆشێل جونیور
سوەیدا-لە نێوان ڕووبەڕووبوونەوەیەکی سەربازیی خێرا لە نێوان ئیسرائیل و ئێراندا، دانیشتوانی شاری سوەیدای سووریا خۆیان لە دڵی ململانێیەکی ناوچەییدا بینیەوە کە کاردانەوەکانی زۆر لە سنوورە جوگرافییەکانیان زیاترە.
لەگەڵ ڕاگەیاندنی هێرشەکانی ئیسرائیل کە بە "پێشوەختە" ناوی بردووە لە کاتژمێرەکانی سەرەتای ٢٨ی شوبات و دواتر فڕینی فڕۆکە جەنگییەکان بەسەر شارەکەدا لە ڕێگەی ئێرانەوە، سوەیدا لە کەوتنەخوارەوەی پارچە مووشەکییەکان لە ناوچە جیاوازەکانی شارەکە ڕزگاری نەبوو، کە بووە هۆی زیانی گیانی و ماددی خەڵکی مەدەنی، ئەمەش لە نێوان ترس و دڵەڕاوکێیەکی بەرفراوان و تێکچوونی نزیکەی تەواوەتی ژیانی ڕۆژانەدا ڕوویدا.
”ئازارەکانی شەڕ بەردەوامە”
لەم چوارچێوەیەدا، قەدەغەی هاتوچۆ ڕاگەیەاندرا و خوێندنگەکان لە سەرتاسەری سوەیدا داخران، لە کاتێکدا کە سیستەمی پەروەردە لە ئێستاوە بە ڕوونی سستە، حەنین خەلیفە ڕایگەیاندووە کە خوێندنگەکان دوو مانگ لەمەوبەر بەسەختی کراونەتەوە و داخستنی ئێستایان کارەساتبارە بۆ منداڵان و گەنجان، هەروەها لەماوەی دوو ڕۆژی ڕابردوودا لە ناوچە جیاوازەکاندا پارچەی مووشەک کەوتووەتە خوارەوە و لە ئەنجامدا زیانی گیانی خەڵکی مەدەنی لێکەوتووەتەوە، لەنێویاندا منداڵێک.
هەروەها بازاڕ و دوکانەکان داخراون، ئەمەش ئازارەکانی دانیشتووان زیاتر دەکات، بەتایبەتی ئەوانەی پشت بە داهاتی ڕۆژانە دەبەستن و توانای هەڵگرتنی کەرەستەی سەرەتایییان نییە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ قەیرانێکی ژیان کە ئەگەر پەرەسەندنەکە بەردەوام بێت، خراپدەبێت.
حەنین خەلیفە وتی: کاریگەرییە دەروونییەکەی لە زیانە ماددییەکان کەمتر نییە، هەروەها منداڵان تووشی تێکچوونی خەو، کێشەی قسەکردن بوون لە ئەنجامی فشاری بەردەوام و بیستنی دەنگی تەقینەوەکان، ئێستا دایک و باوکان خۆیان پێویستیان بە پشتیوانی دەروونی هەیە بۆ ئەوەی یارمەتی منداڵەکانیان بدەن بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم بارودۆخانە.
”ترس لە کاردانەوەی ئەمنی فراوانتر”
حەنان شەرەف ئەدین ئاماژە بەوە دەکات، کە هەڵکەوتەی جوگرافیای چیای ”باشان” لە نزیک بەرزاییەکانی جۆلانی سووریا وا دەکات ئەو ناوچەیە ڕاستەوخۆ بەرەوڕووی کاریگەرییەکانی هەموو جۆرە پەرەسەندنێکی سەربازی لە ناوچەکەدا ببێتەوە، هەروەها تێپەڕبوونی مووشەکەکان بە ئاسمانی سووریا و کەوتنەخوارەوەی پارچەکانیان لەناو شارەکاندا پێشێلکردنی سەروەری وڵات پێکدەهێنێت و خەڵکی مەدەنی بەرەوڕووی مەترسییە گەورەکان دەکاتەوە.
هۆشداری دەدات لەوەی سەرقاڵبوونی لایەنە ناوچەییەکان بە ململانێکان دەتوانێت دەرگا بەڕووی پشێوی ئەمنی زیاتر لە باشووری سووریا بکاتەوە و جەخت لەوە دەکاتەوە، کە دانیشتووان چاوەڕێی سەقامگیری لەمێژە دواکەوتوو دەکەن نەک خولێکی دیکەی پەرەسەندن.
سەماهر عەنداری وتی: کەوتنی مووشەکێکی ئێران لە ناوچەی پیشەسازی و زیانی گیانی لە ئەنجامدا، دەرئەنجامێکی سروشتییە لە چوارچێوەی شەڕەکاندا، چ لەسەر ئاستی مرۆیی یان نێودەوڵەتی، بە لەبەرچاوگرتنی ئەو ململانێ بەردەوامیەی بە جەنگێکی بوون زانی کە بە هێز سەپێنراوە.
ئاماژەی بەوەدا، کە دەکرا ئەو ڕووبەڕووبوونەوەیە پێشتر ڕووبدات، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە بە ڕۆڵی ئێران لە پشتیوانیکردنی گروپە چەکدارەکان لە ناوچەکەدا پێناسەی کرد، داینامیکی دەسەڵاتی نێودەوڵەتی بڵاوبوونەوەی تا ئێستا دواخستووە، هەروەها هیوای خۆی دەربڕی کە ئەم پەرەسەندنە ببێتە هۆی "قۆناغێکی نوێ کە بە سەقامگیری و دادپەروەری تایبەتمەندە"، سەرەڕای داننان بە قەبارەی زیانەکانی مرۆڤ.
سەماهر عەنداری جەختی لەوە کردەوە، کە خەڵکی مەدەنی هەمیشە قوربانی هەموو ململانێیەکی ناوچەیی دەبن، هیوای خۆی دەربڕی کە زیانەکان لە هەموو ئەو وڵاتانەی کە بەهۆی پەرەسەندنی توندبوونەوە زیانیان بەرکەوتووە سنووردار بێت، هەروەها ڕووبەڕووبوونەوەکە بە شێوەیەکی ئاشتیانە کۆتایی پێبێت، ئەمەش مسۆگەری سەقامگیری ناوچەکە دەکات.