شەهلا محەمەدی

 

ناوەندی هەواڵ- ناڕەزایەتییەکان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران تا ڕۆژی ۱۱هەمی خۆی بەردەوامە، کە سەرەتا لە بازاڕی تاران دەستی پێکردووە و بە خێرایی بۆ شارە جیاوازەکان بڵاوبووەتەوە، هەروەها لەگەڵ فراوانبوونی ناڕەزایەتییەکان، داواکارییەکانی خۆپیشاندەران لە چارەسەرکردنی سەختی ئابوورییەوە بەرەو بانگەوازی ئازادی و ڕووخاندنی ڕژێم پەرەی سەندووە.

 

لەگەڵ بەردەوامیی ناڕەزایەتییەکان، سەرکوتکردن توندتر بووە، بەتایبەتی دوای هەڕەشەکانی عەلی خامنەیی لە دژی خۆپیشاندەران، دەسەڵاتی دادوەری و سوپای پاسداران بە شێوەیەکی کاریگەر چوونەتە بەرەنگاربوونەوەی ئاشکرا لەگەڵ خۆپیشاندەران،تا ئێستا دەیان کەس کوژراون و سەدان کەسیش دەستگیر کراون.

 

سەوسەن ڕەخش، کۆمەڵناس و چالاکوانی ژنان لە شیکارییەکانیدا بۆ ناڕەزایەتییەکانی ئێستای ئێران، وتی: بارودۆخی ژیان گەیشتووەتە ئاستێکی خراپ و لە ٧٠٪ی خەڵکی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران بەهۆی قەیرانی ئابوورییەوە توانای کڕینیان لەدەست داوە.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، ئەوەی ئەم ناڕەزایەتیانە جیادەکاتەوە، سەرچاوەکەیانە کە لە خودی بازاڕدایە، ئەمەش شتێکی نائاساییە، بەو پێیەی بازاڕ ڕاستەوخۆ پەیوەستە بە توانای کڕینی خەڵکەوە، کاتێک ئەم توانایە دەڕووخێت، بازاڕ یەکەم کەسە کە ناڕەزایەتی خۆی دەردەبڕێت، بازاڕ هەمیشە لە نزیکەوە لەگەڵ دەسەڵاتدا هاوتەریبە، بۆیە کە هیچ سوودێکی وەرنەگرت پاشەکشە دەکات و متمانە بەو دەسەڵاتە سەخت دەکات، ئەوەی ئەمڕۆ دەریدەبڕێت، ناڕەزایەتی نییە بەرامبەر بە خودی دەسەڵات، بەڵکو ناڕەزایەتییە بەرامبەر بە سیاسەتە ئابوورییەکانی.

 

سەبارەت بە گۆڕانی سروشتی ناڕەزایەتییەکان لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا، ڕوونیکردەوە، کە دروشمەکان توندتر بوون، بەرەو دەستەواژەکانی وەک "مەرگ بۆ دیکتاتۆر" و "مەرگ بۆ خامنەیی" هەنگاو دەنێین، کە ڕەنگدانەوەی خواستێکی ڕوونە لە نێو خەڵکدا بۆ تێپەڕاندنی تەواوەتی ئەم ڕژێمە و ئەو هەلومەرجانە، ڕژێم کە بە دڕندەیی زۆر ناسراوە، لە ڕۆژانی سەرەتاییدا هەوڵی داوە ئارامتر دەربکەوێت، بەڵام بە خێرایی ڕووخساری توندوتیژی خۆی ئاشکرا کردووە.

 

دووپاتی کردەوە، ئێران دوای ڕووداوەکانی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ و کۆمەڵکوژیی خۆپیشاندەران ڕووبەڕووی فشارێکی بەرچاوی نێودەوڵەتی بووەتەوە، کۆماری ئیسلامی ئەمڕۆ دەسەڵاتی ڕاستەقینەی نییە و کردەوەکانی ڕژێم تەنها لە ئۆپەراسیۆنە ناوخۆییەکانی دژ بە هاوڵاتیانی بێ چەکدا سنووردارە.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، بەشێک لە کۆمەڵگە لەدەرەوەی بزووتنەوەی ناڕەزایەتی ماوەتەوە، گروپی پەراوێزخراو هەن کە لە ژێر فشاردا دەژین و هێشتا نەچوونەتە سەر شەقامەکان، جگە لەوەش بەپێچەوانەی بزووتنەوەی "ژن، ژیان، ئازادی"، ئامادەبوونی ژنانی لەمجارەدا نزیکە نەبوون، لەکاتێکدا ڕیزەکانی خۆپیشاندەران زۆرینەیان گەنجن کە هیچیان نەماوە لەدەست بدەن.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، شارەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و بەلوچستان و خوزستان بە وریاییەوە بەرەوپێش دەچن، لەکاتێکدا ناوەندی سەرەکی ناڕەزایەتییەکان لە ناوچەی ناوەڕاست چڕبووەتەوە.

 

"داینامیکی دژە بزووتنەوە"

سەوسەن ڕەخش لە باسکردنی چەمکی دژە بزووتنەوە لە کۆمەڵناسیدا کرد و وتی: ئەوەی ئەمڕۆ لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران ڕوودەدات بزووتنەوەیەکی ناڕەزایەتی ڕاستەقینەیە، بەڵام ڕژێم بە هاندانی دووبەرەکی لەناو ئۆپۆزسیۆن کار بۆ هەڵوەشاندنەوەی لە ناوەوە دەکات، هەروەها ڕژێم لە بزووتنەوەی پاشایەتیدا گونجاوترین ئامرازی بۆ پێکهێنانی بزووتنەوەی دژە بزووتنەوە دۆزیەوە، بە سەرکەوتوویی بۆ ئەم مەبەستە بەکاریهێنا، ئەم ستراتیژە لە بزووتنەوەی سەوزەوە دەستی پێکردووە، بەڵام دوای بزووتنەوەی "ژن، ژیان، ئازادی" گەیشتە لوتکە، لە ساتێکدا، بزووتنەوەکە یەکگرتوویی بەرز بوو، لەناکاو کەسێک لە ناوخۆی وڵاتەوە پرسی ئیختیاری ئایەتوڵا پەهلەوی وروژاند کە ئەو بە گەورەترین گورز لە بزووتنەوەکە دەزانێت.

 

ئاماژە بەوە دەکات، ڕەفتاری لایەنگرانی پاشایەتی لە ماوەی ڕابردوودا پشتڕاستی دەکاتەوە کە ئەوان بە شێوەیەکی کاریگەر بوونەتە دژە هێزێک بۆ بزووتنەوەکە، جەخت لەسەر قایلکردنی خۆی دەکاتەوە کە دزەکردنی ڕژێم بۆ ئەم بزووتنەوەیە ئەوەیە کە ڕژێمی بۆ ئەم ڕۆڵە بردووە.

 

هەروەها وتیشی: سروشتی توندوتیژی بەشێک لە ئەندامانی ئەم بزووتنەوەیە نەک هەر ژنانی لە گۆڕەپانەکە دوورخستۆتەوە، بەڵکو بووەتە هۆی ئەوەی ژمارەیەک پیاویش بکشێنەوە، ئەم تاکانە گوتارێکی ژنکوژی دەگرنەبەر و هەندێکیان لە سوپای پاسداران مەشق و خولیان وەرگرتووە و خاوەنی هەمان پێکهاتەی پیاوسالاری بوون کە ڕژێم بەرەوپێش دەبات.

 

جەختی لەوە کردەوە، کە دەسەڵاتدارانی ئێران هەمیشە تۆمەتبارکردنی پەیوەندی بە دوژمنانی بیانی لە دژی خۆپیشاندەران بەکار هێناوە و دەگمەنە بۆ خامنەیی وتارێک بە بێ دووبارە کردنی وشەی "دوژمن" پێشکەش بکات و ئەم قسەکردنە ئێستا وەک بیانوویەکی ئامادەکراو بۆ ڕژێم دەبێت.

 

لە لێدوانێکدا سەبارەت بە هەڕەشەکانی ترامپ بۆ سەر کۆماری ئیسلامی، پێی وایە ئەم هەڕەشەیە بیانوویەکی ئایدیاڵی بۆ ڕژێم دابین کردوە، لە هەمان کاتدا نیگەرانی بەرچاوی لە نێو خەڵک و تەنانەت لە ناو هەندێک بازنەی ئۆپۆزسیۆندا وروژاند، ئەزموونەکانی لیبیا، ئەفغانستان، عێراق و سووریا ئەوە دەردەخەن کە دەستێوەردانی دەرەکی زۆرجار دۆخەکان خراپتر دەکات و ڕاگەیاندنی پشتیوانی ترەمپ لەلایەن هەندێک لە پاشایەتیخوازەکانەوە، دڵەڕاوکێی ناو کۆمەڵگەی گەورەتر کردووە.

 

هەروەها ئاماژەی بەو سەرکوتکردنە توندوتیژییە کرد کە ڕووبەڕووی “ژن، ژیان، ئازادی” بووەتەوە، لەگەڵ شەپۆلی لەسێدارەدانەکان کە دوای شەڕی ۱۲ ڕۆژەی ئیسرائیل و ئێران ڕووی لە زیادبوون کرد، وتی: ڕژێم ئیتر بژاردەی چەکی بۆ مانەوەی ماوە و هەر کە وازی لێ هێنا دەڕوخێت، هەروەها هەموو ڕێگەیەکی دڵنیای بۆ پاراستنی مانەوەی بەکاردەهێنێت، لە کاتێکدا دڕندەیییەکەی پاڵ بە ئۆپۆزسیۆنەوە دەنێت بۆ پاشەکشەکردن.

 

"تاکە جێگرەوە دەتوانێت هێزێکی یەکگرتوو بێت"

سەوسەن ڕەخش پێی وایە، گەیشتن بە چارەسەر هەر بە مەحاڵ دەمێنێتەوە تا هێزێکی یەکگرتوو توانای پێشکەشکردنی جێگرەوەیەکی ڕوونی هەبێت، لە کاتێکدا ئۆپۆزسیۆن لە ناوخۆی وڵاتدا بوونی هەیە، زۆربەی ئەندامەکانی زیندانی کراون و ڕاگەیاندراویان دەرکردووە، زیندووکردنەوەی هیوایان پەیوەستە بە پێشکەشکردنی بەرنامەیەکی ستراتیژی یەکگرتوو کە خەڵک متمانەی پێبکەن.

 

بزووتنەوەی ئێستا بە شۆڕشی "ژن، ژیان، ئازادی" بەراورد دەکات و ڕوونی دەکاتەوە، کە ئەمەی دووەمیان سەرکەوتوو بووە لە ڕاکێشانی هەمووان بۆ ناو گۆڕەپانەکە و فەلسەفەیەکی ڕوونی خستۆتە ڕوو کە لەسەری کۆدەنگییەکی فراوان بونیاد بنرێت، بەڵام دژە بزووتنەوە بە خێرایی هەنگاوی ناوە بۆ پووچەڵکردنەوەی ئەم زەبریە دوای ئەوەی ڕژێم درکی بەوە کرد کە ئەم بزووتنەوەیە جیاوازییەکی ڕیشەیی لەگەڵ ناڕەزایەتییەکانی ساڵی ٢٠١٧ و ٢٠١٩دا هەیە، لە شارەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان دەستی پێکرد، پاشان تەشەنەی کرد بۆ بەلوچستان و کۆمەڵگەی عەرەبی، هەموو گروپە پەراوێزخراوەکانی هێنایە ناو وێنەکە، کە ڕژێم بە مەترسیدارترین هەڕەشەی زانی.

 

سەوسەن ڕەخش، چالاکوانی فێمینیست لە کۆتایی قسەکانیدا جەختی لەسەر زیندووکردنەوەی فەلسەفەی "ژن، ژیان، ئازادی" کردەوە، چونکە قسەکردن لەسەر ژیان ڕەهەندەکانی ئابووری و سیاسی و کۆمەڵایەتیی لەخۆدەگرێت، قسەکردن لەسەر ژنیش واتای یەکسانی هەمەلایەنە بۆ هەموو کۆمەڵگە، لەکاتێکدا ئازادی بۆ هەمووان مافێکە، خستنەڕووی ئەم فەلسەفەیە وەک بەرنامەیەکی ڕوون بۆ کۆمەڵگە دەتوانێت دەرگا بەڕووی گۆڕانکاری ڕاستەقینەدا بکاتەوە.