ناوەندی هەواڵ

 

دوای پێنج هەفتە، ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران بەردەوامە لە شایەتحاڵی ناڕەزایەتیی پچڕ پچڕو دەستگیرکردنی بەربڵاو و سەرکوتکردنی خوێناوی خۆپیشاندەران و سنووردارکردنی توندی ئینتەرنێت، ئەم سەرکوتکردنە ئاگری زیندوو و دانپێدانانی زۆرەملێ و فشار لەسەر خێزانەکان و سەرکوتکردنی ئازادی زانیاری لەگەڵدا بووە، بەهۆی پچڕانی ئینتەرنێت، بەشێکی زۆری شاراوەیی ماوەتەوە.

 

بە پێی ڕاپۆرتی تۆڕی مافی مرۆڤی کوردستان، دوابەدوای ئەو ناڕەزایەتییە چەند هەفتەییە، سەرکوتکردنی بەرفراوانی ڕژێمی ئێران بۆ سەر خۆپیشاندەران، بووە هۆی کوژرانی هەزاران کەس لە سەرانسەری وڵات، ئەم هەڵمەتە لە قەبارە و چڕییەکەیدا بە بێوێنە پێناسە کراوە، ئاستەنگکردنی ئینتەرنێت لە لوتکەی ناڕەزایەتییەکان دەستڕاگەیشتن بە زانیاری دروست و توانای بەڵگەنامەکردنی پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ بە توندی سنووردار کرد، کە کاریگەرییەکانی تا ئەمڕۆش هەستیان پێدەکرێت.

 

”سەرکوت و سنووردارکردنی بەربڵاو”

سەرەڕای سنووردارکردنی پەیوەندییەکان و فشارەکانی ئاسایش و هەڕەشەکردن لە خێزانەکان، تۆڕەکە تا ئێستا توانیویەتی ناو و ناسنامەی ١٨٠ هاوڵاتی کورد کە گیانیان لەدەستداوە، لە ڕێگەی چاوپێکەوتن لەگەڵ سەرچاوە ئاگادارەکان پشتڕاست بکاتەوە و تۆماری بکات، ئەم حاڵەتانە بە شێوەیەکی سەرەکی لە پارێزگاکانی کرماشان، ئیلام، تاران، ئەلبرز، لوڕستان، خوراسان رزوی، ئیسفەهان، مەرکەزی، هورمزجان، خوزستان ڕوویانداوە.

 

بەگوێرەی ئەو دەرەنجامانە، هێزەکانی سەربازی و ئاسایش بە شێوەیەکی بەرفراوان چەکی سەربازییان بەکارهێناوە بۆ سەرکوتکردنی ناڕەزایەتییەکان، لە زۆر کەیسدا خۆپیشاندەران ڕاستەوخۆ بە تەقە دەکراونەتە ئامانج، لە چەندین حاڵەتدا داوا لە خێزانی قوربانییەکان کرابوو کە بڕە پارەیەکی زۆر بدەن بۆ ئازادکردنی تەرمەکان یان ناچارکرابوون بەڵگەنامەی مردن ساختە بکەن.

 

هەروها هەواڵەکانی فشار هەبوو بۆ ناساندنی قوربانییەکان وەک ئەندامانی میلیشیای بەسیج یان تاوانبارکردنی خۆپیشاندەران بە هۆکاری کوشتنەکان، لە ماڵپەڕی تۆڕی مافی مرۆڤی کوردستان، بڵاوکردنەوەی لیستی قوربانییەکان، کە بەپێی پارێزگا و شارەکان پۆلێنکراون.

 

لە ڕاپۆرتێکی دیکەدا، ئاژانسی هەواڵدەریی ”هرانا”، هەواڵی دەستبەسەرکردنی چەند هاوڵاتییەک لە نێویاندا ژمارەیەکی زۆر ژن لە شاری سنە، کرماشان و ئیسلامشاری بڵاوکردەوە، زانیارییەکان سەبارەت بە شوێنی دەستگیرکراوەکان، فشارەکانی ئاسایش و سنووردارکردنی توند بۆ دەستڕاگەیشتن بە ڕاوێژکاری یاسایی وەک هۆکاری بەشداربوو ئاماژەیان پێکرا، ئەم ڕەوتە لەلایەن پارێزەران و چالاکانانی مافی مرۆڤەوە ڕەخنەی لێ گیراوە.

 

ڕاپۆرتی نائارامکەری مافی مرۆڤ لە پارێزگای سیستان و بەلووچستانەوە سەریهەڵداوە، کە کەمپەینی چالاکوانانی بەلووچ لە کاتی ناڕەزایەتییەکانی ئێرانشهاردا هەواڵی دەستگیرکردنی سێ هاوڵاتی بڵاوکردەوە، یەکێکیان لەکاتی دەستگیرکردنیدا تەقەی لێکرا و بێبەشکرا لە چاودێری پزیشکی، ژمارەیەک دەستبەسەر کە زۆربەیان ژنن، گواستراونەتەوە بۆ زیندانی زاهیدان و لەوێ لە دۆخێکی نامرۆڤانەدا ڕاگیراون، خانەوادەکانیان بۆ داوای مافەکانیان لە دەرەوەی زیندان خۆپیشاندانی ناڕەزایەتییان ڕێکخستووە.

 

”ناڕەزایەتی خوێندکاران”

بە هەمان شێوە زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی زاهیدان شایەتحاڵی ناڕەزایەتی خوێندکاران بوو، لەوانەش بایکۆتی تاقیکردنەوەکان، وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە ئەنجامدانیان بە شێوەی کەسی، خوێندکاران ئاماژەیان بە فشاری دەروونی و نیگەرانییەکانی ئاسایش کردووە، داوایان کردووە تاقیکردنەوەکان دوابخرێن یان بە شێوەی ئەلیکترۆنی ئەنجامبدرێن، ئەمەش بووە هۆی هەڵوەشاندنەوەی یەکێک لە دانیشتنەکان، هەروەها ڕاپۆرتەکان ئاماژەیان بەوە کردووە، کە ئاسایشی زانکۆکان لە دوای ناڕەزایەتییەکەدا تەلەفۆنی خوێندکارانی پشکنیوە.

 

ئەم ڕاپۆرتانە وێنەیەک لە بەرزبوونەوەی ڕێوشوێنە ئاسایشییەکان و سنوورداربوونی ڕوونی دادوەری و لاوازبوونی مافی هاوڵاتیان بۆ بەرگریکردن لە کاتی ناڕەزایەتییەکانی ئەم دواییەدا دەکێشن، ڕەوتێک کە ڕەخنەگران پێیانوایە دەتوانێت لێکەوتەی ڕاستی بۆ متمانەی گشتی و بنەماکانی دادگاییکردنی دادپەروەرانە هەبێت.