ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی: دەسەڵاتدارانی ئێران شەڕ دەقۆزنەوە بۆ بێدەنگکردنی دەنگە ناڕازییەکان
ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی ڕایگەیاندووە کە دەسەڵاتدارانی ئێران دۆخی شەڕ دەقۆزنەوە بۆ توندکردنەوەی سەرکوتکارییەکانیان، لەوانە: دەستگیرکردنی هەڕەمەکی، لەسێدارەدانی سیاسی، بڕینی ئینتەرنێت و فشارخستنە سەر ژنان، ڕۆژنامەنووسان و چالاکوانان.
ناوەندی هەواڵ
بارودۆخی مافی مرۆڤ لە ئێران لە کاتێکدایە کە هۆشدارییەکان لە زیادبوونی سنووردارکردنی ئازادییە مەدەنییەکان و بە ئامانجگرتنی داکۆکیکارانی مافی مرۆڤ، لە کاتێکدا کە بانگەوازەکان بۆ ڕێوشوێنی کاریگەرتر بۆ پاراستنی چالاکان و دەستەبەرکردنی ڕێزگرتن لە پێوەرەکانی مافی مرۆڤ لە پەرەسەندندایە.
ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی لە نوێترین ڕاپۆرتی خۆیدا هۆشداریی داوە کە دەسەڵاتدارانی ئێران بە بەککارهێنانی ئەو شتەی کە پێی دەوترێت: بارودۆخی سەردەمی جەنگ، مەودای سەرکوتی ناوخۆیییان تا ڕادەیەکی بێ وێنە فراوانتر کردووە، بەگوێرەی ئەم ڕاپۆرتە، لە سەرەتای هێرشە سەربازییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران، زیاتر لە شەش هەزار کەس بە ئارەزووی خۆیان لە شارە جیاوازەکانی ئێران دەستبەسەر کراون و ٣٩ لەسێدارەدان بە پاڵنەری سیاسی لە ڕێوشوێنێکدا ئەنجام دراون کە پێوەرەکانی دادگاییکردنی دادپەروەرانەیان نەبووە.
ڕێکخراوەکە جەختی لەوە کردەوە، کە دامەزراوە ئەمنییەکان و دادوەرییەکان کەشوهەوای شەڕ و قەیرانیان کردووە بە ئامرازێک بۆ بێدەنگکردنی ڕەخنەگران، ڕۆژنامەنووسان، خۆپیشاندەران، چالاکوانانی مەدەنی و نەیارانی سیاسی.
درێژترین پچڕانی دیجیتاڵی
ڕاپۆرتەکەی ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی لەسەر پچڕانی بەربڵاو و درێژخایەنی ئینتەرنێت لە ئێراندا بوو، هەنگاوێک کە ڕێکخراوەکە بە یەکێک لە نموونە گەورەکانی جیهان لە سەرکوتی دیجیتاڵی پێاسەی کرد، ئاماژە بەوە کراوە، کە دەسەڵاتداران بۆ ماوەی ٨٨ ڕۆژ ئینتەرنێتی جیهانیان پچڕاندووە بۆ بەشێکی بەرچاو لە دانیشتوانی ئێران و زیاتر لە ٩٠ میلیۆن کەسیان گۆشەگیر کردووە و ڕێگرییان لە بڵاوکردنەوەی هەواڵ و وێنە و بەڵگەنامەکانی پەیوەست بە پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ کردووە.
هاوکات ڕێکخراوی چاودێری ئینتەرنێت نێتبلۆکس هەروەها دووپاتیانکردەوە، کە لە چەند هەفتەی ڕابردوودا بەشێک لە ئینتەرنێتی جیهانی گەڕاوەتەوە، هاوڵاتییان بەردەوام ڕووبەڕووی سنووردارکردنی توند و سانسۆرکردنی بەرفراوان و پچڕانی ڕێکخراو دەبنەوە.
ڕاپۆرتەکە زیاتر هۆشداری داوە کە دەزگا ئەمنییەکان ئامرازەکانی وەک ئامێری دەورەدان، ئینتەرنێتی مانگی دەستکرد و تەنانەت وێنەگرتنی ئاسمانی ناوچە زیانلێکەوتووەکانیان بەکارهێناوە، بۆ یەکسانکردنی تۆمەتەکانی وەک "هاوکاری لەگەڵ دوژمن" و "سیخوڕی"، ئەو تۆمەتانەی کە دەتوانن سزای توندیان لەسەر بێت، لەنێویاندا سزای لەسێدارەدان.
چالاکوانان لە دڵی شەپۆلێکی نوێی سەرکوتکردن
لە بەشێکی دیکەی ڕاپۆرتەکەدا، ڕێکخراوەکە ئاماژەی بە پەرەسەندنی فشارەکانی سەر ژنان و پارێزەرانی مافی مرۆڤ و چالاکوانانی مەدەنی کردووە، هەروەها ژمارەیەک لە چالاکوانانی ژن، دوای دەستگیرکردنیان، تووشی بێسەروشوێنکردنی زۆرەملێ و زیندانیکردنی تاکەکەسی بۆ ماوەیەکی زۆر و ڕەتکردنەوەی دەستڕاگەیشتن بە پارێزەران کراون، لە نێو ئەوانەدا نەسرین سوتەدە، پارێزەر و چالاکوانی مافی مرۆڤ بوو، کە دوای دەستگیرکردنی ئارەزوومەندانە بۆ ماوەی نزیکەی شەش هەفتە بە بێسەروشوێنکردنی زۆرەملێ ڕاگیرا و لە کۆتاییدا بە کەفالەت ئازادکرا.
هەروەها لەنێو ئەو کەسانەی دەستبەسەرکراون، مریەم ئەنساری و ئیلهام زیرات، هەردووکیان پارێزەر و چالاکوانی مافی مرۆڤ بوون، کە دوای دەستگیرکردنیان لە فارس بە بێ پەیوەندی و بێسەروشوێنکردنی زۆرەملێ دەمێننەوە، ماری محەمەدی، چالاکوانی مەدەنی، لە کۆتایی مانگی شوباتی ٢٠٢٦ەوە دوای گەشتی بۆ ئەهواز بێسەروشوێنە و تا ئێستا هیچ زانیارییەکی ڕوون سەبارەت بە بارودۆخ و شوێنی مانەوەی بڵاو نەکراوەتەوە.
جەخت لەوە کراوەتەوە، کە ژنانی چالاکوان و داکۆکیکارانی مافی مرۆڤ بوونەتە ئامانجی زیادبوونی فشاری ئەمنی لە دوایین شەپۆلی سەرکوتکردن، دۆخێک کە ڕێکخراوەکە پێی وایە ڕەنگدانەوەی هەوڵەکانی حکومەتە بۆ بێدەنگکردنی دەنگی ژنان لە بواری گشتی و مەدەنیدا.
ئەشکەنجەدان و دانپێدانانی زۆرەملێ
هەروەها لە ڕاپۆرتەکەدا، ئاماژە کراوە، بە زیادبوونی حاڵەتەکانی ئەشکەنجەدان، دانپێدانانی زۆرەملێ کە لە تەلەفزیۆنەکانەوە پەخش دەکرێت و مردنی گوماناوی لە ناوەندەکانی دەستبەسەرکردنی ئەمنیدا، هەندێک لە دەستگیرکراوەکان لە بارودۆخێکدا ڕاگیراون کە دەکاتە بێسەروشوێنکردنی زۆرەملێ و فشاری جەستەیی و دەروونی توندیان لەسەرە بۆ دەرهێنانی دانپێدانانی زۆرەملێ.
بەگوێرەی ئەو ڕێکخراوە، لە هەندێک حاڵەتدا، دانپێدانانی زیندانییەکان لە تەلەفزیۆنەکاندا هاوکات لەگەڵ لەسێدارەدانیان پەخش دەکران، ئەمەش پراکتیکێکە کە ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ بە پێشێلکردنی ئاشکرای کەرامەتی مرۆڤ و بنەماکانی دادگاییکردنی دادپەروەرانە دەزانن، هەروەها لە ڕاپۆرتەکەدا ئاماژەی بە زیادبوونی گیانلەدەستدانی گوماناوی لە ناوەندەکانی دەستبەسەرکردنی ئەمنیدا کردووە و داوای لێکۆڵینەوەی سەربەخۆ و ڕوون لەم حاڵەتانەدا کردووە.
سزای توند و دەستبەسەرداگرتنی موڵک و ماڵی خەڵک
ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی جەختی لەوە کردەوە، کە سیستەمی دادوەریی دەسەڵاتدارانی ئێران بە سوود وەرگرتن لە سزای درێژخایەنی زیندان، دەستبەسەرداگرتنی موڵک و فشاری ئابووری بۆ سەر خێزانی دەستبەسەرکراوانی فراوانتر کردووە، دوو ژن لە شاری سمنان بە تۆمەتی پەیوەندیکردنیان بە گروپە دژە حکومەتەکانەوە سزای زیندانی درێژخایەنیان بەسەردا سەپێندرا، ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ وتیان: ئەم سزایانە بە مەبەستی دروستکردنی تۆقاندنێکی بەربڵاوە، هەروەها سیستەمێک بە ناوی "پشک" جێبەجێ کراوە بۆ دەستنیشانکردن و دەستبەسەرداگرتنی سەروەت و سامانی ئەو هاوڵاتیانەی کە حکومەت بە "بریکاری دوژمن" دەزانێت، تا ئەمڕۆ دەست بەسەر سەروەت و سامانی سەدان کەسدا گیراوە، لەوانە ڕۆژنامەنووسانی دانیشتووی دەرەوەی وڵات.
بانگەوازی جیهانی بۆ وەستاندنی ئامێری سەرکوتکردن
ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی داوای لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی کرد لە بەرامبەر بارودۆخی مافی مرۆڤ لە ئێران بێدەنگ نەبن و فشاری زیاتر بخەنە سەر کۆماری ئیسلامی بۆ ڕاگرتنی شەپۆلی لەسێدارەدانەکان و ئازادکردنی زیندانیانی سیاسی و کۆتایی هێنان بە سنووردارکردنی ئینتەرنێت، ئەو ڕێکخراوە هەروەها خوازیاری ئازادکردنی دەستبەجێ و بێ مەرجی سەرجەم زیندانیانی ویژدان و ڕاگرتنی لەسێدارەدان و ڕەوانەکردنی پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤی ئێران بۆ دامەزراوە نێودەوڵەتییەکان بوو، هەروەها دەسەڵاتدارانی ئێران قەیران و کەشوهەوای شەڕ وەک بەرگێک بۆ چڕکردنەوەی سەرکوت و بڵاوکردنەوەی ترس و تیرۆر لە سەرانسەری کۆمەڵگەدا سوودی لێ وەردەگرن، ڕەوتێک کە بە شێوەیەکی ناڕێژەیی ژنان، ڕۆژنامەنووسان، چالاکوانانی مەدەنی و خۆپیشاندەرانی کردۆتە ئامانج.