ڕەجا حەمید ڕەشید

 

بەغدا- بەشداربووانی کۆبوونەوەی ڕێکخراوەیی جەختیان لەسەر پێویستی چالاککردنی ئەو یاسایانە کردەوە کە ژنان و مافەکانیان دەپارێزن، بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی خێزانی، تێپەڕاندنی ئەو سنووردارکردنە کۆمەڵایەتیانەی کە بوونی ئەوان و بەشداری چالاکانە سنووردار دەکەن، بەتایبەتی لە پۆستەکانی بڕیاردان.

 

ئەمینداریەتی کۆمەڵەی ژنانی عێراق، بە هەماهەنگی لەگەڵ لقی بەغدا، کۆبوونەوەیەکی گشتگیری ڕێکخراوەیی ئەنجامدا، ١٤ی تشرینی دووەم، لە سەنتەری ڕۆشنبیریمان لە بەغدا، بۆ گفتوگۆکردنی دۆخی ئێستای کاری ڕێکخراوەیی و ڕێگاکانی پەرەپێدان و بەرزکردنەوەی ئامادەیی و چالاکییەکانی خولەکە لە پایتەخت و ناوچەکانی دیکە.

 

لە کۆبوونەوەکەدا، چەندین تەوەری سەرەکی خرایە ڕوو، لەوانە پەرەپێدانی کارەکانی خولەکە و بەهێزکردنی ئەدای ڕێکخراوەیی، چالاککردنی چالاکییەکان، فراوانکردنی پەیوەندی لەگەڵ ژنان، هەروەها باس لە ئاستەنگ و ئاڵەنگاری بەردەم کارەکانی خولەکە کرا و چارەسەری پێشنیار کرد بۆ تێپەڕاندنیان.

 

"ئێمە بەردەوامین لە هەوڵەکانمان بۆ هەموارکردنەوەی یاساکان"

شەمیران ماروکل ئۆدیشۆ، سکرتێری خولی ژنانی عێراق ڕایگەیاند، کۆمەڵەکە بەردەوامە لە هەوڵەکانی بۆ هەموارکردنەوەی یاساکانی عێراق بۆ دەستەبەرکردنی پاراستنی مافەکانی ژنان، وتی: سکاڵایەکی لە دادگای فیدراڵی سەبارەت بە توندوتیژی دژی ژنان تۆمارکردووە، بەڵام دۆسیەکە لە بەرژەوەندی ئەو یەکلایی نەبووەتەوە، چونکە دادگا بڕیاریدا کە "دیسپلینکردنی هاوژینێک بۆ ژنەکەی ناچێتە ژێر ئەم پێناسەیەوە".

 

ئاماژەی بەوەشکرد، کۆمەڵەکە بە هاوکاری لەگەڵ ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی ژنان هەوڵیدا هەندێک مادەی یاسای باری کەسی هەموار بکاتەوە، بەتایبەتی ماددەی ٥٩ سەبارەت بە سەرپەرشتیکردنی منداڵان، بەڵام ئەوەی لەسەر زەمینە بەدەست هاتووە، دەرکردنی یاسای نوێ بووە کە بە زیانی مافەکانی ژنان دەزانێت.

 

دووپاتی کردەوە، کە کارکردن لە بواری داکۆکیکردن لە مافەکاندا بە پێشکەوتن و پەرەسەندنی وردە وردە تایبەتمەندە، بەڵام هەندێکجار بە هۆکاری جیاواز ڕووبەڕووی پاشەکشە دەبێتەوە، لەوانەش هاوسەنگی هێزی سیاسی لەناو حکومەتدا، وتی: یاسادانان لە ئەستۆی ئەنجومەنی نوێنەرانە نەک ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی یان ڕای گشتی عێراق.

 

"خولەکە کاردەکات بۆ بەرگریکردن لە مافەکانی ژنان و چارەسەرکردنی کێشەکانیان"

باسی لە چالاکییەکانی کۆمەڵەکە کرد، ڕوونیکردەوە، کە کارەکانی درێژدەبێتەوە بۆ بەغدا و شارەکانی دیکە، هەروەها گەیاندنی بۆ ڕێکخراوەکانی دەرەوەی عێراق، باس لە پرسە جیاوازەکانی ژنان دەکات، بە پلەی یەکەم توندوتیژی بە هەموو شێوەکانییەوە، بەرەوپێشبردنی بەشداری سیاسی ژنان و دەستەبەرکردنی دەستڕاگەیشتنیان بە پۆستە بڕیاردەرەکان، بە لەبەرچاوگرتنی گرنگی ئەمە لە داڕشتنی سیاسەتەکانی دەوڵەت بە گشتی و سیاسەتەکانی پەیوەست بە ژنان بەتایبەتی.

 

جەختی لەوە کردەوە، کە کۆمەڵەکە بەردەوام ئەو پرسانە دەگرێتەبەر کە کاریگەرییان لەسەر ژنان هەیە و کاردەکات بۆ بەرگریکردن لە مافەکانیان، هەروەها لە مافەکانی منداڵان و خێزانەکان، وەک بەشێک لە سیستەمی نێودەوڵەتی کە پەیوەندی بە بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژیەوە هەیە، شەمیران ماروکل ئۆدیشۆ ئاماژەی بە چڕبوونەوەی هەوڵەکان کرد بۆ دەرکردنی یاسای بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی خێزانی، کە ئێستا لەبەردەم پەرلەماندایە، چەند جارێک خوێندنەوەی بۆ کراوە و لەلایەن نووسینگەی سەرۆکوەزیران و سەرۆکایەتی هەرێمەوە پێشکەش کراوە.

 

شەمیران ماروکل ئۆدیشۆ پێی وایە کۆمەڵەکە هەوڵدەدات هەڵمەتی ١٦ ڕۆژی چالاکیی دژی توندوتیژی ڕەگەزی بەکاربهێنێت بۆ چڕکردنەوەی هەوڵەکانی و تیشک خستنە سەر ئەم پرسە، وتی: ئەم تەوەرە یەکێک بوو لە ئامانجەکانی کۆبوونەوەی ڕێکخراوەیی لەگەڵ لقی بەغدا، کە ئاماژەی بە بەردەوامی هاوکاری لەگەڵ ڕێکخراوە ئێزدییەکان و ڕێکخراوەکانی پەیوەندیدار بە هاوکاریکردنی ژنانی ئاوارە و ڕزگاربووان کرد، هەروەها چارەسەرکردنی ئەم پرسانە تاکە بەرپرسیارێتی ڕێکخراوەکان نییە، پێویستی بە کردەوەی خێرا و کاریگەرانەی حکومەت و دەستێوەردانی دەسەڵاتە پەیوەندیدارەکان هەیە.

 

دیارترین دەستکەوتەکانی خولەکە

شەمیران ماروکل ئۆدیشۆ باسی لە دیارترین دەستکەوتەکانی خولەکە کرد، سەرەڕای ئەو ئاستەنگی و پاشەکشەیانەی کە لە جێبەجێکردنی بەرنامەکانیدا ڕووبەڕووی دەبێتەوە، تیشکی خستە سەر چالاکییەکانی لە بەغدا و شارەکانی دیکە و ڕەوەند، هەروەها بەشدارییەکانی لە چەندین تۆڕی ناوخۆیی و عەرەبی و ناوچەیی و نێودەوڵەتیدا.

 

ڕوونیکردەوە، کە کۆمەڵەکە ئەندامی فیدراسیۆنی دیموکراتی نێودەوڵەتی ژنانە، دوای ئەوەی بە سەرکەوتوویی پۆستێکی لە سکرتاریەتەکەی مسۆگەر کردووە، لە ئێستادا وەک جێگری سەرۆکی فیدراسیۆنەکە کاردەکات، هەروەها بۆ بەشداریکردن لە کۆنگرەی مەکسیک کە بڕیارە لە کانوونی یەکەمی داهاتوو بەڕێوە بچێت، تیایدا ڕاپۆرتی پێداچوونەوە بە دۆخی ژنان و منداڵان لە عێراق و بەرچاوترین پێکهات و دەستکەوتەکانی ئەم بوارەدا پێشکەش دەکات، لە هەمان کاتدا جەختی لەسەر پێویستی حکومەتی عێراق کردەوە کە ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکانی تایبەت بە مافەکانی ژنان پەسەند بکات.

 

"سنووردارکردنی کۆمەڵایەتی بەشداری ژنان سنووردار دەکات"

سەبارەت بە ئاڵەنگاری بەردەم کارەکانی کۆمەڵەکە، کەریمە سەعدی، ئەندامی لقی بەغدا ڕایگەیاند، کارکردن لە بەغدا کێشەی جیاواز لە ناوچە چڕەکانی دانیشتوان دەخاتە ڕوو، ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ ئەو هەلومەرجە کۆمەڵایەتیانەی کە بەشداری ژنان لە بۆنە و سیمینارەکانی ڕۆشنبیری و هۆشیارکردنەوە سنووردار دەکات، هەروەها بۆ ئەوەی هەندێک لە پیاوان ڕێگری لە ئامادەبوون و بەشداریکردنی ژنان لەو چالاکییانەدا دەکەن.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، کۆمەڵەکە ئارەزووی بەشداریکردنی ژنان لە بوارە جیاوازەکاندا دەکات، بەتایبەتی ئەو بوارە چڕانەی دانیشتووانیان تێدایە، بەڵام ئەمە ئاڵەنگاریەکی بەرچاو دەخاتە ڕوو، وتی: ژنان لە ناوچە گوندنشینەکان ڕووبەڕووی چەندین کێشە دەبنەوە، بەڵام ترس لە کۆمەڵگە و خێزان ڕێگری دەکات لە هەندێکیان کە بوێرییان هەبێت بۆ وروژاندنی پرس و نیگەرانییەکانیان.

 

جەختی لەوە کردەوە، کە کۆمەڵەکە لە ڕێگەی سیمینارەکانییەوە کاردەکات بۆ هاندان و پاڵپشتیکردنی ژنان لە دەربڕینی ئازارەکانیان و گفتوگۆکردن لەسەر کێشەکانیان، هەروەها هاوکاریکردنیان بۆ دۆزینەوەی چارەسەری گونجاو بە هاوکاری لەگەڵ لیژنە یاساییەکانی کۆمەڵەکە.

 

“پەیوەندیکردنم بە خولەکە لەسەر بنەمای مێژووی خولەکەیە”

ئاڵا قاسم ڕوونیکردەوە، کە پەیوەستبوونی بە کۆمەڵەی ژنانی عێراق لە باوەڕێکەوە سەرچاوەی گرتووە بە مێژووی دوورودرێژی و پێگەی خۆی لە کاری ژناندا، بەو پێیەی یەکێکە لەو ڕێکخراوانەی کە ڕەگ و ڕیشەی بۆ ساڵانی ١٩٥٠دەگەڕێتەوە، هەروەها بەردەوامە لە کارکردن لە پێناو دادپەروەری ژنان و بۆ بەرگریکردن لە مافەکانیان بە متمانە و ڕاستگۆییەوە.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، یەکێک لە تایبەتمەندییە دیارەکانی مێژووی کۆمەڵەکە دامەزراندنیەتی لەلایەن دکتۆر نەزیهە دلیمیەوەیە، کە بەشداریی لە هەوڵەکانی کۆمەڵەکە کردووە بە ئامانجی دەرکردنی یاسای باری کەسی ژمارە ١٨٨ی ساڵی ١٩٥٩، جەختی لەسەر گرنگی بەردەوامبوونی ئەم میراسی خەباتە کردەوە لە بەرگریکردن لە مافەکانی ژنان و بەرزکردنەوەی پێگەی ئەوان لە کۆمەڵگەدا.

 

کۆبوونەوەکە بە چەندین دەستێوەردان و گفتوگۆ کۆتایی هات کە باس لە ئاڵەنگاری و ئاستەنگەکانی بەردەم کاری ڕێکخراوەکە کرا، لەگەڵ کۆمەڵێک پێشنیار و چارەسەر کە ئامانجیان پەرەپێدانی ئەدای خولەکە، چالاککردنی چالاکییەکانی و بەرزکردنەوەی ڕۆڵی لە بەرگریکردن لە مافەکانی ژنان بوو.