ناوەندی هەواڵ

 

گۆڕەپانی ڕۆشنبیری عەرەبی بە کۆچی دوایی لەتیفە دلیمی، ڕۆماننووس و وەرگێڕی عێراقی یەکێک لە دیارترین کەسایەتییە داهێنەرەکانی لەدەستدا، بۆ دەیان ساڵ دەنگێکی فێمینیستی ناوازە بوو و یەکێک بوو لە نووسەرە گرنگەکان کە بەشداری لە پەرەپێدانی گێڕانەوەی عێراقی و بەرگریکردن لە پرسەکانی ژناندا کردووە.

 

بازنەی ڕۆشنبیری عێراقی و عەرەبی ماتەمینی بۆ کۆچی دوایی لەتیفە دلیمی. ڕۆماننووس و وەرگێڕی عێراقی گێڕا، ٨ی ئادار لە نەخۆشخانەیەکی عەمانی پایتەختی ئوردن، دوای شەڕێکی درێژخایەن لەگەڵ نەخۆشی، لە تەمەنی هەشتا ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.

 

بە کۆچی دوایی ئەو، کولتووری عەرەبی لاپەڕەیەک لەسەر یەکێک لە دیارترین و کاریگەرترین ئەزموونە داهێنەرە فێمینیستەکانی پێنج دەیەی ڕابردوو دادەخات، ژیانی پیشەیی لە نووسینی کورتە چیرۆک و ڕۆمان و وەرگێڕان و وتاردا زیاتر لە نیو سەدە کاری بەردەوامی گرتەوە.

 

لەتیفە دلیمی ساڵی ١٩٤٣ لە بەغدا لەدایک بووە، خوێندنی لەوێ تەواوکردووە، دواتر بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە زمانی عەرەبیدا بەدەستهێناوە، ساڵانێک وەک مامۆستای زمانی عەرەبی کاری کردووە پێش ئەوەی ڕوو لە کاری ڕۆشنبیری و ڕۆژنامەوانی بکات، لەوێ وەک سەرنووسەری کورتەچیرۆک بۆ گۆڤاری ئەدەبی "طليعة" ”پێشەنگەکان”و دواتر وەک سەرنووسەری بەڕێوەبەری گۆڤاری "ثقافة الأجنبية" ”کولتووری بیانی”ی عێراقی کاری کردووە.

 

ڕایگەیاندووە، پەروەردەی سەرەتایی بەهۆی کاریگەرییەکانی ژینگە و خوێندن و خوێندنەوەی ئازاد و بێ سنوورەوە لە قاڵب دراوە، بەڵام وتی: پاڵنەرە ناوەکییەکەی بۆ گەڕان بە جیهاندا وەک کاریگەرترین توخم لە داڕشتنی جیهانبینییەکەیدا دەمێنێتەوە.

 

لەساڵی ١٩٩٢ لەگەڵ ژمارەیەک لە ڕۆشنبیرانی دیکەی عێراق، "کۆڕبەندی ڕۆشنبیری ژنان"یان لە بەغدا دامەزراندووە، ئەم کۆڕبەندە ڕۆڵێکی بەرچاوی هەبوو لە پاڵپشتی بوونی ژنان لە گۆڕەپانی ڕۆشنبیریدا، ساڵی ٢٠٠٤ ناوەنی "شبعاد"ی بۆ توێژینەوەی ئازادی ژنان دامەزراندووە و لە ساڵی ٢٠٠٥ بووەتە سەرنووسەری گۆڤاری ڕۆشنبیری مانگانەی "هلا"، کە لە بەغدا دەستیپێکردووە.

 

لەتیفە دلەیمی، ئەندامی دامەزرێنەری کۆڕبەندی ڕۆشنبیری عێراق و کۆمەڵەی عێراقی بۆ پشتیوانی لە ڕۆشنبیری بووە، بەشداری لە کۆنگرە ڕۆشنبیرییەکان و کۆڕبەندییەکان لە تونس، ئوردن، مەغریب، سووریا، ئیمارات، ئیسپانیا، فەرەنسا، سویسرا و ئەڵمانیا کردووە.

 

جگە لە خوێندنی زمانی عەرەبی، لە ساڵی ١٩٧٨ لە زانکۆی گۆڵدسمیتس لە لەندەن زمان و ئەدەبی ئینگلیزی خوێندووە، ئەمەش بەرکەوتنی بە ئەدەبی جیهانی فراوانتر کردووە، بووە هۆی وەرگێڕانی چیرۆکەکانی بۆ سەر زمانی ئینگلیزی، پۆڵەندی، ڕۆمانی و ئیتاڵی، هەروەها ڕۆمانی عالم النساء الوحيدات" "جیهانی ژنانی تەنها" وەرگێڕدرا بۆ زمانی چینی.

 

لە ساڵی ٢٠٠٤ لەسەر بانگهێشتی پەیمانگای گۆتێ بەشداری لە پێشانگای نێودەوڵەتی پەرتووکی فرانکفۆرت کردووە و لەوێ وتارێکی لەسەر گەشتە داهێنەرەکەی پێشکەش کردووە، لە هەمان ساڵدا بەشداری لە فێستیڤاڵی سێ کیشوەردا کردووە لە دوورگەکانی کەناری.

 

لەتیفە دلیمی میراسێکی ئەدەبی بەرفراوانی بەجێهێشتووە، زیاتر لە سی ڕۆمان و کورتە چیرۆکی چاپکردووە، هەروەها زیاتر لە ٢٠ بەرهەمی وەرگێڕدراو، بەرهەمی دراماتیک بۆ شانۆ و تەلەفزیۆن، چەندین دیزەرتەیشنی دکتۆرا و تێزی ماستەر لە زانکۆکانی عێراق و عەرەبی و نێودەوڵەتیدا لێکۆڵینەوەیان لە بەرهەمەکانی کردووە، ئەمەش پێگەی دیار و بەرچاوی ئەو لە بواری ئەدەبیدا ڕەنگدەداوەتەوە

 

لەتیفە دلیمی بە پێچەوانەی زۆر کەسی ترەوە، خۆی لە چوارچێوەی تەسکی ئایدیۆلۆژیدا قەتیس نەکرد، بەڵکو سەربەخۆیی فیکریی و دیدگایەکی ڕەخنەیی بەردەوام لە گەشەکردندا پاراست، کە بەو دیدگایە بە بوێری و هەستکردنێکی ڕوون بە بەرپرسیارێتی مرۆڤەوە ڕووبەڕووی دیاردە فیکری و زانستی و ئەدەبییەکان بووەوە، پێی وابوو کە ئازادی بناغەی بوونی مرۆڤە.