ناوەندی هەواڵ

کاردانەوەی گرژییە سەربازییەکانی نێوان ئەفغانستان و پاکستان بەردەوامە لە کاریگەری لەسەر دانیشتوانی مەدەنی، لەگەڵ پەرەسەندنی ترسەکان لە زیادبوونی زیانە مرۆییەکان لە ناوچە سنوورییەکان.

 

ڕاپۆرتێکی نوێی ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ڕەواداری بەڵگەی کوشتن و برینداربوونی لانیکەم هەزار و ١٨٧ هاوڵاتی مەدەنی لە ئەنجامی هێرشە سەربازییەکانی پاکستان لە ناو خاکی ئەفغانستان لە نێوان ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ و کۆتایی مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٦هەروەها ڕاپۆرتەکە ئاماژە بەوە دەکات کە ئەم ئۆپەراسیۆنانە زیاتر لە ٢٩ هەزار خێزان ئاوارە بوون و زیانێکی بەرفراوانیان بە ژێرخانی مەدەنی گەیاندووە.

 

لە ڕاپۆرتەکەدا کە لەلایەن ڕێکخراوەکەوە ڕۆژی دووشەممە ٢٧ ی تەمموز بڵاوکراوەتەوە، باس لەوە دەکات کە دۆزینەوەکانی لەسەر بنەمای لێکۆڵینەوەی مەیدانی و ئیفادەی قوربانیان و دانیشتوانی ناوخۆیی و زانیاری کۆکراوەتەوە لە سەرچاوەکانی ناو ناوچە زیانلێکەوتووەکان.

 

ئاماژە بەوە دەکات کە هێرشە سەربازییەکان زیانێکی بەرچاوی مرۆیی و ماددی لێکەوتووەتەوە، ئەمەش لە کاتێکدایە کە بەردەوامی گرژییە ئەمنییەکان بەدرێژایی سنووری ئەفغانستان و پاکستان.

 

بەگوێرەی داتاکانی ڕێکخراوەکە، ژمارەی گیانلەدەستدانی مەدەنی گەیشتووەتە ٤٧٢ کەس، کە ٣٤٢ پیاو و ٨٦ منداڵ و ٤٤ ژنن، هاوکات ژمارەی بریندارەکان گەیشتووەتە ٧١٥ کەس کە ٤٦٠  پیاو و ١٣٠ منداڵ و ١٢٥ ژنن.

 

لە ڕاپۆرتەکەدا ئاماژە بەوە کراوە کە ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان کاریگەرییان لەسەر ژمارەیەک پارێزگای ئەفغانستان هەبووە، لەوانە خوست، پاکتیا، پاکتیکا، نورستان، نەنگەرهار، قەندەهار، هێلمەند و کابولی پایتەخت. ڕوونیشی کردۆتەوە کە بۆردومان و هێرشەکان زیانیان بە سەدان ماڵ و قوتابخانە و بنکەی تەندروستی و مزگەوت و دامەزراوە مەدەنییەکانی دیکە گەیاندووە یان وێرانیان کردووە.

 

لە یەکێک لەو ڕووداوە دیارانەی کە لە ڕاپۆرتەکەدا هاتووە، ڕێکخراوی ڕەواداری ڕایگەیاندووە کە هێرشێکی ئاسمانی کە لەلایەن هێزی ئاسمانی پاکستانەوە ئەنجامدراوە، ناوەندێکی چارەسەرکردن و چاکسازیی ئەو کەسانەی کە بەدەست ئالوودەبوونەوە دەناڵێنن لە کابولی پایتەخت کردە ئامانج و لە ئەنجامدا لانیکەم ٣٠٠ نەخۆش و کارمەندی کارمەندەکانیان گیانیان لەدەستداوە یان برینداربوون.

 

ڕێکخراوەکە بە ئامانجگرتنی دامەزراوەیەکی پزیشکی مەدەنی، بە پشتبەستن بەو زانیاریانەی کە کۆیکردووەتەوە، بە پێشێلکردنی بنەماکانی یاسای مرۆیی نێودەوڵەتی و ئەگەری هەیە بە تاوانی جەنگ زانیوە.

لە ڕاپۆرتەکەدا ئاماژە بەوە کراوە کە کاردانەوەی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان تەنیا بە ژمارەی قوربانییەکان و زیانەکانی ماددی سنووردار نەبووە، بەڵکو درێژبووەوە بۆ لایەنە دەروونی و کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکانی ژیانی مەدەنی.

 

ڕوونیشی کردەوە کە شایەتحاڵی دانیشتووان و ڕزگاربووان بریتی بوون لە نیگەرانی دووبارەبووەوە سەبارەت بە نائەمنی، زەبر و زەنگی دەروونی بەردەوام، پەکخستنی خوێندنی منداڵان، و زیادبوونی ڕێژەی هەژاری و ئاوارەبوون، ئەمەش وایکردووە زۆرێک لە خێزانەکان بگەڕێنەوە بۆ ژیانی ئاسایی خۆیان.

 

هەروەها لە ڕاپۆرتەکەدا ئاماژە بەوە کراوە کە بەردەوامبوونی ململانێ چەکدارییەکان و سنووردارکردنی دەستڕاگەیشتن بە زانیاری ڕێگری لە بەڵگەنامە و کۆکردنەوەی بەڵگەکان کردووە، ئەوەش ڕوونی کردووەتەوە کە دەستڕاگەیشتن بە هەندێک ناوچەی زیانلێکەوتوو بەهۆی دۆخی ئەمنی سنووردار بووە.

 

ڕێکخراوەکە ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەو سنووردارکردنانەی کە تاڵیبان بەسەر چالاکییەکانی چاودێریکردن و بەڵگەنامەسازی پەیوەست بە پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤدا سەپاندوویانە، وردبینیکردنی زانیارییەکان و بەدەستهێنانی خەمڵاندنی وردی ڕادەی زیانەکان زیاتر ئاڵۆزکردووە.

 

ڕەواداری لە کۆتایی قسەکانیدا جەختی لەوە کردەوە کە ئەو ژمارانەی توانیویەتی بەڵگەی لەسەر بکات، ڕەنگە ڕەنگدانەوەی تەواوی ئەو زیانانە نەبێت کە لە ئەنجامی هێرشە سەربازییەکانەوە ڕوویانداوە، ئەمەش ئەوە پیشان دەدات کە ژمارەی ڕاستەقینەی قوربانییەکان و پێشێلکارییەکانی یاسا مرۆییە نێودەوڵەتییەکان پێدەچێت زیاتر بێت لەوەی کە ڕاپۆرت کراوە، ئەمەش بەهۆی سەختی گەیشتن بە ژمارەیەک ناوچەی زیانلێکەوتوو.