ئەسما محەمەد

 

قامیشلۆ- لەگەڵ بەردەوامی گۆڕانکارییە سیاسی و کۆمەڵایەتی و سەربازییەکان لە سووریا و ناوچەکەدا، ماف و دەستکەوتەکانی ژنان لە وتاری گشتیدا بوونەتە یەکەمایەتیەکی سەرەکی، ئەمەش تەنها بەهۆی شەڕ و ململانێ چەکدارییەکانەوە نییە، بەڵکو بەهۆی گۆڕانکارییە ئەگەرییەکانی یاسا و ڕێککەوتنە سیاسییەکانەوەیە کە دەکرێت وردە وردە و ناڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر ئەو مافانە هەبێت، قۆناغی ئێستا سست و ڕەخنەگرانەیە، بەو پێیەی هەر پاشەکشەیەک یان پشتگوێخستنێک لە پاراستنی دەستکەوتەکانی ژنان، ژنان دەخاتە مەترسییەوە و ئەو مافانەی کە بە دەیان ساڵ بە خەبات و بەرخۆدان بەدەست هاتوون، تێکدەدات.

 

لەو چوارچێوەیەدا، سەما بەکداش، وتەبێژی پارتی یەکێتیی دیموکراتیک، بۆ ئاژانسەکەمان قسەی کرد سەبارەت بەو مەترسیانەی لە داهاتوودا کە ڕەنگە ڕووبەڕووی ژنانی سووریا ببنەوە، جەختیشی لەوە کردەوە، کە ئاڵەنگاریەکان تەنها لە شەڕ و ململانێکاندا سنووردار نین، بەڵکو درێژدەبنەوە بۆ هەموارکردنی یاسایی و سیاسەتە فەرمییەکان کە دەتوانن وردە وردە مافەکان لە قاڵب بدەنەوە. ئەمەش خەباتی سیاسی و دیپلۆماسی و یاسایی دەکاتە پێویستییەکی بەپەلە بۆ دەستەبەرکردنی بەردەوامی و پاراستنی دەستکەوتەکانی ژنان.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، ئازارەکانی ژنان لە سووریا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەرئەنجامی دوو کارلێککردنە لە نێوان یاسا ناڕەواکان و شەڕە بەردەوامەکانداپ، لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا نادادپەروەرییەکی مێژوویی بەرامبەر بە ژنان هەیە، بەڵام ئەم نادادپەروەرییە لە هەندێک وڵاتدا ئاڵۆزتر دەبێت بەهۆی ئەو یاسایانەی کە هەن، وەک یاساکانی باری کەسی لە سووریا و عێراق، کە دەسەڵاتی نایەکسان بە پیاوان دەبەخشێت لەگەڵ ژنان، کەمکردنەوەی مافەکانیان لە میرات، هاوسەرگیری، جیابوونەوە، کە وایان لێبکەن تووشی هەڵاواردنی بەردەوام بن.

 

کاتێک شەڕ و ململانێ چەکداری زیاد دەکەین، ڕاستیەکە هێندەی تر توندتر دەبێت، زۆرجار ژنان دەبنە زیانبەرکەوتووی ئاوارەبوون، توندوتیژی سێکسی، دەستدرێژی و کوشتن، لە هەمان کاتدا منداڵانیش تووشی کاردانەوەی ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆی ئەم قەیرانانە دەبن، هەروەها تێکەڵبوونی ئەم دوو هۆکارە ئازارەکانی ژنان دوو هێندە دەکات، ئەو ژنانەی خۆیان ڕێکدەخەن و بەرگری لە مافەکانیان دەکەن، وەک ئەوەی لە شۆڕشی ڕۆژئاوای کوردستاندا ڕوویدا، دەتوانن ڕووبەڕووی ئەو ئاڵەنگاریانە ببنەوە و کاریگەرییەکانیان کەمبکەنەوە و هەلومەرجە سەختەکان بگۆڕن بۆ کەرەستەی هێز و بەشداریکردنی کاریگەرانەی سیاسی و کۆمەڵایەتی.

 

”خەباتی ژنان و دەستکەوتی مێژوویی”

سەما بەکداش ڕوونی کردەوە، کە خەباتی ژنان لە سووریا دەیان ساڵە دەخایەنێت و ئەوەی ئەمڕۆ بەدەست هاتووە بەبێ قوربانیدانی درێژخایەن نەدەکرا، هەروەها ژنانی سووریا هەزاران ساڵە خەبات بۆ مافە بنەڕەتییەکانیان دەکەن: مافی خوێندن، مافی دەنگدان، مافی خۆکاندیدکردن بۆ پۆست و مافی بەشداریکردن لە ناوەندەکانی بڕیاردان، ئەم مافانە نەدرابوون بەڵکو بە خەباتی بەردەوام دەستیان بەسەردا گیرا، جا چ بە بەرخۆدانی مەدەنی، سیاسی یان سەربازی، شۆڕشی ژنان لە ڕۆژئاوای کوردستان وەرچەرخانێکی مێژوویی بوو، بەو پێیەی ژنان بەشدارییان لە پێشەنگایەتیکردنی پڕۆژە دیموکراتیەکان و دامەزراندنی کۆمینەکان و بەڕێوەبردنی ئەنجومەنەکان و جێبەجێکردنی بنەمای هاوسەرۆکایەتی بۆ مسۆگەرکردنی یەکسانی ڕەگەزی کرد.

 

دووپاتیکردەوە، ئەم شۆڕشە تەنها سیمبولی نەبووە، بەڵکو بۆتە نموونەیەکی جیهانی بۆ تەڤگەرەکانی ژنان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و جیهاندا، هەروەها ئەو دەستکەوتانەی ئەمڕۆ ژنانی سووریا بەدەستیان هێناوە نوێنەرایەتی هیوا بۆ هەموو ژنان دەکەن و دەبێت لە دەستووری داهاتووی سووریادا بپارێزرێن و چەسپێنرێن بۆ ئەوەی بەردەوامییان مسۆگەر بکرێت و ڕێگری لە هەر پاشەکشەیەک بکرێت.

 

”دەستور و یاساکان هێڵی یەکەمی بەرگرین”

سەما بەکداش ڕایگەیاند، کە دەستوور یان ڕێککەوتنی کۆمەڵایەتی، ئەو بناغەیە کە هەموو یاسا و سیاسەتەکان لەسەری بونیاد نراون، دەستوور دەبێت دادپەروەرانە بێت بۆ هەموو پێکهاتەکانی کۆمەڵگە، لەوانەش ژنان، گەنجان، گروپە ئایینی و کولتوورییەکان، دەسەڵاتی دادوەری و دادگاکان ناتوانن دادپەروەر بن، مەگەر بڕیارەکانیان لەسەر بنەمای دەستوورێک نەبێت کە مافی ژنان بپارێزێت و هەر پێشێلکارییەکی ئەو مافانە بە تاوانێک بزانێت کە بەپێی یاسا سزا دەدرێت، سیستمی ناناوەندی لە ڕۆژئاوای کوردستان دەرفەتێکی ڕەخساندووە بۆ دەرکردنی یاسای ناوخۆیی بۆ پاراستنی ژنان، وەک یاسای ژنان و خێزان، کە ئەو یاسایەی بە "کوشتنی شەرەف" ناسرابوو، هەڵوەشاندەوە، ئێستا کوشتنی ژنان بە تاوانێک دادەنرێت کە بە یاسا سزا دادەنرێن، هاوکات مسۆگەری پاراستنی ژنان لە توندوتیژی ئابووری و کۆمەڵایەتی دەکات، ئەم دەستکەوتانە دەبێت لە دەستووری داهاتووی سووریادا بچەسپێنرێن بۆ ئەوەی بەردەوامی بەشداری چالاکانەی ژنان لە سەرجەم دامودەزگاکانی دەوڵەتدا مسۆگەر بکرێت، لەوانەش سوپا و پەرلەمان و ئەنجومەنە ناوخۆییەکان.

 

”مەترسی و ئاڵەنگاری داهاتوو”

ئاماژەی بەوەشکرد، قۆناغی داهاتوو پێویستی بە ئامادەکاری هەیە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی چەندین ئاڵەنگاری: سیاسی، سەربازی و یاسایی، هەروەها پێویستە ژنان ئامادەبن بەرگری لە دەستکەوتەکانیان بکەن و هاوپەیمانی ستراتیژی لەگەڵ ڕێکخراوەکانی ژنان و دیموکراتیک دابمەزرێنن بۆ دڵنیابوون لە چەسپاندنی مافەکانیان لە دەستوردا، فشاری نێودەوڵەتی گرنگە، بەڵام پێویستی خەباتی ناوخۆ نکۆڵی ناکات، بەو پێیەی کۆدەنگی سیاسی ناوخۆیی بنەڕەتییە بۆ پاراستنی مافەکان، پشتگوێخستنی ئەم قۆناغە دەبێتە هۆی مەترسیی بەرچاو بۆ ژنان و کۆمەڵگە بە گشتی.

 

ڕوونیکردەوە: کە پاراستنی ئەزموونی دیموکراتیکی ڕۆژئاوای کوردستان دەنگدانەوەیەکی بەرفراوانی ناوچەیی هەیە، ئەگەر سەرکەوتوو بین لە پاراستنی ئەم ئەزموونە، دەبێتە نموونەیەکی کاریگەر بۆ هەموو تاڤگەریەکانی ژنان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئاماژەیەکی هزری بۆ هەموو ئەوانەی هەوڵی بەرەوپێشبردنی مافەکانی ژنان و دیموکراتیکی دەدەن، ئەمەش ئەوەیە کە ئەمڕۆ لە پشتیوانی و هاوپەیمانیەکانی ژنان لە سەرانسەری جیهاندا شاهیدی دەبین، خەباتی سیاسی و دیپلۆماسی لە ئامادەکاری بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی هەر هێرشێکی ئەگەری بۆ سەر ئەم دەستکەوتانە، جا چ سەربازی بێت یان سیاسی، جیا ناکرێتەوە.

 

جەختی لە سەر پێویستیی یەکگرتوویی هەموو پارت و ڕێکخراوەکانی ژنان کردەوە و ئامادە بن بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی هەر هێرشێک بۆ سەر دەستکەوتەکانیان، چونکە ئەزموونی دیموکراتیک لە ڕۆژئاوای کوردستان کاریگەری لەسەر هەموو ناوچەکە هەیە و دەیسەلمێنێت کە ژنان توانای بەڕێوەبردنی کاروباری کۆمەڵایەتی و گەیشتن بە یەکسانییان هەیە.

 

”یەکڕیزی خەبات و پێویستی هاوپەیمانی”

ساما بەکداش ڕوونیکردەوە، کە یەکخستنی هەوڵەکانی ژنان لەسەر ئاستی نیشتمانی و ناوچەیی ڕێگەی پاراستنی مافەکانە و ڕایگەیاند، ژنانی سووریا ئەمڕۆ پێشەنگایەتی ئەزمونێک دەکەن، بەڵام بەردەوامبوونی پێویستی بە خەباتی سیاسی و دیپلۆماسی و هاوپەیمانی لەگەڵ پارتە دیموکراتییەکانی ژنان و فشارخستنە سەر حکومەتی کاتی سووریا بۆ دڵنیابوون لە جێگیرکردنی مافەکان لە دەستوور و ڕێگریکردن لە گەڕانەوەی هەر لایەنێک بۆ چوارگۆشەی یەک، پرسی ژنان یەک پرسە، دەبێت دەنگمان یەکگرتوو بێت، چ لە ناوخۆی سووریا یان لە دەرەوەی سووریا، بۆ مسۆگەرکردن و پاراستنی مافەکان.

 

سەما بەکداش جەختی لە پێویستی هەموو ژنانی سووریا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کردەوە کە هەوڵ و تێکۆشانیان یەکبگرن و کار بۆ دەستەبەرکردنی دەستکەوتەکانیان بکەن و ڕووبەڕووی هەموو ئاڵنگارییە سیاسی و سەربازی و یاساییەکان ببنەوە، قۆناغی ئێستا پێویستی بە ئامادەکاری تەواو و هۆشیاری بەکۆمەڵ و کارکردنی بەردەوام هەیە بۆ مسۆگەرکردنی داهاتوویەکی دادپەروەر و دیموکراتیک بۆ هەموو ژنانی سووریا.