ناوەندی هەواڵ

 

ئەگەر نزیکەی ٤٠٠ ساڵ بگڕێینەوە دواوە، دەتوانین باسی شازادە خانزاد (میر خانزاد)ی کورد بناسین، سەرەڕای ئەوەی ناوی لە مێژووی کوردا زۆر باسی ناكرێت، بەڵام میر خانزاد تەنها ژنێکی فەرمانڕەوا نەبوو، بەڵکو سەرکردەیەکی سەربازی و ستراتیژیش بوو، لە سەردەمێکدا، کە پیاوان دەسەڵاتیان بەسەردا زالبوو، تەختی یەکێک لە میرنشینە کوردییەکانی گرتە دەست و ناوی خۆی لە مێژووی کورددا نەمر کرد.

 

لە سەرەتای سەدەی حەوتەمی کۆچیدا (١٦هەمی زایینی)، میرنشینی سۆران یەکێک بوو لە گرنگترین میرنشینە کوردییەکان لە ناوچەی دەوروبەری شاری هەولێری ئێستا، کاتێک برا گەورەکەی، شازادە سولەیمان کە فەرمانڕەوای میرنشینەکە بوو کوژرا، بەڕێوەبردنەکە تووشی قەیرانێکی گەورە بوو، لەو قۆناغەدا میر خانزاد دەرکەوت.

بەگوێرەی سەرچاوەکان، کەسایەتییە دیارەکانی میرنشینەکە، بە متمانەکردن بە تواناکانی سیاسی و لێهاتوویی، بەڕێوەبردنی میرنشینەکەیان پێ سپارد، بەم شێوەیە میر خانزاد بوو بە یەکێک لەو ژنە کەمانەی فەرمانڕەوا کە سەرکردایەتیی میرنشینی سۆرانیان گرتە ئەستۆ.

 

یەکێکە لەو چیرۆکە دیارانەی کە لە فۆلکلۆری زارەکیی کوردیدا دەگێڕدرێتەوە، چیرۆکی سەرکردەی سەربازی "لەشکری"یە، سەرکردە لەشکری بەرپرسیار بوو لە کوشتنی برای میر خانزاد، بەپێی ئەفسانە، میر خانزاد توانی متمانەی بەدەستبێنێت لەڕێگەی پێشکەشکردنی داوای هاوسەرگیری لێی، لەو کۆبوونەوەیەی کە لە حەریر ئەنجامدرا، لەشکری و پیاوەکانی لەناوبران.

 

سەرەڕای ئەوەی ئەم گێڕانەوەیە پێگەیەکی گرنگی لە میراسی مێژوویی زارەکییدا هەیە، بەڵام وردەکارییەکانی بە شێوازێکی یەکجاری لە ڕێگەی بەڵگەنامە و سەرچاوە مێژووییەکانەوە پشتڕاست ناکرێنەوە، هەروەها سەرکەوتنی میر خانزاد تەنها لە بواری سەربازیدا نەبوو، لە سەردەمی فەرمانڕەوایدا، ناوچەی حەریر بەهێز کراوە، ڕێگاوبان و شوورە و بنکە سەربازییەکان دروستکراون.

قلای خانزاد ناوی ئەوی هەڵگرتووە، تا ئەمڕۆش هەر ماوە، هەروەها پەیكەری کارگێڕیی میرنشینەکە سەرلەنوێ ڕێکخرایەوە، لەگەڵ ئەوەش خاوەنی پێگە و تایبەتمەندی گرنگ بوو لەسەر هەردوو ئاستی سیاسی و کۆمەڵایەتی، رۆڵێکی سەرەکی گێڕا لە جێبەجێکردنی دەسەڵاتی سیاسی و لە پرۆسەکانی بەڕێوەبردن و فەرمانڕەویدا.

 

ڕێبواری سەدەی حەوتەمی کۆچی ئەڤلیا چەلەبی بە سەرسووڕمانەوە باسی میر خانزاد دەکات، ئەم زانیارییانەی خوارەوە لەسەر دەگێڕێتەوە: میر خانزاد فەرمانڕەوایەکی ئازا بوو، هەروەها خۆی سەرکردایەتیی سوپاکەی لە مەیدانی جەنگدا دەکرد.