ڕەفیف ئیسلیم

 

غەززە- پەرەسەندنی ئەم دواییەی ناوچەیی، پێشکەوتنەکانی لەسەر ڕێککەوتنی ئاگربەستی غەززە بەستووە، ئەمەش لە کاتێکدایە کە سەرقاڵی نێودەوڵەتی و بەرزبوونەوەی گرژییەکان، بەرژەوەندییە سیاسی و سەربازییەکان لە ناوچەکەدا تێکەڵاون، کەرتی غەززە لە چەقبەستوویەکدا گیری خواردووە، کە هیچ ئاماژەیەک بۆ جێبەجێکردنی نزیکبوونەوەی قۆناغی دووەمی ڕێککەوتنەکە نییە.

 

لە کاتێکدا، کە گواستنەوە بۆ قۆناغی دووەمی ڕێککەوتنی ئاگربەستی غەززە چاوەڕوان دەکرا، پێشهاتەکانی ناوچەکە بە لەبەرچاوگرتنی پەرەسەندنی سەربازی و دابەزینی گرنگیدانی نێودەوڵەتی بە پرسە مرۆیی و سیاسییەکانی پەیوەست بە کەرتی غەززە، دۆخەکەیان زیاتر ئاڵۆزتر کردووە.

 

لەگەڵ سەرهەڵدانی دوایین ڕووبەڕووبوونەوەی سەربازیی نێوان ئێران و ئیسرائیل، کەرتی غەززە پێی ناوەتە قۆناغێکی نوێی ئاڵۆزی لە هەردوو ئاستی ئەمنی و ئابووری و نادڵنیایی زیاتر دەکات لە دەوری ئەگەری گواستنەوە بۆ قۆناغی دووەمی ڕێککەوتنی ئاگربەست کە لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤دا واژۆ کراوە.

 

ئەمەش لە کاتێکدایە کە ئەمریکا سەرقاڵی کاردانەوەی هێرشەکە بووە و غەززە لە پرسێکی مرۆیی و ئەمنییەوە گۆڕاوە بۆ بەشێک لە هاوکێشەیەکی ناوچەیی فراوانتر کە حیساباتی کاریگەری و ڕێگریکردن لە یەکتردا تێکەڵ دەبن، ئەمەش پرسیارێک دەوروژێنێت: ئایا لە ڕاستیدا دەسەڵاتدارانی ئیسرائیل لە بەڵێنەکانیان بەپێی ڕێککەوتنەکە پاشگەز دەبنەوە؟

 

لە وەڵامی ئەم پرسیارەدا، جیڤارا تەها، شرۆڤەکاری سیاسی وتی: پەرەسەندنی ئێران و ئیسرائیل ڕاستەوخۆ پەیوەستە بە چەند بەرەیەکی ناوچەکەوە، لە لوبنان و سووریاوە تا غەززە، هەرچەندە کەرتەکە هێندەی لوبنان خاڵی سەرنجدانێکی چالاک نییە، بەڵام ئێران وەک شوێنی هەڵدانی بەرخۆدان لێی دەڕوانێت و وای لێدەکات ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر ڕووداوەکان ببێت.

 

”پرسێکی سیاسی هەرێمی”

ئاماژەی بەوەشکرد، غەززە کە سەردەمانێک وەک پرسێکی مرۆیی مامەڵەی لەگەڵ دەکرا، ئێستا بووەتە پرسێکی سیاسی ناوچەیی کە بەرژەوەندییەکانی زۆرێک لە وڵاتان تێیدا یەکتر دەبڕن، ئێران کەرتی وەک سیمبولی بەرخۆدان دەبینێت، لە کاتێکدا ئەمریکا بە گۆڕەپانێکی دەزانێت کە دەبێت ئارام بکرێتەوە بۆ دەستەبەرکردنی سەرکەوتنی ڕێککەوتنە پێشنیار کراوەکان، دەوڵەتانی عەرەبیش لای خۆیانەوە وەک هێڵی بەرگری بۆ دۆزی فەڵەستین سەیری دەکەن و لە ڕوانگەی دابینکردنی یارمەتییە مرۆییەکان و کردنەوەی دەروازەی ڕەفحەوە مامەڵەی لەگەڵ دەکەن.

 

جیڤارا تەها پێی وایە گەلی فەڵەستین گەورەترین زەرەرمەندە، هێشتا باجی شەڕێکی وێرانکەری دوو ساڵە دەدات، لە کاتێکدا غەززە وەک گۆڕەپانێکی سیاسی بۆ زلهێزەکانی ناوچەیی و نێودەوڵەتی بەکاردەهێنرێت، هەروەها دەسەڵاتدارانی ئیسرائیل لە ئێستادا کاردەکەن بۆ چەسپاندنی کاریگەریی خۆیان لەناو کەرتەکەدا بە فراوانکردنی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانیان بەدرێژایی هێڵی سەوز و سەپاندنی کۆنترۆڵی سیاسییان.

 

جەخت لەوە دەکاتەوە، کە ململانێکانی ئێستا و هەوڵەکانی کاریگەری لەسەر غەززە لە سەرچاوە بەرفراوانەکانی ماسیگرتن و یەدەگی گازی سروشتییەوە سەرچاوە دەگرن، ئەمەش وایکردووە ببێتە خاڵێکی سەرەکی بۆ زلهێزە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکان، بۆیە سەیر نییە زلهێزەکان و دەوڵەتە عەرەبییەکان بە یەکسانی وەک بوارێکی بەهای ستراتیژی و ئابووری مامەڵە لەگەڵ کەرتەکەدا بکەن، بەو پێیەی هەر وڵاتێک بەرژەوەندییەکی هەیە کە هەوڵی پێشکەوتنی دەدات لەم ناوچە جوگرافییەدا، بەم شێوەیە هەردوو نەیار و هاوپەیمانان وەک خاکێکی دەوڵەمەند بە سەرچاوەکان مامەڵە لەگەڵ غەززە دەکەن.

 

ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەمریکا کە لە سەرەتای شەڕەوە هەوڵی پێشخستنی پرۆسەی نیشتەجێبوون دەدات، ئێستا سەرقاڵی پێشهاتەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە، هەروەها کەمکردنەوەی دۆخی غەززە بە گرنگترین دەستکەوتی تا ئێستا زانی، سەرەڕای بەردەوامی کێشە ناوخۆییە چارەسەرنەکراوەکان.

 

”ڕەتکردنەوەی ڕێککەوتنەکە بۆ خزمەتکردنی بەرژەوەندییەکانی خۆی”

پێشنیاری کرد کە گواستنەوە بۆ قۆناغی دووەمی ڕێککەوتنی ئاگربەست ئاسان نابێت بە لەبەرچاوگرتنی سەرقاڵی ئەمریکا بە بابەتی دیکە و فراوانبوونی مەودای ململانێکان لە ناوچەکەدا، هەروەها ڕووبەڕووبوونەوەی ئێران و ئیسرائیل درێژخایەن نابێت، بەڵکو کاردانەوەی نەرێنی بۆ غەززە و تەواوی ناوچەکە بەجێدەهێڵێت.

 

ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەوەی ئێستا لە نێوان هەردوولادا ڕوودەدات ڕووداوێکی تێپەڕ نییە، بەڵکو پێشهاتێکە کە دەتوانێت بەرەی نوێ لە وڵاتانی دیکەدا بکاتەوە، ئەمەش دۆخەکە زیاتر ئاڵۆزتر دەکات و هەر هەنگاوێکی کردەیی بۆ جێبەجێکردنی ڕێککەوتنەکە دوادەخات، ئەم پەرەسەندنە هەرچەندە کۆتایی دێت، بەڵام کەرتی غەززە و ناوچەکە وەک گەورەترین زیانبەخش لەم ڕووبەڕووبوونەوەیەدا بەجێدەهێڵێت.

 

دووپاتی کردەوە، لە سەرەتای هێرشەکەوە گفتوگۆکان سەبارەت بە حکومەتێکی تەکنۆکرات و داهاتووی سیاسی غەززە و پرسەکانی مرۆیی و فریاگوزاری و ئاوەدانکردنەوە بە تەواوی وەستاون، پێی وایە ئەو چەقبەستووییەی ئێستا بەردەوام دەبێت و شارەکە بۆ چەندین ساڵی داهاتوو بە وێرانکاری دەهێڵێتەوە.

 

سەبارەت بە قۆناغی ئێستا، جیڤارا تەها پێشبینی دەکات کە هەندێک لایەن و سیاسەتمەداران هەوڵی ئاشتکردنەوەی هەڵوێستەکانیان بدەن، لەکاتێکدا گەلی فەڵەستین سەرقاڵی پرسە لاوەکییەکانن، هەروەها دۆسیە سیاسی و ئەمنییەکان بە چارەسەرنەکراوی دەمێننەوە، دەسەڵاتدارانی ئیسرائیلیش پاشگەز دەبنەوە لە ڕێککەوتنەکە بۆ خزمەتکردنی بەرژەوەندییەکانیان، بەردەوامبوونی تیرۆرکردنەکان، کۆنترۆڵکردنی دەروازەکان و بەڕێوەبردنی وردی هەڵمەتی میدیایی.