لە ساڵی ٢٠١١ەوە سووریا شایەتی گۆڕانکاری قووڵی پێکهاتەیی بووە کە کاریگەری لەسەر ناوەکی پەیکەری سیاسی و کۆمەڵایەتی وڵاتەکەی داناوە، ئەم گۆڕانکاریانە تەنها لە گۆڕانکاری کاتی یان هەلومەرجیدا سنووردار نەبوون، بەڵکو تا بناغەکانی دەسەڵات و پێکهاتەکانی دەسەڵات درێژبوونەتەوە، دەسەڵاتی ناوەندی ئەو دەوڵەتەیان هەژاندووە کە دەیان ساڵ حوکمڕانی وڵاتی کردووە، قۆرخکارییەکەی لە بڕیاردانی سیاسی و ئامرازەکانی توندوتیژیدا لەناوبردووە، ئەمەش لەگەڵ سەرهەڵدانی ئەکتەرە نوێیەکانی نادەوڵەتیدا بووە، کە لە دەستێوەردانەکانی ناوخۆیی و ناوچەیی و نێودەوڵەتیدا دەرکەوتووە، ململانێی سووریا چیتر ململانێیەکی تەواو ناوخۆیی نییە، بەڵکو گۆڕا بۆ گۆڕەپانێکی فرە چین و ململانێی دەسەڵات، ئەمەش کاریگەری لەسەر نموونەکانی دەسەڵات، ناسنامە، پێکەوەژیان و پێکهاتەی گشتی کۆمەڵگە ناوخۆییەکان هەبووە.

 

لەم چوارچێوەیەدا، بەکارهێنانی گەمارۆدان و برسێتی وەک ئامرازی سیاسی و سەربازی بۆ ملکەچکردنی پێکهاتە ناوخۆییەکان دیار بووە، ئەمەش لەگەڵ بەئامانجکردنی سیستماتیکی گروپە کۆمەڵایەتییە تایبەتەکان، بەتایبەتی کورد و بەتایبەتی ژنان، وەک هەڵگری ناسنامە و یادەوەری بەکۆمەڵ بووە، ئەم کردەوانە بەشێکن لە هەوڵدان بۆ دووبارە داڕشتنەوەی کۆمەڵگە بەپێی هاوسەنگییەکی نوێی هێز.

 

حەلەب لە ڕووی قورسایی سیاسی و ئابووری و دیمۆگرافییەوە یەکێکە لە گرنگترین شارەکانی سووریا، گەڕەکەکانی شێخ مەقسود و ئەشرەفیە بە هۆی بەرزبوونەوەی شوێنی خۆیان لە ناو شارەکەدا گرنگییەکی تایبەتی سیاسی و ستراتیژییان بەدەستهێناوە، ئەمەش ڕێگەیان پێدەدات چاوپۆشی لە ڕێگا گرنگەکان بکەن و ناوچەکانی دەوروبەری کۆنترۆڵ بکەن.

 

گەڕەکی شێخ مەقسود لە زمانی کوردیدا بە چیای سەیدێ ناسراوە، بە واتای "شاخی خاتوون"، بە ناوی زانایەکی ئایینی سۆفی کوردەوە ناونراوە کە لەگەڵ بنەماڵەکەی لەسەر گردەکە نیشتەجێ بووە و بەشداری کردووە لە پێکهێنانی پێکهاتەی سەرەتایی کۆمەڵایەتی گەڕەکەکەدا، ئەم تایبەتمەندیانە وایکردووە ئەو دوو گەڕەکە لە سەرەتای سەرهەڵدانی ململانێکەوە زۆرجار ببنە ئامانجی هێرش و گەمارۆدان، لە هەمان کاتدا وایکردووە ببنە قەڵای بەرخۆدانی کۆمەڵگە و خۆڕێکخستن لە بەرامبەر هەوڵدان بۆ ژێردەستەیی سیاسی و سەربازی و ئابووری.

 

کورد زۆرینەی دانیشتووانی گەڕەکی شێخ مەقسود و ئەشرەفیە پێکدەهێنن، دوابەدوای سیاسەتەکانی پارتی فاشیستی بەعس، سەرەتا لە پرۆژەی پشتێنی تەعریبکردن و گەیشتن بە لوتکە بە پەکخستنی چالاکیی پیشەسازی و ئابووری لە شارە کوردنشینەکاندا، خێزانەکان ناچاربوون لە حەلەب نیشتەجێ ببن بۆ دەستەبەرکردنی بژێوی ژیانیان، فرەچەشنی نەتەوەیی و ئایینی ئەوان وای لێکردن ببنە ئامانجی ڕاستەوخۆی سیاسەتی تایبەت، لەوانە ڕەتکردنەوەی بەشداریکردنیان لە بڕیاردان و ئیدارەدان، نەهێشتنی دەرفەت بۆ ژیانێکی شایستەیان بۆ دابینکردن، نکۆڵی زمان و مێژوو و هێما کولتوورییەکانیان و پەراوێزخستنیان لەسەر بنەمای نەتەوەیی و ئایین.

 

بەئامانجکردنی کورد لە سووریا ڕووداوێکی گۆشەگیر یان بەڕێکەوت نەبوو، بەڵکو بەشێک بوو لە چوارچێوەیەکی مێژوویی و سیاسی فراوانتر کە ئامانج لێی ڕێگریکردن بوو لە دروستبوونی شوناسێکی سیاسی سەربەخۆی کورد و ڕێگریکردن لە سەرهەڵدانی نموونەیەکی دەسەڵاتی  دیموکراتیکی جێگرەوە و ڕاگرتنی ناوچەکە لە ژێر کۆنترۆڵی ناوەندیدا، بۆیە بەئامانجگرتن تەنها لەسەر بنەمای جیاوازیی نەتەوەیی نەبووە، بەڵکو پەیوەست بووە بە داخوازییە مێژووییەکانی کورد بۆ دانپێدانان و ماف و ڕێکخستنی سیاسی.

 

پێشێلکاری و سیاسەتی ژێردەستەیی لە دوو گەڕەکەکەدا بۆ چەند ئاستێک درێژ بووەوە: گەمارۆدان و برسێتی، سەپاندنی گەمارۆی خنکێنەر و ڕێگریکردن لە دەستڕاگەیشتن بە پێداویستییە سەرەتاییەکان لە ساڵی ٢٠١١ەوە، هەروەها سنووردارکردنی سیستماتیکی ئابووری و خزمەتگوزاری، ئەمەش ژینگەیەکی ترس و ناسەقامگیری دروستکرد، قەیرانی مرۆیی زیاتر کرد و بارودۆخی ژیانی بەرگە نەگیرا، لە هەوڵێکی ڕوون بۆ ناچارکردنی دانیشتووان بۆ ملکەچبوون یان کۆچکردن، سەرەڕای ئەمەش دانیشتووانی ئەو دوو گەڕەکە بەرخۆدانی گەلی بەرچاویان نیشان دا، یەکگرتووی کۆمەڵایەتی خۆیان و توانای بەرگەگرتنی سیاسەتەکانی ژێردەستەیی خۆیان پاراست.

 

بەئامانجگرتنی ژنان لە ململانێی سووریادا وردەکارییەکی بچووک نییە، بەڵکو پایەیەکی بنەڕەتی لە ستراتیژییەکانی کۆنترۆڵکردندا پێکدەهێنێت، ژنان بڕبڕەی پشتی بەردەوامی کۆمەڵایەتین، هەڵگری ناسنامەن لە ڕێگەی زمان و کولتوور و یادەوەری بەکۆمەڵەوە، ئەمە جگە لە ڕۆڵی سەرەکییان لە یەکگرتوویی خێزان و گواستنەوەی بەهاکان بۆ نەوەکانی داهاتوو، بۆیە بەئامانجکردنی ژنان تەنها کاریگەری لەسەر ئێستا نییە، بەڵکو داهاتووی هەموو کۆمەڵگەش دەگرێتەوە، بە تێکدانی بناغە ڕەوشتی و ڕێکخراوەییەکانی، لە ئەزموونی کورددا ژنان لە ڕۆڵی کۆنەپەرستی نەریتی ڕزگاریان بوو و چالاکانە بەشدارییان لە کایەکانی ڕێکخراوەیی و بڕیاردان و بەڕێوەبردنی کۆمەڵگەدا کرد و لە وەرگری نەرێنییەوە بۆ بریکاری چالاک و لە زیانلێکەوتووەوە گۆڕا بۆ ئاماژەکانی بەرخۆدانی کۆمەڵایەتی، ئەمەش مەترسییەکی ڕاستەوخۆی بۆ سەر پێکهاتە پیاوسالاری و پاوانخوازەکان دروستکرد، بووە هۆی گرتنەبەری سیاسەتی بناغەیی زیاتر لە دژی ژنان، لەوانە شێواندنی وێنەی ژنی ئازاد، سڕینەوەی شوناس و یادەوەری بەکۆمەڵ و کۆچکردنی دانیشتووانی ڕەسەنی خاکەکە.

 

کاتێک ڕووداوە سیاسییەکانی ناوچە کوردنشینەکان بەیەکەوە دەبەستینەوە، لەوانەش ڕووداوەکانی عەفرین، سەرێکانی و شەهبا و فشارە بەردەوامەکانی سەر شێخ مەقسود و ئەشرەفیە، ئەوە ڕوون دەبێتەوە کە ڕووداوی جیاواز نین، بەڵکو یەک ڕێباز پێکدەهێنن لە چوارچێوەی سیاسەتێکی سیستماتیکیدا کە ئامانجی شکاندنی ئیرادەی سیاسیی کوردە، کۆتاییهێنان بە شێوازەکانی خۆڕێکخستن و نموونەی کۆمەڵایەتییە کە ژنان تێیدان وەک هێزێکی ناوەندی جێگیر بووە.

 

عەفرین ”٢٠١٨”: دەستێوەردانی سەربازی تورکیا کە ناوی ئۆپەراسیۆنی لقی زەیتونی لێنراوە، بووە هۆی کۆچکددنی بەربڵاوی دانیشتووانی ڕەسەن و دەستبەسەرداگرتنی موڵک و ماڵی تایبەت و زەوییە کشتوکاڵییەکان و دەستگیرکردنی ئارەزوومەندانە و بێسەروشوێنکردنی زۆرەملێ و لەناوبردنی ئامڕازی کولتووری و کۆمەڵایەتییەکان، ناوی گوندەکان گۆڕدرا لە هەوڵێکدا بۆ پچڕاندنی پەیوەندی مێژوویی نێوان مرۆڤەکان و زەویەکانیان، هەروەها ژنان ڕفێندراون و گواستراونەتەوە بۆ شوێنی نادیار.

 

سەرێکانی ”٢٠١٩”: ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی تورکیا و ئەوانەی سەر بە فراکسیۆنە پەیوەندیدارەکانین، ئامانجیان هەڵوەشاندنەوەی ئەزموونی خۆبەڕێوەبەری بوو لە ڕێگەی هەڵوەشاندنەوەی کۆمەڵگەی ناوخۆیی و دامەزراوە مەدەنییەکان، سەپاندنی ڕاستییەکی سەربازی کە ڕێگری لە هەموو بەشدارییەکی ڕاستەقینەی کۆمەڵگە دەکات.

 

شەهبا ”٢٠٢٤”: بوو بە پەناگەیەکی زۆرەملێ بۆ خەڵکی عەفرین، کەوتە بەر گەمارۆی ئابووری و خزمەتگوزاری، و فشاری بەردەوام، گوند و کامپەکانی نیشتەجێبوونی کۆچبەران بەبێ جیاوازی بۆردوومان کران و ئازادی هاتوچۆ سنووردار کرا و ڕێگری لە خەڵک کرا بۆ گەڕانەوە بۆ ناوچە سەرەتاییەکانیان، هەروەها لە خزمەتگوزارییە سەرەتایەکان بێبەش بوون، هەرێمیان کردە درێژکراوە ی سیاسەتەکانی کۆچکردن و دوورخستنەوە، سەرەڕای ئەمەش دانیشتووان شێوازێکی خۆبەڕێوەبردنیان پاراست و شەهباش بوو بە ئامڕازی بەرخۆدان مەدەنی.

 

ژنان لەم بوارانەدا ڕۆڵ و بەرخۆدانی خۆیان سەلماندووە، ئەمەش نیشانیانداوە کە بەشداریکردنیان لە تەنها خۆگونجاندن لەگەڵ بارودۆخە سەختەکاندا زیاترە، ئەوان ڕۆڵی سەرەکی بوون لە بەرخۆدانی کۆمەڵگە و بەردەوامی بەرەنگاری لە دژی جۆرە جیاوازەکانی بێ ڕێزی کردن، ڕۆڵی ئەوان بە تایبەتی لە عەفرین، سەرێکانی، شەهبا، شێخ مەقسود و ئەشرەفیە دیار بووە، کە ڕۆڵی سەرەکی بوون لە کایە سیاسی و دیپلۆماسییەکان، ئەنجومەنە ناوخۆییەکان، لیژنە کۆمەڵایەتییەکان، میدیاکان، لە بەڕێوەبردنی قەیرانەکانی ڕۆژانە ”خۆراک، پەروەردە، هاودەنگی کۆمەڵگە”، هاوکات پەروەردەی کولتووری پێکەوەژیانیان کردووە لە ڕێگەی دەنگێکی یەکگرتووی ژنەوە.

 

ڕۆڵییان درێژ بووەوە بۆ تەندروستی و فریاگوزاری و ڕێکخستنی کۆمەڵگە و ئەوەش تەنها بەوەوە سنووردار نەبوو، خۆیان ڕێکخست بۆ ئەوەی ببنرە بەرگریکارێکی هێڵی پێشەوە، لە تاریکترین کاتەکاندا مۆڕاڵی کۆمەڵگەی بەهێزتر کرد، سەرەڕای ئەو کوشتن و زیندانیکردن و دەستدرێژیکردنە سەر و هێرشکردنە سەر پێگەی خۆیان و داگیرکردنی پارە کە بەرگەی گرتبوو.

 

لە کۆتاییدا ئەوە ڕوون دەبێتەوە کە بەئامانجگرتنی ژنان لە چوارچێوەی سووریادا بە گشتی، لە چوارچێوەی کوردی بەتایبەتی، بەڕێکەوت نەبووە، بەڵکو بەشێک بووە لە ستراتیژییەکی سیستماتیکی بۆ هەڵوەشاندنەوەی کۆمەڵگە و تێکدانی بناغە ڕێکخراوەیی و ڕەوشتییەکانی، ڕووداوەکانی ئەم دواییە باشترین بەڵگە بوون بۆ ئەمە، ئەوەی لە کەناراوەکانی سووریا و سوەیدا ڕوویدا، ئەوەی لە ناوچە کوردنشینەکاندا ڕوودەدات، ترسیان لە خۆڕێکخستن و بەرزکردنەوەی دەنگی ژنان بۆ داوای ئازادی و یەکسانی و پەروەردەکردنی نەوەیەک کە ڕەتیدەکاتەوە ملکەچبوون یان گوێڕایەڵی بێت.

 

ژنان لە شێخ مەقسود، ئەشرەفیە، عەفرین، شەهبا،سەرێکانی و ئێستاش لە ناوچە کوردنشینەکان کە لە ژێر هەڕەشەی شەڕدان، جارێکی دیکە بەرخۆدان بۆ پاراستنی ژیان و ناسنامە و یادەوەری بەکۆمەڵ پێناسە دەکەنەوە، بەرخۆدانی ژنان هێز و هۆشیاری و کاریگەری و توانای گۆڕانکاری و هیوا بۆ داهاتوویەکی دادپەروەرتر نیشان دەدات، ڕووداوەکان شایەتحاڵی ئەوەن کە ژنان تەنها زیانلێکەوتوو نین، بەڵکو بریکاری چالاک و بەرخۆدانن.

 

شۆڕشی ڕۆژئاوای کوردستان نموونەیەکی ڕوونە لەسەر زەمینە، نیشانی دەدات کە ژنان چۆن خۆیان ڕێکخستووە و خۆیان بۆ هەموو هێرشێک ئامادە کردووە و بە هەر نرخێک بێت، بەبێ ترس بەرگرییان لە خاک و شکۆمەندی خۆیان کردووە و بەردەوام دەبن.

 

هەموو ئەم ئەزموونانە ئەوە پشتڕاست دەکەنەوە کە هەرچارەسەرێکی سیاسی لە سووریادا بە ناتەواوی دەمێنێتەوە تا ڕۆڵی ژنان وەک بریکارە بنەڕەتییەکانی گۆڕانکاری نەناسرێت و ئاشتی ڕاستەقینە لە ئاستی بنەڕەتییەوە دەست پێدەکات نەک لە لوتکەی پێکهاتەی دەسەڵات، ژن گەردیلەی کۆمەڵگەیە و ڕزگاری کۆمەڵگەش لە ڕزگاری ژنەوە دەست پێدەکات.