یەکەم- دۆخی ئێستای ناوخۆی ئێران: "کۆمەڵگایەکی تەقیوە. ئێران لە چەند ساڵی ڕابردوودا "بەتایبەت دوای سەرهەڵدانی شۆڕشی ژن، ژیان، ئازادی" گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی بەسەردا هاتووە لە زۆر ڕووەوە لەوانە:

 قەیرانی شەرعیەت: مەودای نێوان خەڵک و دەسەڵات گەیشتووەتە خاڵێک کە چاکسازی تێدا ئەستەمە.

 دۆخی ئابووری: هەڵاوسانی بەردەوام، دابەزینی بەهای تمەن و گەمارۆکان بوونەتە هۆی ئەوەی چینی ناوەڕاست بەرەو هەژاری بڕوات، ئەمەش بزوێنەری سەرەکیی ناڕەزایەتییەکانە.

پرسی جێنشینی: تەمەنی بەرزی ڕێبەری کۆماری ئیسلامی ململانێیەکی بێدەنگی لە ناوخۆی باڵەکاندا دروست کردووە بۆ کاتی دوای خۆی. کۆمەڵگای ئێران "بە تایبەت ڕۆژهەڵات" ئێستا وەک "مەنجەنی هەڵمی" لێ هاتووە؛ فشارێکی زۆری لەسەرە و هەر ساتێک بێت دەتەقێتەوە. بەڵام کێشەکە ئەوەیە ئەگەر ئەم تەقینەوەیە "ڕێکخراو" نەبێت، تەنها وێرانکاری بەدوای خۆیدا دەهێنێت.

 

لێرەدا سێ پەیوەندیی سەرەکی هەیە لە نێوان کۆمەڵگای تەقیوە و ژێرخانی مەدەنی:

١- گۆڕینی "تەقینەوەی بێ ئامانج" بۆ "گۆڕانکاریی سیاسی" کاتێک دەڵێین کۆمەڵگا تەقیوە، واتە خەڵک گەیشتوونەتە ئاستی "نەمان" و چیتر باکیان بە زیندان و گولـلە نییە.  مەترسییەکە: ئەگەر ژێرخانی مەدەنی نەبێت، ئەم تەقینەوەیە دەبێتە هۆی پشێوی، ستراتیژییەکە لەوەدایە کە ژێرخانی مەدەنی وەک "ئاراستەکەر" کار بکات ئەمەش وا دەکات وزەی ئەو تەقینەوەیە لەبری توندوتیژیی بێسوود، بەرەو مانگرتنی گشتی و ناڕەزایەتی یەکگرتوو بڕوات کە دەسەڵات ئیفلیج دەکات. ٢- متمانەی کۆمەڵایەتی لەبری متمانە بە دەسەڵات لە کۆمەڵگایەکی تەقیودا، خەڵک هیچ متمانەیەکیان بە دەزگاکانی حکومەت (پۆلیس، دادگا، شارەوانی) نەماوە.  لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان: ئەم متمانەیە گواستراوەتەوە بۆ ناوخۆ. بۆ نموونە کاتێک چالاکوانێکی ژینگەیی یان مەدەنی لە شارێک دەستگیر دەکرێت، هەموو شارەکە دەبێتە یەک دەنگ. ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە "ژێرخانە مەدەنییەکە" دروست بووە و خەڵک متمانەیان بە یەکتر هەیە بۆ پاراستنی ناسنامەکەیان.

٣-ئامادەکاری بۆ "دوای تەقینەوەکە" گەورەترین ترسی وڵاتانی ڕۆژئاوا لە ڕووخانی ڕژێمی ئێران، دروستبوونی شەڕی ناوخۆیی و ناسەقامگیرییە. ئەگەر کورد لە ڕۆژهەڵات بیسەلمێنێت کە خاوەنی ژێرخانێکی مەدەنیی بەهێزە "واتە ئەنجومەنی هەیە، ڕێکخراوی هەیە، کەسایەتیی جێ متمانەی هەیە"، ئەوا جیهان وەک "ناوچەیەکی ئارام" سەیری ڕۆژهەڵات دەکات. ئەمەش وادەکات پشتیوانیی نێودەوڵەتی بۆ کورد زۆرتر بێت لە نەتەوەکانی تر کە ڕەنگە تەنها خەریکی شەڕی سەرشەقام بن. کەوابی ئەو "کۆمەڵگا تەقیوەی" ئێستا هەیە، هێزی بزوێنەرە؛ بەڵام "ژێرخانی مەدەنی" فەرماندە و نەخشەڕێگاکەیە. بەبێ یەکگرتنی ئەمانە، تەقینەوەکە تەنها دەبێتە هۆی دووبارەبوونەوەی مێژوویەکی تاڵ. بەڵام لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، بەهۆی ئەو ئەزموونە سیاسییەی هەیانە، ئەم ژێرخانە لە هەموو پارچەکانی تری ئێران بەهێزترە، ئەمەشە وای کردووە "تاران" زیاتر لە هەموو شوێنێک چاوی لەسەر کوردستان بێت.

 

دووەم- ڕۆڵی ئەمریکا و وڵاتانی ڕۆژئاوا ستراتیژی ڕۆژئاوا بەرانبەر ئێران لە نێوان "گوشاری زۆر" و "دیپلۆماسی"دا دێت و دەچێت: • کۆنتڕۆڵکردنی ئەتۆمی: گەورەترین مەترسی بۆ ئەمریکا و ئەوروپا چەکی ئەتۆمییە. ئەوان هەوڵ دەدەن لە ڕێگەی گەمارۆوە ئێران ناچار بە ڕێککەوتن بکەن، بەڵام نایانەوێت بچنە ناو شەڕێکی ڕاستەوخۆوە.  گۆڕینی ڕژێم یان گۆڕینی ڕەفتار؟ تا ئێستا ڕۆژئاوا ستراتیژییەکی ڕوونی بۆ "ڕووخانی ڕژێم" نییە، زیاتر کار لەسەر ئەوە دەکەن کە ئێران لە ناوچەکەدا (عێراق، سووریا، لوبنان) لاواز بکەن.  هاوکێشەی ئیسرائیل: ململانێی ئێران و ئیسرائیل فاکتەرێکی یەکلاکەرەوەیە. هەر هەڵەیەکی سەربازی لەم نێوەندەدا دەکرێت داهاتووی ناوچەکە بگۆڕێت.

 

سێیەم- هاوپەیمانیی حزبەکانی ڕۆژهەڵات: "ناوەندی هاوکاری" یەکگرتوویی حزبە کوردییەکانی ڕۆژهەڵات "کۆمەڵەکان و دیموکراتەکان" هەنگاوێکی ستراتیژی گرنگ بوو. ئەم هاوپەیمانییە کە لە ناوەندی هاوکاریی حزبەکانی رۆژهەڵاتی کوردستاندا ڕەنگی داوەتەوە تەنها ڕێککەوتنێکی سادە نییە، بەڵکو وەڵامێکی مێژوویی بوو بۆ پاراستنی ناسنامەی سیاسیی کورد.ئەنجامی ئەم هاوپەیمانییە بەم شیوە دەبینرێت:

١- یەکخستنی وتار: پێشتر حزبەکان لەسەر شێوازی دەسەڵاتی داهاتوو (فیدراڵی، سەربەخۆیی، یان دیموکراسی) جیاواز بوون. ئێستا گوتارێکی هاوبەش هەیە کە جەخت لە "ئێرانێکی دیموکراسی و فیدراڵ" دەکاتەوە.

٢-شەرعیەتی نێودەوڵەتی: کاتێک وڵاتانی ڕۆژئاوا دەبینن کورد خاوەنی یەک بەرەیە، ئاسانتر دەتوانن وەک "بەدیلێکی سیاسی" مامەڵەی لەگەڵ بکەن.

 

٣- ڕێگریکردن لە شەڕی ناوخۆیی: ئەم هاوپەیمانییە گەرەنتییە بۆ ئەوەی لە کاتی کەوتنی کۆماری ئیسلامیدا، هێزە کوردییەکان نەکەونە ململانێی یەکتر و بۆشایی ئەمنی دروست نەبێت. هەڵبەتەگرنگە ئاماژە بەم خاڵە بکەین :یەکیەتیی نەتەوەیی" لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان بەبێ ڕەچاوکردنی هەموو جەمسەرە سیاسییەکان پێکنایەت. ڕۆڵی پژاک و هێزەکانی تری دەرەوەی "ناوەندی هاوکاری" ڕەهەندێکی نوێ دەداتە هاوکێشەکە. بۆ ئەوەی هاوپەیمانیی حزبەکان بگاتە قۆناغی "سەرکەوتنی یەکجاری"، پێویستە پردێک لە نێوان هەردوو بەرە سەرەکییەکەدا دروست بێت: "بەرەی ناوەندی هاوکاری: دیموکراتەکان و کۆمەڵەکان" و "بەرەی ئەنجومەنی  شەقامی ئازادی: پژاک و تەڤگەرەکانی نزیک لەو".

١-کێش و قورسایی پژاک لە هاوکێشەکەدا و هیزرکانی دی پژاک "پارتی ژیانی ئازادی کوردستان" خاوەنی فەلسەفەیەکی جیاوازە "نەتەوەی دیموکراسی" و "کۆنفیدراڵیزمی دیموکراسی". ڕۆڵی ئەوان لە چەند ڕەهەندێکدا دەبینرێت:  خەباتی ئایدیۆلۆژی و گەنجان: پژاک کاریگەرییەکی زۆری لەسەر ڕێکخستنی گەنجان و ژنان هەیە، کە بڕبڕەی پشتی شۆڕشی "ژن، ژیان، ئازادی" بوون.  هێزی گەریلایی: بوونی هێزی چەکداری ئەوان لە ناوچە شاخاوییە سەختەکاندا، فشارێکی بەردەوامە لەسەر سوپای پاسداران. دیپلۆماسیی نێودەوڵەتی: بەهۆی پەیوەندییان بە سیستەمی کۆما جڤاکێن کوردستان "KCK"، دەتوانن دەنگی ڕۆژهەڵات لە ئاستی هەرێمایەتی و نێودەوڵەتیدا فراوانتر بکەن.

 

٢-ئاستەنگەکانی بەردەم یەکگرتنی گشتی تا ئێستا دوو ئاستەنگی سەرەکی هەبوون کە نەبووەتە هۆی ئەوەی هەموو حزبەکان "دیموکرات، کۆمەڵە، پژاک" لە ژێر یەک چەتردا بن:  جیاوازی ئایدیۆلۆژی: کێشەی نێوان "فیدراڵیزمی نەتەوەیی" کە دیموکرات و کۆمەڵە داوای دەکەن و "ئۆتۆنۆمی دیموکراسی" کە پژاک داوای دەکەن،  هاوپەیمانییە دەرەکییەکان: جیاوازی لە جۆری پەیوەندی لەگەڵ وڵاتانی ناوچەکە و ئەمریکا، کە هەندێک جار دەبێتە هۆی دوورکەوتنەوەی ئەم جەمسەرانە لە یەکتر.

 

٣-چۆن ئەم هاوپەیمانییە سەردەکەوێت؟ بۆ ئەوەی "یەکیەتی نەتەوەیی" سەرکەوتوو بێت، دەبێت ئەم هەنگاوانە بنرێت: دروستکردنی "ژووری ئۆپەراسیۆنی هاوبەش": ئەگەر حزبەکان نەتوانن لەسەر ئایدیۆلۆژیا ڕێکبکەون، دەبێت لەسەر "بەرگری لە خاک" ڕێکبکەون. واتە لە کاتی هێرشی ئێران، هەموو هێزە چەکدارەکان "پێشمەرگە و گەریلا" وەک یەک سوپا بجوڵێنەوە.  بەرەی سیاسیی یەکگرتوو: دروستکردنی کۆنگرەیەکی نەتەوەیی بۆ ڕۆژهەڵات کە تێیدا نوێنەری هەموو حزبەکان و تەنانەت کەسایەتییە سەربەخۆکانیش هەبن. ئەمە وادەکات تاران نەتوانێت بە سیاسەتی "پەرت بکە و زاڵ بە" یاری بە ناوماڵی کورد بکات. ئەنجامی ئەم یەکگرتووییە : ئەگەر پژاک و ناوەندی هاوکاری بگەنە خاڵێکی هاوبەش کە ئێستا هەوڵەکان بۆ ئەوە بەردەوامن:

١-لە ناوخۆدا: خەڵکی ڕۆژهەڵات متمانەی تەواویان دەبێت کە چیتر شەڕی ناوخۆیی ڕوونادات و کورد دەتوانێت شارەکان بەڕێوە ببات.

٢-لە ئاستی ئێراندا: کورد دەبێتە بەهێزترین "کوتلەی سیاسی" کە هیچ ئۆپۆزسیۆنێکی فارسی ناتوانێت مەرجەکانی ڕەت بکاتەوە.

 

٣-لە ئاستی نێودەوڵەتیدا: جیهان ناچار دەبێت وەک "قەوارەیەکی سیاسیی نیمچە سەربەخۆ" مامەڵە لەگەڵ ڕۆژهەڵات بکات. بە کورتی: سەرکەوتنی ئەم هاوپەیمانییە لەوەدایە کە "تەواوکەری" یەکتر بن؛ دیموکرات و کۆمەڵە بە ئەزموونی مێژوویی و دیپلۆماسییان، و پژاک بە هێزی گەنجان و فەلسەفەی نوێی کۆمەڵایەتییان. دروستبوونی ژووری سەربازیی هاوبەش: "لە بیرۆکەوە بۆ کردار" دروستکردنی یەکەیەکی سەربازیی یەکگرتوو لە نێوان پێشمەرگە "حزبە کلاسیکییەکان" و گەریلا "پژاک" گەورەترین وەرچەرخان دەبێت. ئەمە چۆن و لە کوێدا دەست پێ دەکات؟

١-خاڵی دەستپێک: "هەماهەنگیی هەواڵگری و بەرگری" پێویست ناکات یەکسەر هەموو هێزەکان تێکەڵ بکرێن، بەڵکو دەکرێت لەم سێ ئاستەدا دەست پێ بکات:  پاراستنی سنوورەکان: دابەشکردنی ناوچە شاخاوییەکان بەسەر هێزەکاندا بۆ ڕێگریکردن لە هەر دزەکردنێکی سوپای پاسداران، بەبێ ئەوەی هێزە کوردییەکان بکەونە ناوچەی یەکترەوە.  ژووری زانیاری: ئاڵوگۆڕکردنی زانیاریی ورد لەسەر جوڵەی میلیشیاکانی ئێران و فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکان. ئەمە گیانی سەدان پێشمەرگە دەپارێزێت.

 

٢-ئاستەنگە جیۆپۆلیتیکییەکان ئەم هەنگاوە ڕووبەڕووی دوو بەربەستی گەورە دەبێتەوە:  فشاری وڵاتانی دراوسێ: تورکیا و ئێران هەر جۆرە هاوکارییەکی سەربازیی نێوان ئەم هێزانە وەک مەترسییەک بۆ سەر خۆیان دەبینن و فشاری زۆر دەخەنە سەر هەرێمی کوردستان بۆ ڕێگریکردن لێی.  ناونانی سیاسی: جیاوازیی ئەوەی کێ بە "تێرۆریست" ناودەبرێت و کێ نا، زۆرجار وادەکات حزبەکان بە حەزەرەوە نزیکی یەک بکەونەوە تاوەکو شەرعیەتی نێودەوڵەتییان تێک نەچێت.

 

٣-ئەگەری ڕوودانی ژوری هاوبەش زۆرە : باشترین و نزیکترین کات بۆ دروستبوونی ئەم ژوورە هاوبەشە، ساتی "تەقینەوەی گەورەی ناوخۆیی" یان **"هێرشی سەربازیی دەرەکی"**یە بۆ سەر ئێران. لەو کاتەدا: • هەموو حزبەکان ناچار دەبن بۆ "بەرگریی ڕەوا" لە شارەکانی کوردستان یەکبگرن.  "ناوەندی هاوکاری" و "پژاک" دەبنە دوو باڵی پارێزەری ڕۆژهەڵات؛ یەکیان بۆ پاراستنی ناوچە شاخاوییەکان و ئەوی تریان بۆ ڕێکخستنی بەرگریی ناو شارەکان. دەرەنجامی ستراتیژی بۆ داهاوی ڕۆژهەڵات ئەگەر ئەم ژوورە سەربازییە هاوبەشە پێکنەیەت، کورد لە کاتی ڕووخانی یان لاوازبوونی کۆماری ئیسلامیدا، تووشی یەکێک لەم دوو مەترسییە دەبێت:

١- شەڕی ناوخۆیی: ململانێ لەسەر دەسەڵات لە ناوچە ئازادکراوەکان.

٢- داگیرکاریی نوێ: هێزە ناسیۆنالیستە توندڕەوەکانی تاران یان میلیشیاکان سوود لە پەرتەوازیی کورد دەبینن و ناوچەکە کۆنترۆڵ دەکەنەوە. کەواتە سەرکەوتنی "هاوپەیمانیی حزبەکانی ڕۆژهەڵات" تەنها لە مێزی گفتوگۆدا نییە، بەڵکو لەوەدایە کە چەندە دەتوانن لە مەیدانی کردەییدا "چ مەدەنی و چ سەربازی" یەک بن. ڕۆژهەڵاتی کوردستان ئێستا گەورەترین چانسی مێژوویی هەیە، چونکە نەوەیەکی نوێی هەیە کە "تێپەڕیوە لە حزبیایەتی" و تەنها "ڕزگاریی نەتەوەیی" دەوێت

٣-داهاتووی ڕۆژهەڵات و ئێران: "سیناریۆ قووڵەکان" داهاتووی ڕۆژهەڵاتی کوردستان بە تەنها بەند نییە بە هێزی کوردەوە، بەڵکو بەندە بەوەی "تاران" بەرەو کوێ دەڕوات: أ سیناریۆی "گۆڕانی سیستەم لە ناوەوە" ئەگەر دوای نەمانی ڕێبەری ئێستا، باڵە سەربازییەکان "سوپای پاسداران" نەکەونە ڕێککەوتن، ئێران تووشی شەڕی ناوخۆیی دەبێت. لەم دۆخەدا:  بۆ کورد: دەرفەتێکی زێڕینە بۆ کۆنترۆڵکردنی ناوچە کوردییەکان "هاوشێوەی ساڵی ٢٠١١ی ڕۆژئاوای کوردستان" لێرەدا ڕۆڵی ئەو "هاوپەیمانییە" دەردەکەوێت بۆ بەڕێوەبردنی شارەکان. ب- سیناریۆی "دەسەڵاتی سەربازیی ڕەها ئەگەر سوپای پاسداران هەموو دەسەڵاتەکان بگرێتە دەست و پۆستە ئاینییەکە تەنها وەک ناو بهێڵێتەوە:  بۆ کورد: دۆخەکە سەختتر دەبێت، چونکە سوپا باوەڕی بە هیچ جۆرە گفتوگۆیەک نییە و زیاتر پەنا بۆ "ناسیۆنالیزمی فارسی" دەبات بۆ سەرکوتکردنی نەتەوەکانی تر. ج- فاکتەری "دەرەوە" و کاریگەری لەسەر داهاتوو ڕۆژئاوا (ئەمریکا) نایەوێت ئێران پارچە پارچە ببێت "لەبەر مەترسیی تیرۆر و کۆچبەری"، بەڵکو دەیەوێت ئێرانێکی "بێ چەک" و "گوێڕایەڵ" هەبێت. ئەمە مەترسییە بۆ کورد؛ چونکە ئەگەر ئۆپۆزسیۆنی ناوەندی (فارسەکان) بەبێ داننان بە مافی کورد دەسەڵات بگرنە دەست و پشتگیریی ڕۆژئاوایان هەبێت، داهاتووی ڕۆژهەڵات دووبارە دەکەوێتە ژێر هەڕەشەی پەراوێزخستن. بە کورتی: داهاتووی ڕۆژهەڵات لە نێوان "فیدراڵیزمێکی سەقامگیر" یان "سەرکوتێکی سەربازیی توندتر" دایە. کاتێک کورد دەتوانێت سەرکەوێت کە هاوپەیمانییەکەی لە "حزبەکانەوە" بگوازێتەوە بۆ "بەرەیەکی نەتەوەیی" کە تێیدا خەڵکی ناوخۆ ڕۆڵی سەرەکی ببینن، نەک تەنها هێزی چەکدار لەسەر سنوورەکان. ململانێی نێوان "ناوەندگەرایی" (تاران بە بەهێزی بمێنێتەوە) و "نامەرکەزییەت" (کورد و نەتەوەکانی تر مافی خۆیان هەبێت) چەقی کێشەکەیە.

 

لێرەدا بە وردی تیشک دەخەینە سەر هەڵوێستی ئۆپۆزسیۆنی ناوەندگراو "بەتایبەت لایەنگرانی پاشایەتی و ناسیۆنالیستە توندڕەوەکان" بەرانبەر کورد:

١- دیدگای ئۆپۆزسیۆنی ناوەندگراو "پاشایەتی و نەتەوەپەرستەکان" ئەم لایەنانە کە ئێستا لە دەرەوەی وڵات دەنگیان بەرزە، لەسەر چەند خاڵێک کۆکن کە ڕاستەوخۆ دژی داخوازییەکانی کوردن: • پاراستنی یەکپارچەیی بە هەر نرخێک: ئەوان چەمکی "تمامیت ارضی" (پاراستنی خاک) وەک هێڵێکی سوور دەبینن. زۆرینەیان "فیدراڵیزم" وەک هەنگاوێک بۆ "جوداخوازی" و دابەشبوونی ئێران لێکدەدەنەوە. • ناسنامەی یەکگرتووی فارسی: ئەوان بڕوایان بەوە هەیە کە ئێران تەنها یەک نەتەوەیە و زمان و کولتووری فارسی دەبێت سەروەر بێت. داننان بە مافی نەتەوەیی کورد، بەلوچ و ئازەرییەکان بە مەترسی دەبینن بۆ سەر "ناسنامەی نەتەوەیی ئێرانی". • ڕەتکردنەوەی هێزە کوردییەکان: زۆرجار حزبە کوردییەکانی ڕۆژهەڵات بە "تێرۆریست" یان "داردەستی بێگانە" ناودەبەن، تەنها لەبەر ئەوەی چەکیان هەڵگرتووە یان داوای مافی نەتەوەیی دەکەن.

 

٢-مەترسییەکان بۆ سەر داهاتووی ڕۆژهەڵاتی کوردستان ئەگەر ئەم جۆرە ئۆپۆزسیۆنە بەبێ ڕێککەوتنی پێشوەختە لەگەڵ کورد بێتە سەر دەسەڵات، چەند مەترسییەک دروست دەبن: • دووبارەبوونەوەی مێژوو (١٩٧٩): وەک چۆن لە شۆڕشی گەلانی ئێراندا کورد بەشدارییەکی کارای کرد بەڵام دواتر لەلایەن تارانەوە سەرکوت کرا، ئەگەری هەیە ئەم مێژووە دووبارە بێتەوە. • سەپاندنی مەرکەزییەتێکی توند: ڕەنگە تەنها ڕێگە بە هەندێک مافی کولتووریی "سادە" بدەن، بەڵام هەر جۆرە دەسەڵاتێکی سیاسی و کارگێڕی (وەک پەرلەمانی کوردستان یان حکومەتی خۆجێیی) ڕەتدەکەنەوە. • پشتگیریکردنی نێودەوڵەتی: مەترسییە گەورەکە ئەوەیە کە ئەمریکا و ئەوروپا لەبەر بەرژەوەندییەکانیان لەگەڵ دەسەڵاتێکی "ناوەندگراوی نادیموکراسی" ڕێکبکەون، تەنها بۆ ئەوەی ئێران سەقامگیر بێت، و جارێکی تر پرسی کورد پشتگوێ بخەن.

 

٣-ڕۆڵی هاوپەیمانیی حزبەکان لەم کێبڕکێیەدا لێرەدا گرنگیی ئەو "ناوەندی هاوکارییەی" کە باسمان کرد دەردەکەوێت: • بەرەی نەتەوەیی و نەتەوە بندەستەکان: کورد هەوڵ دەدات هاوپەیمانی لەگەڵ نەتەوەکانی تری وەک (بەلوچ و عەرەب) دروست بکات بۆ ئەوەی لە بەرانبەر "ناوەندگەرایەتی تاران"دا بەرەیەکی بەهێزیان هەبێت. • مەرجی هاوکاری: حزبە کوردییەکان ڕایانگەیاندووە کە تەنها لەگەڵ ئەو ئۆپۆزسیۆنە ئێرانییە ڕێکدەکەون کە بە فەرمی دان بە "فیدراڵیزم" و مافەکانی گەلی کورددا بنێت. • دیپلۆماسیی کورد: ئێستا شەرعیەتی حزبە کوردییەکان لە ناوخۆی ڕۆژهەڵات زۆر بەهێزە "بەتایبەت دوای مانگرتنە گشتییەکان"، ئەمەش وای کردووە کە تەنانەت ئۆپۆزسیۆنی ناوەندیش نەتوانێت بە تەواوی پشتگوێیان بخات. پوختەی دۆخەکە: داهاتووی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە کێبڕکێیەکی تونددایە لە نێوان "دیموکراسییەکی فیدراڵ" کە کورد دەیەوێت و "دکتاتۆرییەکی مۆدێرنی ناسیۆنالیست" "کە بەشێکی ئۆپۆزسیۆنی تاران خەونی پێوە دەبینێت" سەرکەوتنی کورد بەندە بەوەی کە چەندە دەتوانێت "یەکڕیزیی ناوخۆیی" بپارێزێت و تا چەند دەتوانێت فشار بخاتە سەر کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی کە نابێت مافی مرۆڤ و مافی نەتەوەکان بکرێتە قوربانیی سەقامگیرییەکی وەهمی لە تاران. ئەمریکا و ئەوروپا" بۆ هێزی چەکداری حزبە کوردییەکانی ڕۆژهەڵات، هاوکێشەیەکی دوو سەرەیە؛ لە لایەک وەک "کارەکتەری سیاسی" دەیانبینن، بەڵام لە لایەکی ترەوە هێڵی سووری خۆیان هەیە. وردەکاریەکە :

 

١-هێزی چەکدار وەک "پاسپۆرتی سیاسی" بۆ وڵاتانی ڕۆژئاوا، بوونی هێزی چەکدار (پێشمەرگە) مانای ئەوەیە کە کورد تەنها "قسە" نییە، بەڵکو "هێزێکی مەیدانییە". • ئەزموونی باشوور و ڕۆژاوا: ڕۆژئاوا دەزانێت کە لە کاتی هەرەسی دەسەڵاتی ناوەندی لە تاران، تەنها کوردەکانن کە هێزی ڕێکخراویان هەیە بۆ پاراستنی ناوچەکانی خۆیان و ڕێگریکردن لە "فەوزا" و سەرهەڵدانی گرووپە توندڕەوەکانی وەک داعش. • کارتی فشار: ئەمریکا هەندێک جار وەک کارتێکی فشار سەیری ئەم هێزانە دەکات دژی ئێران، بەڵام تا ئێستا نەیویستووە بە تەواوی "پڕچەکیان" بکات بۆ ئەوەی شەڕێکی گەورە هەڵنەگیرسێت.

 

٢-بەربەستەکان و تێڕوانینی سارد سەرەڕای ئەوەی هێزە کوردییەکان وەک هاوپەیمانێکی سروشتیی دیموکراسی دەبینرێن، بەڵام ڕۆژئاوا سێ تێبینی سەرەکی هەیە: • پاراستنی سەقامگیریی ناوچەکە: ئەمریکا و ئەوروپا نایانەوێت "بەرەیەکی نوێی شەڕ" لە ناوچەکە بکرێتەوە کە ئاسایشی وزە و سنوورەکان بخاتە مەترسییەوە. بۆیە هەمیشە داوای "خۆڕاگری" لە حزبە کوردییەکان دەکەن و نایانەوێت دەسپێشخەری بکەن لە هێرشی سەربازییدا. • پەیوەندی لەگەڵ بەغدا و هەولێر: ڕۆژئاوا گرنگییەکی زۆر بە سەقامگیریی هەرێمی کوردستان دەدات. چونکە ئێران فشار دەخاتە سەر هەولێر بۆ چەککردنی حزبەکانی ڕۆژهەڵات، زۆرجار وڵاتانی ڕۆژئاوا بێدەنگ دەبن لە ئاست ئەو فشارانە بۆ ئەوەی هەرێمی کوردستان تووشی کێشە نەبێت. • سەرنجیکیش سەبارەت بە "تێرۆر": لای ئێران ئێران بەردەوام کار لەسەر ئەوە دەکات ئەم حزبانە لە لیستی تێرۆردا دابنێت. هەرچەندە ڕۆژئاوا ئەمەی قبوڵ نەکردووە "جگە لە هەندێک حاڵەتی تایبەت لە ڕابردوودا"، بەڵام هێشتا بە حەزەرەوە مامەڵە دەکەن بۆ ئەوەی تۆمەتبار نەکرێن بە پشتگیریکردنی گرووپی چەکدار.

 

٣- ئایندەی ئەم هێزانە لە ژێر ڕۆشنایی "ناوەندی هاوکاری" لە ئێستادا، ڕۆژئاوا زیاتر هانی "خەباتی مەدەنی" و "دیپلۆماسی" دەدات. بەڵام داهاتووی ئەم هێزە چەکدارانە بەم شێوەیە دەبێت:

١- بەرگریی ڕەوا: ئەگەر ئێران هێرشی توند بکاتە سەر ڕۆژهەڵات، ڕۆژئاوا ڕەنگە تەنها "سەرکۆنە" بکات، بەڵام ئەگەر کورد وەک هێزێکی یەکگرتوو (لە ژێر چەتری ناوەندی هاوکاری) دەربکەوێت، دەتوانێت شەرعیەتی زیاتر بەدەستبهێنێت.

 

٢- پاراستنی شارەکان: لە سیناریۆی ڕووخانی ڕژێمدا، ڕۆژئاوا پێویستی بەم هێزە دەبێت بۆ ئەوەی "ئاسایشی ناوخۆیی" لە ڕۆژهەڵات بپارێزن و نەهێڵن ناوچەکە بکەوێتە دەست میلیشیا توندڕەوەکان. هەر بۆیە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی تەنها کاتێک پشتگیریی جیدی لە کورد دەکات کە دوو مەرج بێتە دی: • یەک: کورد لە ناوخۆی ئێراندا هاوپەیمانی لەگەڵ نەتەوەکانی تر هەبێت (بۆ ئەوەی وەک بزووتنەوەیەکی جوداخواز نەمێنێتەوە). • دوو: هێزە چەکدارەکان لە ژێر یەک فەرماندەیی سیاسیی یەکگرتوودا بن (کە ئێستا ناوەندی هاوکاری خەریکی ئەو کارەیە). بۆ ئەوەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لەم گۆڕانکارییە گەورانەی داهاتوودا نەک هەر زیانی بەرنەکەوێت، بەڵکو وەک هێزێکی سەرەکی دەربکەوێت، پێویستی بە "ستراتیژییەکی نەتەوەییی چەند ڕەهەندی" هەیە. گرنگە ئەم هەنگاوانە بنرێت:

١- ناوخۆی ڕۆژهەڵات: "بەهێزکردنی ژێرخانی مەدەنی" هێزی چەکدار لەسەر سنوورەکان گرنگە، بەڵام هێزی ڕاستەقینە لە ناوخۆی شارەکاندایە. • پەرەپێدانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان: پێویستە ڕێکخراوە مەدەنییەکان، سەندیکاکان و چالاکوانانی ناوخۆ لە ژێر چەترێکی نادیاردا یەکگرتوو بن. لە کاتی بۆشایی دەسەڵاتدا، ئەمانە دەبنە "حکومەتی خۆجێیی" بۆ بەڕێوەبردنی شارەکان. • ناوەندی هاوکاری: دەبێت ئەم هاوپەیمانییە لە ئاستی "سەرکردایەتی حزبەکان"ەوە شۆڕببێتەوە بۆ ناو جەماوەر، تا خەڵک هەست بکات یەک بڕیاری سیاسی هەیە.

 

٢- ئاستی ئێرانی: "هاوپەیمانیی نەتەوە بندەستەکان" کورد بە تەنها ناتوانێت تاران بگۆڕێت، بەڵام دەبێت ببێتە "بزوێنەری گۆڕانکاری". • بەرەی نەتەوەکان: دروستکردنی هاوپەیمانییەکی پۆڵایین لەگەڵ (بەلوچ، عەرەبی ئەهواز، ئازەرییە ئازادیخوازەکان). ئەمە وادەکات "ناوەندگەرایەتی تاران" بشکێت و فشارێکی سەرتاسەری دروست بێت. • دیالۆگ لەگەڵ فارسە دیموکراسیخوازەکان: کورد دەبێت بە فەرمی بە ئۆپۆزسیۆنی فارس ڕابگەیەنێت کە: "ئێمە شەڕی دابەشبوونی ئێران ناکەین، بەڵکو شەڕی مافی یەکسان و فیدراڵیزم دەکەین." ئەمە دەبێتە مەرجی هەر هاوکارییەک.

 

٣-ئاستی نێودەوڵەتی: "دیپلۆماسیی وەک بەدیل" کورد دەبێت خۆی وەک "تاکە هێزی دیموکراسی و ڕێکخراو" لە ناوچەکەدا نیشان بدات. • گەرەنتیی ئەمنی: پێویستە کورد بە ئەمریکا و ئەوروپا بسەلمێنێت کە ڕۆژهەڵاتێکی ئازاد و فیدراڵ، باشترین گەرەنتییە بۆ ڕێگریکردن لە تیرۆر و کۆچبەری لە ناوچەکەدا. • دوورکەوتنەوە لە جەنگی بێسوود: پاراستنی هێزی پێشمەرگە بۆ "ساتی یەکلاکەرەوە" و نەکەوتنە ناو تەڵەی شەڕی پارتیزانیی بچووک کە تەنها دەبێتە هۆی لاوازکردنی تواناکان.

٤- ئاستی هەرێمی: "هاوسەنگی لەگەڵ باشوور" ڕۆژهەڵات دەبێت تێبگات کە باشووری کوردستان لەژێر فشارێکی زۆردایە. • پێویستە هاوئاهەنگییەکی ژیرانە هەبێت تاوەکو چالاکییەکانی ڕۆژهەڵات نەبنە هۆی لەناوچوونی قەوارەی هەرێم، چونکە هەرێمی کوردستان "ق قوڵایی ستراتیژی" ڕۆژهەڵاتە. پوختە وەک دەرئەنجام : ئێران بەرەو گۆڕانکارییەکی حەتمی دەچێت. ئەگەر کورد تەنها چاوەڕێی "ڕووداوەکان" بێت، ڕەنگە جارێکی تر ببێتە قوربانیی ڕێککەوتنی زلهێزەکان. بەڵام ئەگەر "ناوەندی هاوکاری" بەهێز بکرێت، "پەیوەندی لەگەڵ نەتەوەکانی تر" قووڵ بکرێتەوە، و "ئامادەیی مەدەنی" لە ناو شارەکاندا هەبێت، داهاتووی ڕۆژهەڵات دەتوانێت بەرەو خۆبەڕێوەبەری و فیدراڵیزمێکی چەسپاو هەنگاو بنێت. "کلیلەکە لە "یەکڕیزی"دایە؛ تاران هەمیشە لە "کوردێکی یەکگرتوو" دەترسێت، نەک لە "کوردێکی چەکدار بەڵام پەرتەوازە".