ئێمە کێشەی ژنبوون و پیاوبوونمان نیە بەڵکو کێشەی مرۆڤبوونمان هەیە

شۆخان مەحمود- نووسەر

قسەگەلێکی باو هەن لەناو سۆسیال میدیاکاندا جارجار دەکەوێتە بەرچاوم  کە ئەویش (ژن بوون لەگۆمەڵگەی کوردیدا سەختە) یان (بە هەموو پیاوێک ناوترێ پیاو)، ئەم دوو دێڕە ئەگەر لەڕووی عەطف و سۆزەوە سەیری بکەین، بەڵێ ڕاستە لەنێو کۆمەڵگەی کوردی و هەموو کۆمەڵگە کلتوورییە پیاوسالارو بیروباوەڕ  بازنەییەکاندا ژن بوو بەواتای کەلیمە سەخت و مەترسیدارو پڕ دەردەسەرییە، وەلییە پیاوبوونیش لەوباشتر نیەو بگرە سەخت تریشە بۆ نموونە لەنێو ئەم جۆرە کۆمەڵگایانەی کە بەتێڕوانینی هێزی بازوو، بەرزی باڵاو  قەفی سمێڵ و سەری زل و شانومل پان بەڕێوەدەبرێن، بۆ خودی پیاوەکانیش قورسە کەبتوانن خۆیانی لەگەڵ بگونجێنن چونکە زۆربەیان ئەو خاڵبەندییە نایانگرێتەوەو کورد واتەنی پیاوی پیاوانە نین، بۆیە ناچارن لەڕێگەی دەنگی بەرزو تووندوتیژی و هێزی بازوو وەشاندنەوە پیاوبوونی خۆیان بسەلمێنن و بەوهۆیەشەوە بەجۆرێک لەجۆرەکان لەکەسێتی خۆیان دەرەچن، ئیدی ئەوسا دەکەونە بەر ڕێژنەی تانەوتەشەری خودی پیاوان خۆیان و ژنان و کۆمەڵگە بەگشتی.


کەواتە لێرەدا ئەوەی دەبێتە کێشەی سەرەکی هەم بۆ پیاوەکان و هەم بۆ ژنەکان خودی ڕەگەزی خۆیانە، واتە لەنێو پیاواندا پیاوەکان خۆخۆری خۆیانن و بۆ ژنەکانیش بەتایبەت تر ژنەکان خۆیان هەڵگیسێنەری زۆربەی زۆری ئەو کێشەو ئاژاوەو تووندوتیژییە خێزانیانەن کە بەداخەوە زۆرجار بەتاوان کۆتایی پێدێت.


بۆ من کەساڵانێکی زۆر کاری ڕۆژنامەنووسی مەیدانیم دەکردو لەنێو ڕێکخراوێکی گەورەی ژناندا ڕۆژانە تاکۆتایی دەوام، بەم جۆرە کێشەو چیرۆکە ناخ هەژێنانە ڕۆژەکەم کۆتایی بێدەهات، دەتوانم ببمە شاهێدی ئەوە کە لەسەدا حەفتای ئەو کێشەو تاوان و تووندوتیژیانەی دەبوو بەدواداچوون و لێکۆڵینەوەیان بۆ بکەین، لەکۆتایدا دەرکەوت کە یان دایک و خوشکی (کوڕەکەکان، باوکەکان، براکان، پیاوەکان، ئامۆزاکان، پورزاکان)، یان خەسو و دش و براژن و ئامۆژن و هتد، وەلحاسڵ دەردەکەوت ئەم تاوانە بەقسەوقسەڵۆک و هێناوبردنی ژنێک واگەورەبووەو بەکارەسات کۆتایی هاتووە کە بەداخەوە ئەویش کوشتن یان خۆسووتانی ژنێک بوو.


بۆیە من هەمیشە ئەوکاتانە لەپرسیارکردنی نێو مێشکی خۆمدابووم کە ئاخۆ دەبێ بۆچی ئێمەی کورد، ئێمەی میللەتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئاوا زوو ئامادەگی ئاژاوەگەورەکردن و ئاگرخستنە سەرماڵی ئەویدین و باشترین هێزو طاقەمان هەیە بۆ تووندوتیژی ئەنجامدان، لەکاتێکدا ئێمەو هەموو ئەومیللەتانەی وەک ئێمە ژێردەستەی داگیرکەرێکن جا نێوخۆی ووڵات بێت یان دەرەکی بەدرێژایی مێژوومان لەژێر ستەمو زوڵم و زۆری داگیرکەردا ناڵادوومانە، ئیدی چۆن دەتوانین خۆمان ببینەوە بەبەشێک لەوستەم  ئازارە.


ڕاستییەکەی بۆ وەڵامی پرسیارێکی لەم جۆرە هەرئاوا بەسادەیی ناتوانین بڵێن هۆکارەکەی نەبوونی ئازادی بیروڕادەربڕین و ئازادی ماف و مرۆڤ بوونە، چونکە ئەم بابەتە لەنێوان هۆکاری دەروونی و هۆکاری کۆمەڵایەتیدا هێند قووڵ ڕۆچۆتە خوارەوە کە بەئاستەم دەتوانرێ لێی تێبگەت و بۆچوونت هەبێت لەسەری، ئەمە کاری ساڵ و دووساڵ و ڕێکخراوەکان و چەند کەسانێک نیە کەبتوانن بگەنە، سەرچاوەی ئاڵۆزی و دەمارگیری و چەقبەستوویی زاڵمبوون لەکەسێتی تاکی کوردی بە ژن و پیاوەوە، بەدوای چارەسەردابگەڕێن بۆی.


چونکە هەروەک ووتم زۆرقووڵە، ئێمەی کورد هێند بەناڕێکی  بەتوریکی چووینەتە نێو بازنەی کلتورو دین و دنیاو حەیاوشەرم و شەرەف و ناموس و ژن ژنەو پیاویش پیاوە، بۆیە بەهەربارێکدا بمانەوێت بەرنامەیەک جێبەجێبکەین بۆ ڕزگاربوون لەم قەیرانە قورسە کۆمەڵایەتییە دەبێت هەموولایەن و کاریگەرییە نەرێنی و ئەرێنییەکان لێکبدەینەوە، لەپێناو ئەوەی نەک زیاتر بارگرانی بۆ پرسەکانی ژنان دروستبکەین، بەکوری و کورتی ئەوەنەی تر قوڕەکە بۆ سەری ژنان خەست بکەینەوە، هەروەک ئەوەی ئێستا لەنێو کۆمەڵگەی کوردیدا دەیبینین و دەیبیستین هەرکەسەو هەڵدەستێ دەبێتە وەلی ئەمری پرسی ژنان و بەسەرو گوێلاکی ماف و ئازادییەکانی ژناندا دێتەخوارەوە، دواتر هەرقسەو ووتەیەکی ئەم کەسە جا مەلاکان بن یان ژنانی ئازادیخواز و چالاکوان یان دژە دین و کەسانی نێو کۆمەڵگەی مەدەنی بێت، سەیر دەکەی بەجۆرێک لەجۆرەکان لەجیاتی چارەسەر خستنەڕوو، بەڵکو ئاڵۆزی کۆمەڵایەتی زیاتری بۆ پرس و مافەکانی ژنان دروستکردووە.کە بەبۆچوونی من دەتوانین لەهەرحاڵەت و کێشەیەکی لەم جۆرەدا ئەم چەندهەنگاوە بنێن بۆئەوەی نە دژە پیاوو کۆمەڵگەو کلتووربین و نە دژە دین و دونیا.


۱.  لەهەرکوێیەک و لەهەرمینبەرێکەوە بمانەوێ بەردێک بخەینە سەربەردێک هەم بۆ کۆمەڵگە بەگشتی و توێژی ژنان بەتایبەت. دەبێت بزانین دێر بەدێڕی ئەو قسەو گفتووگۆو بەرنامەو مناقەشانەی دەکرێن هاوتەریب بن لەگەڵ ئەو چین و توێژەی کە قسەکانی ئاڕاستە دەکرێت،  هەروەک ناکرێت باسی ئازادی جلوبەرگ پۆشین و چوونە دەرەوە بکەیت، بەڵام کۆڕو کۆبوونەوەکەت لەکەلارو گەرمیان و لادێ دوورە دەستەکان و پیاوانی عەشایەربێت.
ئەگەر لێشم دەپرسی بۆ نابێت، بەڵێ نابێت چونکە هەموو مرۆڤەکان بەهێندەی ئەوەی کەخۆیان لەشتەکان تێدەگەن و دەیانوێ تێبگەن دەبیستن، ئەگەر لەوەزیاتر پەستانی  لێبکەیت بەرپەرچدانەوەی هەڵە دروست دەبێت.
۲. تۆ ناتوانی بەرنامەیەک و دوو بەرنامە بەخەڵکی بڵێی ئاوابکەن و ئاوابڕۆن، بۆیە لەجیاتی ئەوە پلانی دوورمەودا لەسەر گەشەپێدانی کەسێتی تاکەکانی کۆمەڵگە بۆ سیستمی پەروەردە زیادبکرێت و خەڵکانی زۆر پسپۆرو قاڵ تەرخان بکرێن بۆ وتەوەی وانەکان نەک هەموو کەسێک .
۳. بەر لەهەرکەس و لایەنێک هەوڵبدرێت بۆ گەڕاندنەوەی شکۆی مرۆڤ و تاکی کوردی بەگشتی  ژنان و کچان بەتایبەتی، چونکە تا تاکی کورد خۆی خاوەنی شکۆی ڕاستەقینەو چەسپاوی خۆی نەبێت، ئەوا ڕۆژ بەڕۆژ زیاتر کۆمەڵگە بەرەو وێرانبوون و داڕمان دەڕوات.
٤. وازهێنان لەقسە دووبارەو سەدبارەکان کە سواون و چیدی ناچن بەگوێی کەسدا، چونکە مرۆڤ بەتەبیعەتی خۆی هەرشتێ زۆرت بۆ باسکردو پێوتەوە دەیکاتە عینادی و وەریناگرێت لێت.


بۆیە ئەگەربمانەوێن کەمێک واقعی و ئەوروپیانە هەنگاو بۆچارەسەری ئەم گرفتە کۆمەڵایەتیانەی نێو کۆمەڵگەی کوردی بنێین دەبێت فێربین، کە ساڵانێکی زۆر و بەهەوڵی کەسانی لێهاتوو شارەزاو پسپۆری بواری کۆمەڵگەو کلتورو ماف و ئازادی و مرۆڤبوون، بەرنامەوپلانی مەودادرێژمان هەبێت و لەجیاتی ئەم کەناڵ و ئەو تەلەفزیۆن پەخشی بکات و عەرزی عەزەڵاتی پێوەبکات، هەوڵبدرێت لەنێو سیستمی پەروەردەدا جێیبکرێتەوە، چونکە هەروەک خۆیان دەڵێن کۆمەڵگەی ئەوروپی و بەتایبەت ئەڵمانیا لەپڕێکدا نەبوون بەکوڕێک، بەڵکو خۆیان دەڵێن :(ئێمە چەندین نەوەمان بەئازارو کێشەوە پیربوون و مردن، تا ئەم نەوە نوێیەمان بێ ئازارو کێشە بن).


خۆ ئێمەی کوردیش دەیەیەکە لەمێژووی قوربانیدان و نەوەبەڕێکردن بە ئازارو حەسرەتی ئازادی ماف و مرۆڤبوونەوە نایە ژێرگڵ، کەچی وا ئەم نەوەیەشمان بەهەمان ڕێگادادەڕۆن، ئەوەی لێرەدا پێویستە ببێتە پرسیارو بڵێین ئاخۆ بۆچی دەرسمان لەهیچکام لەڕووداوە مێژووییەکان و کێشەو نەهامەتی و دەردە کۆمەڵایەتیەکان وەرنەگرتووەو تائێستاش دەیڵێین و دەیڵێینەوە، ئەوەیە کەئێمەی کوردو هەموو میللەتانی ڕۆژهەڵاتی نێوەند لەو میللەتانەین کە هەمیشە کورت مەودا دەبینین و بیردەکەینەوە، پلان و بەرنامەڕێژیمان نیەو نانی ئەمڕۆمان هەبێت بیری سبەینێمان نیە، کە ئەم بەتەواوی وەک خاکێکی فشەڵ بۆتە ژێرخانی کۆمەڵایەتی ناو کۆمەڵگەو لەونێوەندەشدا پشکی شێری هەر زل و کەلەبەرێکی ئەو خاکە ژنان دەگرێتەوەو دەبنە سوتەمەنی هەڵەکانی هەرکەسێک کەدەیکات.