جینۆسایدی ئەنفال لە مێژووی گەلی کورددا، تەنیا لاپەڕەیەکی رەش نییە، بەڵکو برینێکی ساڕێژنەبووە کە تا ئۆقرەی قووڵایی رۆحی مرۆڤ بڕکات، کاتێک رژێمی بەعس لە کۆتایی هەشتاکانی سەدەی رابردوودا هێرشە دڕندانەکانی دەستپێکرد، پیاوان و گەنجان کرانە ئامانجی سەرەکی کۆمەڵکوژی، بەڵام قوربانییە بێدەنگەکان ئەو ژنانە بوون کە لە دواوە مانەوە، ئەوانەی لە یەک ساتدا بەبێ هاوسەر مانەوە، بێکەس و بێدەرەتان، ئەم گوتارە تیشک دەخاتە سەر مێژووی پڕ لە ئازار و ناخۆشییەکانی ژنانی ئەنفالکراو لەو سەردەمەوە تا کاتی ئێستا.

 قۆناغی یەکەم: شۆکی سەرەتا و ململانێی مانەوە دوای رفاندن و بێسەروشوێنکردنی هاوسەرەکانیان، ژنانی کورد خۆیان لەنێو کەمپە زۆرەملێکان (وەک نوگرە سەلمان و تۆپزاوا) و دواتریش لە ئۆردوگاکاندا بینییەوە، ئەوان بەبێ هیچ سەرچاوەیەکی بژێوی و لەژێر چاودێرییەکی توندی ئەمنیدا دەژیان، بارگرانییەکە تەنیا دەروونی نەبوو، بەڵکو گۆڕانی کتوپڕی رۆڵی ژن بوو لەنێو کۆمەڵگەیەکی تەقلیدیدا، ئەوان دەبوو لە یەککاتدا هەم دایک بن، هەم باوک و هەم بژێوی خێزانەکانیان دابین بکەن لەژێر سایەی برسێتی و نەخۆشیدا.

 قۆناغی دووەم: ئازاری دەروونی و چاوەڕوانییەکی کوشندە بۆ چەندین دەیە، گەورەترین ئازاری ئەم ژنانە «چاوەڕوانی» بوو، هیوای گەڕانەوەی هاوسەرەکانیان، یان لانی کەم دۆزینەوەی تەرمەکانیان، ژیانی ئەوانی هێنابووە سەر لێواری راگرتن، ئەم دۆخی نادیارییە بووە هۆی تێکچوونی باری دەروونی زۆربەیان، کاتێک نەیاندەهێشت پرۆسەی شینگێڕان بە تەواوی ئەنجامبدەن، زۆربەی ئەم ژنانە تا کاتی کۆچی دواییان، جلوبەرگی رەشیان دانەنا.

 قۆناغی ئێستا: فەرامۆشکردن لە باوەشی پیریدا، ئەمڕۆ دوای تێپەڕبوونی نزیکەی چوار دەیە بەسەر ئەو کارەساتەدا، ژنانی رزگاربووی ئەنفال لە تەمەنێکی بێهێزیدان. زۆربەیان بە دەست نەخۆشییە درێژخایەنەکانی وەک: شەکرە، پەستانی خوێن و کێشەی جومگەکانەوە دەناڵێنن کە دەرئەنجامی راستەوخۆی ئەو قۆناغە سەختەی ژیانیانە. سەرەڕای دابینکردنی هەندێک مووچەی مانگانە لەلایەن حکومەتەوە، بەڵام پاڵپشتییەکان هاوتای قەبارەی ئەو قوربانییە نین کە پێشکەشیان کردووە، لە زۆر لایەنی تەندروستی و کۆمەڵایەتییەوە هەست بە فەرامۆشکردن دەکەن.

 رێگەکانی چارەسەر و باشترکردنی دۆخیان بۆ کەمکردنەوەی بەشێک لەو بارگرانییە مێژووییەی لەسەر شانی ئەم ژنە تێکۆشەرانەیە، پێویستە هەنگاوی خێرا و کرداری بنرێت: 
• دابینکردنی چاودێریی تەندروستی بێبەرامبەر: پێویستە نەخۆشخانە و بنکەی تەندروستی تایبەت بە پسپۆڕی جیاواز بۆ ژنانی ئەنفال دابین بکرێت، پشکنین و دەرمانەکانیان بە تەواوی خۆڕایی بێت. 
• پشتیوانیی دەروونیی بەردەوام: کردنەوەی سەنتەری تایبەت بۆ راوێژکاریی دەروونی بۆ یارمەتیدانیان لە تێپەڕاندنی تراوما (شۆک)ی کۆن، چونکە ئازاری دەروونی بە تەمەن کاڵ نابێتەوە.
 • پێداچوونەوە بە مووچە و ئیمتیازاتەکان: یاسای نۆژەنکردنەوەی مووچەی کەسوکاری ئەنفالکراوان بە شێوازێک کە ژیانێکی شایستە و بەڕێزیان بۆ دابین بکات لەم تەمەنی پیرییەدا.
 • پاراستنی یادەوەری و رێزلێنان: تۆمارکردنی مێژووی زارەکی ئەوان وەک پاڵەوانی مانەوە و دروستکردنی چەندین ناوەندی رۆشنبیری کە ناوی ئەوانی پێوە گرێبدرێت، تاوەکو نەوەکانی داهاتوو بزانن ئەم ژنانە چۆن نەتەوەیەکیان لەسەر پێ هێشتەوە.

 دەرئەنجام
ژنانی بێ هاوسەری کەسوکار جینۆسایدکراو، تەنیا شاهیدی کارەساتەکە نین، بەڵکو ئەوان نموونەی راستەقینەی خۆڕاگریی کوردن. کۆڵەکەی کۆمەڵگەیەک بوون کە دوژمن دەیویست لە رەگەوە هەڵیبکێشێت، ئاوڕدانەوەی زیاتر  لێیان لەم قۆناغەی ژیانیاندا، ئەرکێکی ئەخلاقی، نەتەوەیی و مرۆییە، چیتر نابێت دوابخرێت.