Yuksel Genç: Divê şert û mercên ku Abdullah Ocalan dê pêvajoyê bi rê ve bibe mîsoger bin

Koordînatora SAMERê Yuksel Genç diyar kir ku qanûna çarçove girîng e, lê dûrxistina Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan a ji çarçoveya wê, kêmasiyeke cidî ye û got, “Divê şert û mercên ji bo kesê ku pêvajoyê bi rê ve dibe bi zelalî bên destnîşankirin.”

ARJÎN DÎLEK ONCEL

Amed – Pêşnûmeya "qanûna çarçoveyî" ya ku di çarçoveya Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk de herkes li bendê bû, ji Ofîsa Serokê Parlamentoyê re hate pêşkêşkirin. Pêşnûmeya ku ji 12 xalan pêk tê, dê roja Înê li Komîsyona Edaletê û roja Yekşemê jî li Lijneya Giştî ya Parlamentoyê bê nîqaşkirin.

Qanûna çarçoveyî ku bi sernavê "Pêşnûmeya Qanûna li ser Xurtkirina Hevgirtina Neteweyî û Entegrasyona Civakî" pêşkêşî Parlamentoyê hatiye kirin, serbestberdana sê hezar û 500 girtiyên PKK’ê, betalkirina cezayên wan ên hetahetayê û cezayên wan ên girankirî û dayîna mafên siyasî ji wan re sê sal piştî temamkirina cezayên wan, pêşbînî dike. Lê belê, Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan û rayedarên payebilind dê ji van mercan sûd wernegirin.

endama Koma Aştiyê û Koordînatora SAMER’ê Yuksel Genç, aliyên erênî û yên kêm ku di qanûnê de têne dîtin nirxand.

* ‘Qanûna Çarçoveyî’ ya ku di çarçoveya Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk de tê hêvîkirin, bi 12 maddeyan pêşkêşî Parlamentoyê hat kirin. Naveroka qanûnê bûye sedema nîqaşên cûrbecûr. Bi raya we, ev "qanûnek çarçoveyî" ye? An jî metnek qanûnî ya sînorkirî ye ku pêdiviyên burokrasiya ewlehiyê tekûz dike? Ji perspektîfa çareseriya demokratîk ve, kêmasiya sereke ya vê qanûnê çi ye? Di heman demê de, nirxandinên we di derbarê aliyên wê yên erênî de çi ne?

Pêşî, ev qanûn ji bo veguhestina ji têkoşîna çekdarî bo qada qanûnî di qonaxên destpêkê yên pêvajoyekê de ku dikare wekî "veguherîna bo têkoşîna bêçek" bê binavkirin, ku zêdetirî du salan dom kiriye, pir girîng e. Ev ji ber ku pêvajoyê beriya çareserkirina pirsgirêka Kurd veguhestina bo têkoşîna bêçek pêşbînî dikir û ji bo hêsankirina vê veguhestinê ji têkoşîna çekdarî bo qada siyasî, qanûnek pir pêwîst bû. Ji bo rakirina helwesta li dijî kesên ku çek bikar anîne an jî wekî neqanûnî hatine hesibandin, hin gav hewce bûn. Ev qanûn dikare wekî xalek destpêkê ya pir girîng ji bo vê veguhestinê ji têkoşîna çekdarî bo siyasetê bê hesibandin.

Ev dikare wekî yek ji pirên herî girîng ên di pêvajoya qanûnîkirina avahiyek û nasnameyek neqanûnî de bê hesibandin. Çima? Ji ber ku qanûna têkildar, di bin hin mercan de, kesên ku kiryarên ku li gorî qanûna cezayî sûc têne hesibandin kirine, ji endametiya PKK’ê bigre heya propagandayê, di jiyana sivîl û siyasî de birêve dibe. Ev tê vê wateyê ku bi hezaran kes tevlî jiyana civakî û siyasî ya li Tirkiyeyê bên kirin.

‘Di warê tiştên ku ew vedihewîne de, ev qanûn veguheztinek diyarkirî pêşbînî dike

Ya duyemîn, qanûna têkildar di beşa xwe ya şirovekirinê de, xwe wekî "qanûna yekem" bi nav dike û ji ber vê yekê qanûndanêr li vir soz daye ku ji bo demên paşîn qanûnên cûda biafirîne. Ev çima girîng e? Qanûna yekem ku hatiye derxistin gelek şopên qanûna cezayî û paradîgmaya ewlehiyê hildigre û ew hîn tevahiya koma ku çekên xwe danîne nagire nav xwe. Ew serdema berî 2005’an nagire nav xwe. Ew kesên ku hin kiryaran kirine nagire nav xwe. Ew rêveberên payebilind nagire nav xwe. Lê di warê tiştên ku ew vedihewîne de, ev qanûn veguheztinek diyarkirî pêşbînî dike. Bi xwe wekî qanûna yekem bi nav dike, ew di heman demê de sozek û ragihandina rêziknameyên cûda yên qanûnî yên ku tê payîn ku paşê bên derxistin dike. Ev pir girîng e.

‘Şopa paradîgmaya ewlehiyê hîn jî pir kûr e

Divê ev qanûn wekî gaveke yekem di avakirina rejîmeke yasayî ji bo bêçekkirinê de bê dîtin. Ew hewl dide ku çarçoveyeke yasayî ava bike. Lê belê, şopa paradîgmaya ewlehiyê hîn jî pir kûr e. Digel vê yekê, divê qada ku ew vedihewîne û sivik dike girîng bê hesibandin. Rastiya ku ev qanûna yekem dê ji hêla yên din ve bê şopandin nîşan dide ku pêvajo dê berdewam bike û veguherîna ji paradîgmaya ewlehiyê ber bi pozîsyoneke siyasî ya yasayî û demokratîk dê berdewam bike.

Ev qanûn her wiha hin aliyên têkildarî danîna çekan û teslîmbûna komekê tekûz dike. Ew cureyek ji "qanûna şertî" dihewîne. Lê belê, ew hîn sererast nake ka dê çi bê serê kesên ku teslîm dibin, ew dikarin çi bikin, garantiyên wan dê çi bin, an jî pozîsyonên wan di jiyana siyasî, civakî û sivîl de dê çi bin. Ji ber vê yekê, tekez li ser ku ev qanûna yekem e û li benda rêziknameyên din e ku nîşan dide ku dê yên din jî werin.

Ji perspektîfa çarçoveya heyî ku azadiya raman, derbirîn û rêxistinbûnê tê de sînordar e, veguherîna bo têkoşîna siyasî niha astengiyan nîşan dide. Lê belê, rastiya ku ev qanûna yekem e û nîşan dide ku yên din jî wê werin, pabendbûnek girîng e. Lê di heman demê de, ev pabendbûn derî ji bo qanûnên pêşerojê vedike da ku amûr û mekanîzmayên pir bihêztir, qanûnî û demokratîk ji bo çareserkirina pirsgirêka Kurd ava bikin.

*Xalên di qanûnê de, di demekê de, pêşveçûna pêvajoyê bi biryar û erêkirina Lijneya Ewlekariya Neteweyî ve girê didin. Divê mijara pêvajoyek aştiya demokratîk siyaset û civak be, an jî saziyên ewlehiyê be? Ev hilbijartin di derbarê paradîgmaya çareseriyê ya Tirkiyeyê de ji me re çi dibêje?

Qanûn xwedî aliyên erênî ye, lê di heman demê de yên pirsgirêkdar û kêmasî jî hene. Ji ber ku ew yekem qanûna bi vî rengî ye, xuya dike ku ev zehmetî dê di reformên qanûnî yên pêşerojê de bên derbaskirin. Aliyê erênî ew e ku ew dihêle ku gelek kesên bi girêdana bi PKKê re têne tawanbarkirin beşdarî jiyana rojane bibin û encama qanûnî ya yekem a pêvajoyê peyda dike.

Lê pirsgirêkek jî heye; bo mînak ev metna yasayî li ser bingeha qanûna cezayî ye û bi kûrahî paradîgmaya ewlehiyê nîşan dide. Bi vê yekê, em ne tenê têgehên wekî lêpirsîn, mafên siyasî û sînordarkirinên li ser mafan û hwd., lê di heman demê de wê rastiyê jî dibêjin ku ew roleke pir navendî dide Konseya Ewlekariya Neteweyî di pêşveçûna pêvajoyê de (bi taybetî ji perspektîfa baskê çekdar). Ev hem têgihîştî ye û hem jî dikare di pêşerojê de bibe qelsiyek.

Qanûn komîsyonek ji Lijneya Ewlekariya Neteweyî, Rêxistina Îstîxbarata Neteweyî (MÎT) û nûnerên ji burokrasiya ewlehiyê û rêveberiya wê, bi taybetî ji Wezareta Parastinê û Wezareta Edaletê, li dora Serokkomariyê dicivîne. Ew ê bi rêya raporên ku bi rêya Lijneya Ewlekariya Neteweyî têne weşandin, encamên taybet bi dest bixin.

Komîteyek din hatiye damezrandin. Ev komîte di çarçoveyekê de dixebite ku hem burokrasiya ewlehî û hem jî ya îdarî dihewîne. Ev yek me dighîne wê encamê ku adetên ku ji paradîgmaya ewlehiyê hatine wergirtin têne domandin û pêvajo di çarçoveya ewlehiyê de, di warê bêçekbûnê de, tê nirxandin. Lê ji bo ku pêvajo berdewam bike, pêdivî bi qanûnek û pêvajoyekê heye ku ne li ser Konseya Ewlekariya Neteweyî, li ser siyaset, civaka sivîl û piraniya nûnertiya siyasî be. Ji ber ku di dawiyê de, tiştê ku bû sedema desteserkirina wan çekan, pirsgirêka Kurd a neçareserkirî ye. Hûn nikarin mijarek ku hûn dikarin bi awayekî demokratîk, siyasî û civakî çareser bikin, ji burokrasiya ewlehiyê re bişînin. Ji ber vê yekê, navenda giraniya pêvajoyê piştî vê qanûnê divê veguheze qada nûnertiya siyasî û sivîl. Rastiya ku Konseya Ewlekariya Neteweyî di navenda vê qanûnê de hatiye danîn heta radeyekê têgihîştî ye, lê dema ku di serî de di çarçoveya pirsgirêka Kurd de bê  nirxandin, ew pirsgirêk e.

Ji aliyekî din ve, mijara piştrastkirin û verastkirinê demek pir dirêj e tê nîqaşkirin. Bi taybetî di raporên ku AKP û MHP pêşkêşî komîsyona parlementoyê kirine de behsa vê yekê hatiye kirin. Ne tenê li ser piştrastkirin û verastkirinê ye; mijara pabendbûnê jî heye. Bi rastî, rêxistinê di meha Adarê de bi devkî û di meha Gulanê de jî bi rêya kongreya xwe pabendbûna xwe ragihand. Ev pabendbûn çi ye? Wan ragihand ku wan têkoşîna çekdarî ya li dijî Tirkiyeyê rawestandiye û li ser bingeha pêwîstiya berdewamkirina pirsgirêka Kurd bi rêya torên siyasî û civaka sivîl, ew dixwazin bibin beşek û aktorê qada siyaseta demokratîk.

Pabendbûna danîna çekan ji salekê zêdetir e ku di meriyetê de ye. Ti pirsgirêkek bi vê pabendbûnê re tune. Ji bo partiyan, biryara kongreyê jî biryarek girêdayî ye. Ji ber vê yekê, Konseya Ewlekariya Neteweyî xwedî biryarek kongreyê ye ku piştrastkirinê jî hêsan dike.

Ji aliyekî din ve, ji bo pêşîgirtina li provokasyonên ku dikarin li Tirkiyeyê şert û mercên pevçûnê biafirînin, PKK hêzên xwe vekişandiye derveyî sînor. Ji ber vê yekê, ji sozan bêtir çalakî hene. Gelek rewş hene ku vê piştrastkirinê gengaz dikin. Daxuyaniyên wan ên di derbarê vekişîna hêzên çekdar ji xetên sînor de di qeydan de hene. Divê bê gotin ku beşek mezin ji beşên piştrastkirin û verastkirinê hatine pêkanîn. PKK di kongreya xwe de jî derbarê ka dê çek çawa werin danîn de daxuyaniyek.

Konseya Ewlekariya Neteweyî xwedî daneyên û raporên pir xurt e ku dê di rewşa heyî de mekanîzmaya verastkirinê bixebitîne. Ger bi rastî di nav hikûmetê de lihevkirinek rastîn di derbarê bêbandorkirina çekan de hebe, ew ê jî bawer bikin ku ev daneyên ji bo verastkirinê têr in. Wekî din, ez bawer dikim ku dê ne dijwar be ku meriv piştrast bike ku komên li gorî qanûnê tên bêçek in.

*Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan, wekî aktorê sereke yê pêvajoyê, biryardariya xwe nîşan da ku pêvajo bighîje vê astê. Lê belê, Abdullah Ocalan û rayedarên payebilind hatin dûrxistin. Nêzîkatiyek wisa dê çawa bandorê li pêşeroja siyasî û yasayî ya pêvajoyê bike?

Pêşî, ez dixwazim bêjim ku ev metna yasayî ya destpêkê ji xalekê dest pê nake ku bi qanûnên çarçoveyî yên ji bo çareserkirina nakokiyan re lihevhatî be an jî wan xurt bike, ku me di mînakên li çar aliyê cîhanê de dîtine. Ji ber ku balê dikişîne ser qanûnên çarçoveyî di ezmûnên wekhev de ne bêçekkirin e, lê pêşîgirtina li ji nû ve bikaranîna çekan e. Pêşîlêgirtin bi rêya hebûna bendên têkildarî çareserkirina sedema bingehîn a pirsgirêkê tê bidestxistin. Ew bend û referansên ji bo demokratîkbûnê, berfirehkirina azadiyan û avakirina hemwelatîbûna hevpar vedihewîne. Lê belê, qanûna heyî vê yekê nake.

Di vê çarçovê de, em ne bi qanûnek çarçoveyî ji bo çareserkirina pirsgirêka Kurd re mijûl dibin, bi rêkûpêkkirinek qismî ya pêvajoya bêçekkirinê an jî derbasbûna jiyana qanûnî piştî qonaxa bêçekkirinê re mijûl dibin. Li vir pir girîng e ku ji bo kesên ku di pêvajoyê de cîbicîkar, rêvebir, an hevkarên danûstandinê ne wekhevî an jî mîsogerkirina dadperweriyê bê kirin. Pirsgirêkên wekî naskirina aliyan, diyarkirina rast a navê pêvajoyê, destnîşankirina aktoran û garantîkirina parastina aktoran ji bilî diyarkirinê şertên teknîkî yên bingehîn di qanûna çarçoveyî de ne. Dema ku em li vê metna qanûnî dinhêrin, ew dibêje ku ew kesên ku li ser pêvajoyê dixebitin dê ji hêla qanûnî ve werin parastin û dê neyên darizandin, lê rastiya ku statuya danûstandinkarê sereke yê vê pêvajoyê nehatiye destnîşankirin û çarçoveya wê ji hêla qanûnî ve nehatiye kodkirin pirsgirêkek e.

Tewar armanca we ya dawîn bêçekbûn be jî, divê hûn şert û mercên ku dê bikaribin muzakerevanê di pozîsyonek serokatiyê de pêvajoya bêçekbûnê di nav rêxistina xwe de pêk bînin, diyar bikin. Niha, rastiya ku ev pênase bi eşkere nehatine kirin, di rastiyê de pirsgirêkek e.

Ji rayedarên AKP’ê û serokê MHP’ê Bahçelî daxuyanî hatine dayîn û ev daxuyanî ji me re dibêjin ku dê hin tedbîrên fiîlî hebin, lê em behsa pevçûnek 40 salî û çareserkirina pirsgirêka Kurd dikin ku zêdetirî 100 salan dom kiriye. Pêwîst e ku meriv fêm bike ku di çareserkirina pirsgirêkek ewqas cidî û pêvajoyên ewqas tevlihev de, helwestên fiîlî yên ku ber bi yek ji aktoran ve têne rêve kirin dê ji bo pêkanîna daxwazên pêvajoyê kêm bin û dê pirsgirêkan biafirînin.

Bo nimûne, ew komên ku dixwazin çekên xwe deynin û tevlî wan bibin, dibe ku tevî qanûnê neyên, heya ku Birêz Ocalan bangek neke. Birêz Ocalan dê bi çi awayî vê bangê bike? Pêvajoyek di rê de ye. Ji bo vê pêvajoyê qanûnek hatiye danîn û hûn hevrêziya pêvajoyê diyar dikin, lê hûn statuyek ji bo aktorê di pozîsyona serokê rêxistinê de ku hûn bi wan re danûstandinan dikin diyar nakin. Ev pirsgirêkek e. Tevî vê pirsgirêkê, gelo Birêz Ocalan wekî hêsankarê pêvajoyê, dê bangek bike? Erê, ew ê bike. Lê diyar e ku danîna çekan dê di qonaxekê de çênebe.

Di rewşên wekî pêvajoyên verastkirin û piştrastkirinê de ku bi hev re dixebitin û hin beşên di nav nifûsa Kurd û Tirk de razî dikin, helwest, bang, daxwaz û heta beşdariya Birêz Ocalan dê pir biqîmet, pir bi bandor û şoreşger be. Pêwîst e ku şiyana wî ya kirina van hemûyan bi fermî bê  naskirin. Hikûmet behsa pêkanînek fiîlî dike; ji bo niha, ev helwesta fiîlî ya xuya dike divê di pêşerojê de statuyek qanûnî bi dest bixe, ku ev ji bo ciddiyeta pêvajoyê pêwîst e.

*Eger hûn bûna we yê di vê qanûna çarçoveyî de kîjan sê prensîban tê de bihewanda? Bi gotineke din, divê ev nivîs ji bo ku bi rastî bibe xala destpêkê ya veguherînek demokratîk çi prensîbên girîng bihewandiba?

Eger armanca vê qanûnê bêçekkirin û veguherînek ji çekan bo siyasetê be, ez ê guncaw bibînim ku çarçoveya vê veguherînê bo qada siyasî diyar bikim. Ez ê bendên ku parastina mafên nasnameyê, şeref û rûmetê û mafê nebûna şermezarkirin an hedefgirtina kesên ku tên, tê de bikim. Ez ê guhertinan bikim da ku piştrast bikim ku kesên ku tên, piştî ku çekên xwe radest dikin, bibin beşek ji jiyana sivîl û siyasî ya ku ew îlan dikin û beşdarî veguherîna civakî ya li wir dibin, bi berfirehkirin û garantîkirina azadiya xwe ya raman û îfadeyê.

Ez ê di derbarê veguherîn û sererastkirina paradîgmaya ewlehiyê de, ku rêbazên cezakirinê yên li ser pirsgirêka Kurd disekine dide pêş û prensîbên li pişt qanûnên ku ji vê paradîgmayê derdikevin, di serî de Qanûna Cezayê ya Tirkî û Qanûna Dij-Terorê, da ku rêveçûna pêvajoyê hêsan bibe, daxuyaniyan bidim. Lê ev hemû dê dem bigre. Niha, kesên ku çekên xwe danîne, cara yekem bingeha xwe ya yasayî dîtine. Di pirsgirêka Kurd de cara yekem e ku çarçoveyek yasayî ji bo veguherîna avahiyek ku serhildan nekiriye û nehatiye tepeserkirin tê damezrandin. Cara yekem e ku destpêşxeriyek yasayî tê girtin derbarê ka çek çawa dê werin danîn. Ev girîng e ji ber ku ew yekem a cureyê xwe ye. Lê bê guman, gelek kêmasiyên wê hene.

*Ji bo ku qanûna çarçove rewatiya civakî bi dest bixe, divê Parlamento, partiyên siyasî û civaka sivîl çi rol bilîzin? Her wiha, qanûna destpêkê dê çawa di civakê de bê nîşandan?

Ev qanûn dê li Tirkiyeyê guhertinan çêke. Ji ber ku hejmareke mezin ji mirovên rêxistinkirî dê werin Tirkiyeyê û ezmûn û paşxaneya wan a rewşenbîrî jî dê bandorê li Tirkiyeyê bike. Xelet e ku meriv bifikire ku ev ê bandorên civakî û siyasî neke.

Her çend partiya desthilatdar demek dirêj e li ser vê çarçoveyê nîqaş dike jî, îhtîmalek heye ku beşek girîng a civakê, an civaka Kurd, hêviyên cûda hebin. Ev ji ber ku em, wekî civakên Rojhilata Navîn, xwedî dîrokek bawerkirinê ne ku encam bi tiştê ku pêşî tê kirin ve girêdayî ye, ne bi çandek komkirin, sererastkirin û veguherandina tiştan bi rêya pêvajoyan.

Lê belê, civakên pêşketî dizanin ku ew tenê dikarin bi girêdana pêvajo û girêdanan pêşve biçin û veguherîn li ser van girêdanên girêdayî ava dibe. Bêyî ku hemû aliyên nîqaşkirî û nakok ên qanûnê li ber çavan bigirin, bandora erênî ya ku berdana 3 hezar kesan ji zindanê dê li ser malbat û civaka wan bike, dê di cih de û bi hêz hewaya aştiyane ya ku du sal in di çarçoveya vê pêvajoyê de nehatiye afirandin biguherîne. Malbatên ku bi salan e nûçeyên mirinan wergirtine, dê dema ku ev ciwan çekên xwe deynin û bibin beşek ewledar a jiyana qanûnî, moralek xurt bi dest bixin. Ev di heman demê de tê wateya bidawîbûn û qelsbûna stratejiya hikûmetê, ku ji destpêka pêvajoyê ve ji civakîbûna aştiyê dûr ketiye. Wekî din, ev kes xwedî ezmûn, helwestek rêxistinkirî û şiyanên rewşenbîrî ne, ku ev jî dê bibe sedema xurtbûna saziyên ku bi demê re qels bûne.

Eger qanûn bi rêbazek çareseriyê bê  bicîhanîn, ez bawer dikim ku ew ê bi awayekî erênî rewşa civakî baştir bike, gelek avahiyên sazûmanî yên vala bi ezmûna berhevkirî ya di nav wan de xurt bike û deriyek pir girîng ji bo civakê veke da ku bibe beşek ji vê pêvajoyê, qîmetê bide wê û bibe beşdarên çalak. Yekem car di meseleya Kurd de diqewime, ku ji damezrandina Komarê ve di nav çerxek zext, serhildan û tepeserkirinê de asê maye û bi berdewamî beşek ji paradîgmayek ewlehiyê-navendî hatiye çêkirin. Ji bo cara yekem, divê bê  gotin ku bi qanûna veguhêz - her çend şopa paradîgmaya ewlehiyê hildigire jî - pirek ji ewlehiyê ber bi pergalek mekanîzmayên siyasî û demokratîk ve tê çêkirin. Naveroka qanûnê derî vedike û piran ji bo pergalek demokratîkbûnê li Tirkiyeyê û avakirina civatek hevpar a piralî ya nû, li ser bingeha hemwelatîbûna wekhev, xurt dike.

Bê guman, di çarçoveya qanûna cezayî de sînordarkirin û danîna burokrasiya ewlehiyê li navendê yek ji qelsiyên herî girîng ên vê pêvajoyê ye. Ji ber ku pirsgirêka Kurd ne ewqas meseleya çekan e, lê meseleyeke siyasî, çandî, aborî, civakî û demokratîk e. Ji ber vê yekê, çareserî divê ne di destê burokrasiya ewlehiyê de be, lê di destê navenda siyasî û qadên wê yên temsîlî de be. Qanûna têkildar ji bo me cîh hiştiye ku em di pêşerojê de van pirsgirêkan derbas bikin. Yek ji aliyên herî girîng ên pêkanîna aştiyê di vê serdema veguhêz de, beşdarbûna civakê wekî mijar û xwediyê pêvajoyê ji niha û pê ve ye. Ev yek bi pêşxistina mekanîzmayan xurtkirina civakê vedihewîne.

Pêwîst e ku meriv fêm bike ku tiştê ku dê van veguhertinan hêsan bike, tiştê ku dê bibe sedema derxistina qanûnên paşê yên piştî ya yekem, hêza rêxistinkirî ya civakê ye, ew têkoşîn e. Ji dema ku pêvajo dest pê kir, ez têgeha "hêviya krîtîk" bi kar tînim. Dibe ku hikûmet bi paradîgmayên ewlehiyê sînordar bikin, dibe ku bala wan a tenê ji holê bê  rakirin, dibe ku bala wan a tenê parastina pozîsyonên xwe be. Dibe ku ew bixwazin van pêvajoyan kontrol bikin û bi şertî birêve bibin - û rewşa heyî ya li Tirkiyeyê dişibe pêvajoyek çareserkirina nakokiyên kontrolkirî û şertî - dibe ku ew bixwazin van hemûyan bikin. Dibe ku ew civakê di vê wateyê de tevlî pêvajoyê nekin, dibe ku qada siyasî teng bikin. Li dijî bêhêvîtiyê ku ev hemî diafirîne, civak hewce dike ku prensîba ku em dikarin jê re hêviya krîtîk bibêjin, qebûl bike, da ku bikaribe bêje, "Ez xetereyê dibînim, ez vê xetereyê digirim ser xwe. Ez ji bo avakirina pêşkeftina meya demokratîk a hevpar gav davêjim."