ŞÎRÎN MIHEMED

Heleb – Bi destpêkirina şoreşa Sûriyeyê re, taxên Eşrefiye û Şêx Meqsûd ên Helebê rastî gelek binpêkirin û êrîşan hatin ku ji ber feraseta Baasê ya ku ji aliyê rejîma berê ve dihat meşandin çêbûn. Ev pêkanîn piştî hilweşîna rejîmê û hatina Heyet Tehrîr El-Şam a ji bo desthilatiyê, berdewam kirin. Nêzîkî salek berê, Ehmed El-Şaraa yê bi navê Colanî tê nasîn û cîhadîstên Heyet Tehrîr El-Şam, desthilatiyê girtin destê xwe.

Di şûna diyalogê de komkujî

Di şûna diyalogeke rastîn a neteweyî ya Sûriyeyê de, bi lez û bez "Konferansa Serkeftinê", ku kombûneke kirêgir û cîhadîstan bû, li dar xistin. Piştre Colanî xwe ji bo 5 salan serokê demkî yê welêt îlan kir. Piştî ku desthilatî girtin destê xwe, van cîhadîstan dest bi sepandina îdeolojiya xwe kirin. Îdeolojiya ku pirrengiya mezhebî, etnîkî û neteweyî ya ku Sûriyeyê diyar dike, red dike. Wan dest bi komkujiyên li dijî her kesê ku ne Sunnî bû kirin. Wan tekfîr (ji civakê derxistin) kirin zimanê di şûna qebûlkirina yên din de.

Komkujî encamek xwezayî ya îdeolojiya cîhadîst e

Sûriye mozaîqek pirreng û bêhempa ya civakên cûda ye. Di nav van civakan de Elewî, Durzî, Kurd, Ereb, Suryanî, Asûrî û Tirkmen hene. Lê belê, îdeolojiya cîhadîst, mîna rejîmek navendî û totalîter, pirrengiyê qebûl nake, li dijî wê şer dike. Komkujî encamek xwezayî ya vê îdeolojiyê ne. Ev encam, ji 8’ê Kanûna 2014’an heya îro li bajar û taxên cûda yên Sûriyeyê, ji komkujiyên peravê bigre heya komkujiyên Suweydayê, bombebarana dêr û mizgeftên Şîe û Elewî, dorpêçkirina Kurdan û gefa domdar a tunekirinê, hatiye dîtin.

Taxên Berxwedanê

Taxên Eşrefiye û Şêx Meqsûd li bajarê Helebê ne. Bi piranî Kurd lê dijîn û gelek caran hatin hedefgirtin. Piştî hilweşîna rejîmê, polîtîkayên dûrxistin û dorpêçkirinê berdewam kirin. Ji ber xwesteka vê hikûmeta demkî û cîhadîstên wê yên ji bo pêkanîna komkujiyên nû li dijî nifûsa Kurd, ev êrîş dihatin kirin. Di 6’ê Cotmehê de, bi girtina hemû rêyên ku wan bi Helebê ve girêdidin, dest bi dorpêçkirinek bêhnteng li ser her du taxan kirin. Daketina hemû pêdiviyan hate qedexekirin. Siyasetek ku dişibe ya ku ji hêla Firqeya Çaremîn a rejîma Baasê ya hilweşiyayî ve tê bikaranîn.

Di encama êrîşan de 2 kes mirin herî kêm 60 kes birîndar bûn

Cîhadîstan hemû rêyên ku ber bi taxan ve diçûn bi astengiyên axê girtin. Niştecihan xwepêşandanên aştiyane li dar xistin û daxwaza bidawîanîna dorpêçê û vekirina rêyan kirin. Lê belê, xwepêşandanên wan ên aştiyane bi gaza rondikrêj hatin bersivandin. Ji ber ku bi vê yekê têr nebûn, cîhadîstan bi guleyên rastîn xwepêşanderan gulebaran kirin. Di encamê de zêdetirî 60 kes birîndar bûn û du kes mirin. Rewş aloztir bû dema ku cîhadîstên êrîşkar dest bi êrîşa topan a li ser her du taxan kirin û sivîlên bêguneh hedef girtin.

Têkoşîna jinên herdu taxan berdewam dike

Rêvebera Ofîsa Jinan a Meclîsa Malbatên Şehîdan a taxên Eşrefiye û Şêx Meqsûdê Delal Ehmed, di sala 2016’an de di êrîşên tund ên çeteyên dagirkeriya Tirk de li ser her du taxan hevjînê xwe winda kir. Delal da zanîn ku têkoşîna jinên pêşeng hîn jî li ser her du taxan berdewam dike. Delal Ehmed wiha got: “Gelek jinan bi xwîn û berxwedana xwe taxên Eşrefiye û Şêx Meqsûd parastin û tekez kirin ku ew ê ax û malên xwe neterikînin. Mîna şehîd Kula Selmo, ku di sala 2013’an de li taxa Şêx Meqsûd bi guleyek ji yek ji tabûrên ku hewl didan taxê kontrol bikin, şehîd bû. Lê wê xwîna xwe feda kir da ku taxê biparêze.”

Şerê gel ê şoreşgerî

Delal Ehmed destnîşan kir ku şerê şoreşgerî yê gel li taxên Eşrefiye û Şêx Meqsûd dest pê kiriye û sedema wê bi van gotinan anî ziman: “Ji ber ku jinan xwe birêxistin kirin û bi amadekirina xwarinê ji bo hêzan, dermankirina birîndaran û hilgirtina çekan li dijî dijmin û tecawizkaran di parastin û parastinê de alîkariya hêzan kirin. Êrîşeke duyemîn, taxa berxwedanê hedef digre.”

Peymana 1’ê Nîsanê

Di 1’ê Nîsanê de, peymanek di navbera herdu encumenên taxan û hikûmeta demkî de hate îmzekirin. Ev peyman komek xalan dihewîne ku rewşa ewlehî, îdarî û xizmetguzariyê li herdu taxan birêve dibin. Peyman balê dikşîne ser rêzgirtina ji bo nepeniya civakî û îdarî, pêşandanên çekdarî qedexe dike, saziyên fermî çalak dike, tevgera sivîlan hêsan dike, dozên girtiyan çareser dike û hevrêziyek hevbeş di navbera rayedarên têkildar de ava dike.

Cîhadîstan çekên giran bikar anîn

Lê belê, hikûmeta demkî di parastina vê peymanê de têk çû û dest bi dorpêçkirinê kir. Piştî zêdetirî çar mehan, cîhadîstan  ji nû ve dest bi êrîşên xwe yên li ser herdu taxan kirin. Di 22’yê Kanûnê de, wan êrîşî xalek kontrolê ya hevbeş a li qiraxa rojavayê taxan a li çerxerêya Şîhane kirin. Di bersiva van êrîşan de û di çarçoveya parastina xwe ya rewa de, Hêzên Ewlekariya Navxweyî gulebaran kirin. Ev, bû sedema pevçûnên li gelek eniyên taxên Şêx Meqsûd û Eşrefiyê. Di berdêla vê de, cîhadîstan çekên giran ên di nav de tanq û çekên makîneyî hene, ji bo topbarankirina her du taxan bikar anîn. Di encamê de 19 sivîl birîndar bûn û jinek bi navê Fadwa el-Kurdî ya ji civaka Ereb, dema ku topek li mala wê ya li herêma Maarouf ket, jiyana xwe ji dest da. Ev êrîşên dawî yên li ser her du taxan bi serdana şandeyeke Tirkî ya Şamê re hevdem bûn. Ev êrîş piştrast kir ku Tirkiye hewl dide şer gur bike û welêt parçe bike.

Zirarên di aliyê binesaziyê de

Van êrîşan ji ber top û guleyên bêserûber zirareke mezin dan binesaziya her du taxan, her weha mal, mizgeft û kolanan. Ajansa me rewşa mala Fadwa el-Kurdî ku qurbaniya êrîşên dawî bû û her weha wêranî û talana li ser malên din ên li taxê, belge kir. Wekî din, elektrîka ku ji hêla Şirketa Giştî ya Elektrîkê ya Helebê ve dihat peydakirin, li bi tevahiya her du taxan hat qutkirin. Ava 20 kolanan hat qutkirin û vê yekê bandora xwe li zêdetirî 400 malbatan kir. Agirbest du roj şûnda hate binpêkirin. Du roj piştî êrîşê û bersiva piştre, agirbestek pêk hat. Lê di 24’ê Kanûnê de ji aliyê cîhadîstên Heyet Tehrîr el-Şam ve zû hat xirabkirin. Cîhadîstan dozerek sivîlan ku di navbera herêma Xaniyên Ciwanan û herêma Castello de di kevirên madenê de dixebitî, hedef girtin. Di encamê de zirara madî gihîşt wesayîtê û ew bi tevahî nekarî bê bikaranîn. Piştre li taxên Eşrefiyê û Şêx Meqsûdê ji bo du rojan bêdengiyek hişyar serdest bû.

Di dema serdana fermandarê Tirkiyê re çêbû

Lê belê, di 26’ê Kanûnê de çekdarên Heyet Tehrîr el-Şam bi du roketên RPG-7 xaleke kontrolê ya Hêzên Ewlekariya Navxweyî hedef girtin. Ev êrîş bû sedema alozî û kaosê. Piştre çekdaran berî ku şeş top bavêjin Eşrefiyê, hêzên zêde yên şervan, tanq û çekên giran li dora taxên Eşrefiyê û Şêx Meqsûd bicih kirin. Aramiya herêmê vegeriya, lê dorpêç û girtina rêyan berdewam kir, rê li ber daketin û derketina wesayîtan girt û gelek sînorkirin li ser tevger û jiyana rojane ya nişteciyan ferz kir. Ev binpêkirina agirbestê bi serdana fermandarê hêzên operasyonên taybet ên Tirkiyê ya ji bo bakurê Helebê re hevdem bû.

Ciwanên Kurd hatin revandin

Di 27’ê Kanûnê de, cîhadîstan du xortên ji civaka Kurd dema ku ji Zanîngeha Helebê vedigeriyan Taxa Suryaniya Nû, li Kolana El-Zuhûr bi çekan revandin. Her du xort Bankin Abboud ku xwendekarek endezyariya sivîl a sala duyemîn û Ehmed Welîd Omer xwendekarek endezyariya sivîl a sala yekem bûn. Roja din ji ber zexta medyayê û raya giştî, hatin berdan.

Peyman ji aliyê HTŞ’ê ve hat binpêkirin

Derbarê êrîşên ku ji hêla cîhadîstan ve hatine kirin de, Jane Efrîn ku yek ji rêveberên di Hêzên Ewlekariya Navxweyî yên Jinan de li Helebê dixebitin e, axivî. Jane, diyar kir ku cîhadîstên Heyet Tehrîr el-Şam gelek binpêkirin li dijî niştecihên taxên Eşrefiyê û Şêx Meqsûd kirine û wiha got: “Wan bi binpêkirin, sûc û komkujiyên xwe yên li dijî hemû civakên Sûrî, di nav de jinên Durzî û Elewî, hêviyên tevahiya gelê Sûriyeyê şikandin. Dorpêçkirina wan a her du taxan ji ber nebûna pêdiviyên bingehîn, elektrîkê û felcbûna bazar û karsaziyan êşek mezin da niştecihan.”

Feraseta Baasê bi kesayetên nû didome

Jane Efrîn destnîşan kir ku îro, siyaset û feraseta Baasê bi destê cîhadîstên Heyet Tehrîr el-Şam dubare dibe, lê bi awayekî tundtir û tirsnaktir, bi hedefgirtina taxên Kurdan û sivîlên wan ên bêçek dibe. Jane Afrîn wiha got: “Armanca van êrîşan ew e ku kontrola li ser her du taxan were xurtkirin û peymana 10’ê Adarê ya di navbera fermandarê Hêzên Demokratîk ên Sûriyeyê Mezlûm Ebdî û serokê demkî Ehmed el-Şaraa el-Cûlanî de hatiye îmzekirin, têk biçe. Êrîşên li ser her du taxan ji ber siyaset û rênimayên derveyî ne ku dixwazin di nav niştecihan de kaos, tirs û panîkê biçînin pêk tên. Dewleta dagirker a Tirkiyeyê van hêmanan birêve dibe ku van binpêkirinan di xizmeta berjewendî û armancên xwe de bikin. Ev armanc, li ser rijandina xwîna Sûriyan ava bûne.”

Rola jinan a di rêbertiya berxwedanê de

Jane Efrîn destnîşan kir ku şerê gelên şoreşger ku li taxên Eşrefiyê û Şêx Meqsûd dest pê kir, ji hêla jinên Ereb û Kurd ve hatiye rêvebirin û wiha domand: “Di vî şerî de, jinan îspat kir ku ew bi biryardarî û îradeya xwe dikarin şeran birêve bibin û li dijî dijminan serkeftinê bi dest bixin.” Jane Efrîn diyar kir ku nemaze di nav jinan de, rêxistin taybetmendiyek xwezayî ya mirovan e, jinên ku beşdarî rêxistinkirin, parastin û berevaniya civakê dibin û wiha got: “Hêzên Ewlekariya Hundirîn a Jinan hêzek çalak e di rêxistinkirin û parastinê de. Rol û bandora jinan di belavkirina aştî û ewlehiyê de ji civakê re nîşan dide.”

‘Em ferzkirina zihniyeta cîhadîst a fanatîk li ser xwe qebûl nakin’

Jane Efrîn anî ziman ku ev hêz bi girîngî û bi bandor beşdarî parastina jinên ku rastî tundî û niheqiyê tên dibin, bi vî rengî mafên wan diparêzin û rûmeta wan vedigerînin. Jane Efrîn ev agahî dan: “Hêzên Ewlekariya Hundirîn a Jinan bi şev û roj dixebitin da ku ewlehiya her du taxan biparêzin, nemaze di vê serdema dijwar de ji bo niştecihan, ji ber êrîşa koma cîhadîst a Heyet Tehrîr el-Şam a bi rêya bikaranîna çekên giran û tanqan. Berpirsiyariya me ye, wekî Hêzên Ewlekariya Hundirîn, dema ku em rastî her êrîşekê tên, li gorî mafê xwe yê rewa yê parastina xwe bersiv bidin. Wekî jin, em ferzkirina zihniyeta cîhadîst a fanatîk li ser xwe qebûl nakin. Em bi awayekî kategorîk red dikin. Em ê têkoşîna xwe li dijî zihniyetên paşverû yên baviksalar ên ku ji bo marjînalîzekirin û dûrxistina rola jinan dixebitin bidomînin. Ji ber ku me di Şoreşa Rojava de bi hezaran şehîd dane û em ê berdewam bikin ku maf û rûmeta jinan vegerînin û alîkariya wan bikin ku bighîjin mafê xwe yê temsîlkirina hemû rolan di warên cûrbecûr de.”