AYA ÎBRAHÎM

Sûdan- Rojnamevanên jin ên Sûdanî ji ber pevçûnên berdewam ên li welêt bi pirsgirêkên mezin re rû bi rû dimînin. Ev pirsgirêk ji rêwîtiya koçberiyê, bandora psîkolojîk a şer û windakirina hezkiriyan bigre heya zehmetiyên pîşeyî yên di ragihandina nûçeyên xwe de, ji raya giştî re ji ber nebûna gihîştina agahdariya rast diguhere. Ev yek wan dike xetereya tawanbarkirina bi pêbawernebûna di ragihandina xwe de.

Pirsgirêkên gihîştina agahdariyê

Ghada Osman Çavîş, berpirsek ji Encumena Bilind a Çand û Agahdariyê ye. Ghada, diyar kir ku rojnamevanên jin ên Sûdanî ji ber pevçûna berdewam a di navbera artêşa Sûdanê û Hêzên Piştgiriya Lezgîn de û ji ber dabeşbûnên ku ji ber şer çêbûne, bi zehmetiyên cidî re rû bi rû ne. Ghada got ku pevçûn bûye sedema koçberiya berfireh a di nav rojnamevanên jin de û bûye sedema bêaramiyê. Wê her wiha diyar kir ku nûçeyên li ser platformên medyaya civakî belav dibin, bi xwe re desteserkirina mafên rojnamevanên jin û gihîştina wan a agahdariyê tîne û vê rewşê dijwar dike.

Ghada destnîşan kir ku bandora aborî ya şer, bûye sedema kêmbûna mûçeyên rojnamevanên jin û xemgîniya xwe ya ji ber mirin û windabûna hin rojnamevanên jin anî ziman.

Di sala 2025’an de 14 rojnamevan hatin qetilkirin

Li gorî raporek dawî ya Sendîkaya Rojnamevanên Sûdanî, di sala 2025’an de 14 rojnamevan û xebatkarên medyayê jiyana xwe ji dest dane. Di raporê de her wiha bi dehan binpêkirin hatine belgekirin, di nav de windakirinên bi zorê, girtin, dozên qanûnî, gef û kampanyayên reşkirinê yên li dijî rojnamevanan û rojnamevanên jin, hem li hundir û hem jî li derveyî Sûdanê heye. Ghada Osman Çaviş da zanîn ku rapor rewşa rojnamevanên jin ên Sûdanî eşkere dike. Ghada, destnîşan kir ku hedefgirtina piralî, di nav de girtin, heqaret û gef, bi sînorkirinên civakî û ewlehiyê yên zêde ve girêdayî ye ku gihîştina parastin û piştgiriyê ji bo jinan dijwar dike.

Banga vegera ser kar

Rojnamevan Ruwa Muhammed Huseyîn jî anî ziman ku rojnamevanên jin ên Sûdanî di veguhestina agahiyan de jêhatî û bihêz in. Ruwa diyar kir ku gelek ji wan tevî zehmetiyên ku pê re rû bi rû dimînin, karîne dengê xwe bidin bihîstin. Wê tekez kir ku rojnamevanên jin, bi taybetî jî li deverên pevçûnê ku parastina wan tuneye, ji bo pratîkkirina pîşeya xwe rîskên mezin digirin. Ruwa diyar kir ku pevçûn bi giranî bandorê li ser şiyana rojnamevanên jin dikin ku bi awayekî normal pîşeya xwe bikin. Ruwa got ku lê tevî vê yekê, ew dikarin derfetên perwerde û pêşkeftina pîşeyî bibînin û xwedî kapasîteya amadekirina nûçeyan û îspatkirina xwe ne, tewar di bin şert û mercên herî dijwar de jî dikarin vê yekê pêk bînin. Ruwa silav ji rojnamevanên jin ên Sûdanî re ji bo hewildanên wan ên di bin van şert û mercên dijwar de şand û bang li kesên ku dev ji kar berdane kir ku vegerin ser pîşeya xwe û dîsa rabin ser piyan.

RSF sûcên şer ên li dijî mirovahiyê dike

Dadgeha Cezayê ya Navneteweyî Hêzên Piştgiriya Lezgîn bi kirina sûcên şer û sûcên li dijî mirovahiyê ya di dema dorpêçkirin û dagirkirina bajarê El-Faşîr li Bakurê Darfurê de tawanbar kir. Ev sûcdarî darvekirinên girseyî, tecawiz wekî çekek şer û kolandina gorên komî ya ji bo veşartina delîlan vedihewîne.

RSF’ê di navbera 10-15 hezarî de kes qetilkir

Bi awayekî cuda, Dadgeha Cezayê ya Navneteweyî, ji bo Rojnamegerên Jin ên Sûdanî di dema dorpêçkirin û dagirkirina bajarê El-Faşîr li Bakurê Darfûrê de bi sûcên şer û sûcên li dijî mirovahiyê tê tawanbarkirin. Li gorî lêkolînan, şîdeta cinsî û tecawiz wekî çekên şer li Darfûrê têne bikaranîn. Pisporên Neteweyên Yekbûyî texmîn dikin ku Hêzên Piştgiriya Lezgîn (RSF) di navbera 10 hezar û 15 hezar kesan de li bajarê El-Canaina ya li Rojavayê Darfûrê kuştine.

Jîngeheke medyayê ku ji hêla dezenformasyonê ve tê serdestkirin

Rojnamevan Hicaziya Mihemed Saîd jî diyar kir ku di nav pirsgirêkên ku rojnamevanên jin pê re rû bi rû dimînin de xetereyên şerê çekdarî, astengiyên pîşeyî, zehmetiya gihîştina agahdariyê di jîngehek tijî dezenformasyonê de, çavkaniyên sînorkirî û bandora psîkolojîk a koçberî û mirinê hene. Hicaziya her wiha zehmetiya weşana zindî û ragihandina rasterast a ji qadê destnîşan kir. Hicaziya got ku hin rojnamevanên jin bi awayekî sîstematîk ji hêla Hêzên Piştgiriya Lezgîn ve rastî heqaret, girtin û kuştinê hatine.