Navenda Nûçeyan – Zarokên li Efganistanê bi gefên bêdeng û kujer ku di kolan û qadên lîstikê yên gundên wan de veşartî ne rûbirû ne. Bermahiyên şer, bi taybet teqemeniyên neteqiyayî, di jiyana rojane de bûne çavkaniya êşê. Canê kesên bêguneh digirin û bedenên wan seqet dikin.

Neteweyên Yekbûyî di daxuyaniya îro dayî de, ragihand ku li Efganistanê di 8 mehên borî de ji sedî 78’ê zarokan ji ber mayîn û teqemeniyên neteqiyayî mirine an birîndar bûne. Ev îstatîstîk xetera berdewam a ku nifûs pê re rûbirû ye, tewar piştî salên sereke yên pevçûnê li welat radixe ber çavan.

Mayînên ne teqiyayî gefê li jiyana zarokan dixwin

Li gorî Ofîsa Neteweyên Yekbûyî ya ji bo Koordînasyona Karûbarên Mirovî (OCHA), mayîn û teqemeniyên neteqandî rojane gefê li Efganiyan, bi taybetî zarokên ku dema dilîzin an jî li deverên ku bi bermahiyên şer qirêj bûne digerin ku xeteriya mirinê dihilgirin dixwe.

OCHA tekez kir ku ji ber hebûna teqemeniyên ji ber şerên dehsalan li pey mane, paqijkirina van bermahiyan ji bo parastina sivîlan pir girîng e. Saziyê her wiha hişyarî da ku di hewldanên çareserkirina krîza mayîn û teqemeniyên neteqiyayî de li Efganistanê kêmasiyeke mezin a fînansekirinê heye.

Komên çekdar li deverên cûda mayîn bicih kirine

Efganistan bi pirsgirêka mayîn û teqemeniyên neteqiyayî re rûbirû ye, ev mîrateya zêdetirî çil salan şer û pevçûnan e. Di vê demê de, komên çekdar ên cûrbecûr li ser deverên berfireh mayîn bicih kirine, di heman demê de teqemeniyên neteqiyayî li seranserê welat, di nav de li deverên qerebalix jî, belav bûne.

Herî kêm 338 zarok mirine an birîndar bûne

Raporek cuda ya ji aliyê Save the Children ve hatî amadekirin, raxist ber çavan ku di navbera Çileya 2025’an û Çileya îsal de, herî kêm 338 zarok ji ber teqemeniyên neteqiyayî, di nav de mayîn û bermahiyên din ên şer, hatine kuştin an jî birîndarkirin.

Ev daneyên winda yên li ser bermahiyên şer li Efganistanê xetereya berdewam a ku zarok pê re rûbirû dimînin, heta li deverên ku pevçûnên leşkerî yên rasterast rawestiyaye, nîşan didin. Metirsiya ku ji ber van bermahiyan çêdibe, ji ber zehmetiya naskirina van tiştan, bi taybetî ji bo zarokên ku dibe ku bêyî ku bizanin ew çi ne, nêzîkî wan bibin, hîn bêtir zêde dibe.

Daneyên NY’ê her wiha destnîşan dikin ku bidawîbûna şeran nayê wê wateyê ku metirsiya şer jî bi dawî dibin. Mayîn û teqemeniyên neteqiyayî hîn jî gefek demdirêj çêdikin û ji bo hewildanên paqijkirinê ji bo pêşîgirtina li windabûna jiyanan pêdivî bi fînansmanek domdar heye.