Navenda Nûçeyan – Komeleya Rojnamegerên jin a Mezopotamyayê (MKG) Rapora Xwe ya Sala 25'êncan a li Ser Binpêkirina Mafên Rojnamegerên Jin bi civîneke çapemeniyê ku li komeleya xwe lidar xist, aşkere kir.

Seroka MKG'ê Roza Metîna bi şermezarkirina êrîş û komkujiyên li taxên Şêxmeqsûd û Eşrefiyê yên Helebê dest bi axaftinê kir.

Roza Metîna diyar kir ku Rapora Komeleya Rojnamegerên Jin a Mezopotamyayê ya sala 2025'an a li ser Binpêkirinên Mafên Mirovan ên li dijî Rojnamegerên Jin aşkere dike ku rojnamegerî û bi taybetî rojnamegeriya jinan, di tevahiya sala borî de bi rejîmeke zextê ya sîstematîk, piralî û bi motîvasyonên siyasî re rû bi rû maye û got," Binpêkirinên ku di raporê de bi berfirehî hatine destnîşankirin nîşan didin ku êrîşên li ser çapemeniyê û azadiya derbirînê ne bûyerên yekane an jî bûyerên demkî ne; berevajî vê, ew bûne beşek yekgirtî ya polîtîkayên ewlehiyê-navendî, înkarker û serdestiya mêran ên kesên desthilatdar."

Berdewamiya raporê wiha ye:

"Sala 2025'an salek bû ku tê de hat xwestin ku rojnamegerî ji mafê xwe yê giştî bê derxistin; belavkirina rastiyê hat astengkirin û hewl hat dayîn ku rola çavdêriyê ya çapemeniyê bê hilweşandin. Rojnamevan ji ber ragihandina nûçeyan hatin binçavkirin, girtin, lêdan, gef xwarin, bûn hedef û bi rêya mekanîzmayên dadwerî zextek demdirêj li wan hat kirin. Di vê pêvajoyê de, çalakiya rojnamegeriyê wekî sûc hat nîşandan; nûçe, hevpeyvîn û nivîsên medyaya dîjîtal bûn sedema cezakirinê. Bi vî awayî, ne tenê rojnamevan, lê mafê raya giştî yê agahdarkirinê jî rasterast hat hedefgirtin.

Rewşa ku derketiye holê nîşan dide ku rojnamegerî ne tenê tê bêdengkirin, lê di heman demê de tê xwestin bê kontrolkirin jî. Her nûçeyek, her pirsek û her hewldanek ji bo dîtina civakê dema ji sînorên ku ji hêla desthilatdaran ve hatine xêzkirin derdikeve, bi zextê re rû bi rû maye. Ev pêvajo di heman demê de destwerdanek sîstematîk e û armanc dike ku çapemeniya azad ji holê rake. Kevneşopiya çapemeniya azad ku rastiyê tîne qada giştî, têkiliyên hêzê dipirse û dengê gel e, bûye hedefa rasterast a van polîtîkayên zextê. Ji ber vê yekê, çalakiya çapemeniya azad a ku ji hêla rojnamevanan ve tê meşandin ne tenê wekî têkoşînek pîşeyî, lê di heman demê de wekî têkoşînek siyasî jî di bin êrîşê de ye.

 Rojnameger ji ber nasnameya xwe bi êrişan re rû bi rû dimînin

Di tevahiya sala 2025'an de, rojnamevan ne tenê ji ber çalakiyên xwe yên pîşeyî, lê di heman demê de ji ber nasnameyên wan ên jin û pratîkên wan ên ragihandinê yên li ser jinan jî bi êrişan rû bi rû dimînin. Heqaretên zayendperest, gefên bi zimanê li ser laşê mirovan hatine avakirin, kelepçekirina berevajî, gefên lêgerîna tazî, lînça dîjîtal û hedefgirtina sîstematîk bûn amûrên sereke yên tepeserkirina li dijî rojnamevanan. Armanca van êrîşan ew e ku hebûna jinan di qada giştî de bitepisînin, rojnamegeriya jinan nedîtî bikin û zimanê ragihandina nûçeyan ê ku ji hêla mêran ve serdest e ji nû ve hilberînin. 

Rojnamevan bi taybetî ji ber nûçeyên xwe yên li ser mijarên wekî kuştina jinan, sûcên li dijî zarokan, girtîgeh, polîtîkayên qeyûman, şer, koçberiya bi darê zorê û şîdeta dewletê, bûne hedef. Her nûçeyek li van deveran wekî destwerdanek ku rejîma bêdengiyê ya ku ji hêla desthilatdaran ve tê xwestin têk dibe hatiye dîtin û li gorî vê yekê hatiye cezakirin. Di vî warî de, êrîşên li ser rojnamevanan ne tenê êrîşek li ser azadiya çapemeniyê ye, lê di heman demê de êrîşek îdeolojîk a li ser rizgariya jinan, bîra kolektîf û rastiyê bi xwe ye jî.

Di tevahiya sala 2025'an de, mekanîzmayên dadwerî ne wekî amûrên parastina rojnamevanan, lê wekî amûrên cezakirina wan xebitîn. Di bin nezelalî û zextek dirêj de, lêpirsîn û darizandin bûn rêbazek sereke ya ji bo girtina rojnamevanan. Dozên ku bi tohmetên nezelal vebûn wekî rêbazek ji bo krîmînalîzekirina rojnamegeriyê û kûrkirina xwe-sansurê hatin bikaranîn. Mînak, rojnamevan di serdegirtinên malên wan ên beriya sibehê de hatin binçavkirin, dema nûçe dişopandin lêdan xwarin, bi kelepçeya berovajî rû bi rû man û alavên wan hatin desteserkirin. Rojnamevanên ku di girtîgehan de girtî bûn bi veguhestinên bi darê zorê ji malbat û pîşeyên xwe hatin veqetandin, lênêrîna wan a tenduristiyê hat redkirin, name û raporên wan ên nûçeyan hatin desteserkirin. Di qada dîjîtal de, rojnamevan hatin hedefgirtin, gef li wan hatin xwarin û kampanyayên reşkirinê li ser wan hatin meşandin. 

Tundiya fîzîkî ya ku hêzên ewlehiyê di dema şopandina nûçeyan de li dijî rojnamevanan pêk tînin, desteserkirina alavan, pêşîgirtina li kişandina dîmenan û taktîkên çavtirsandinê armanc dikin ku rojnamegeriyê di qadê de bi awayekî pratîkî ne pêkan bikin. Ev pêkanîn, hewldan nîşan didin ku rola çavdêriyê ya çapemeniyê ji holê were rakirin û qada giştî bi tevahî di bin kontrolê de were girtin. 

Binpêkirinên li dijî rojnamevanan li herêma Kurdistanê gelek dijwartir û sîstematîktir in. Li her çar beşên Kurdistanê, rojnamegerî bûye hedefa rasterast a polîtîkayên înkar û wêrankirinê. Rojnamevanên ku binpêkirinên mafên mirovan, tawanên şer, koçberkirina bi darê zorê, polîtîkayên qeyûm û şert û mercên girtîgehê belge dikin, bi zextên dewlet û komên çekdar de tê xwestin bên bêdengkirin. Bi taybetî rojnamevanên Kurd ji ber hem nasnameya xwe ya neteweyî û hem jî ya jinê bi du zextan re rû bi rû dimînin. Polîtîkayên şer û ewlehiyê yên ku li herêma Kurdan têne meşandin rasterast rojnamegeriyê hedef digirin da ku pêşî li aşkerekirina rastiyê bigirin. Ev zext dibin sedema ku binpêkirinên ku gelê Kurd dikişîne neyên dîtin. 

Di binpêkirinan de sûcdar hatine parastin û lêpirsînên bi bandor nehatine kirin

Di tevahiya sala 2025'an de, şer û pevçûnên berdewam li seranserê Rojhilata Navîn bi êrîşên li ser rojnamegeriyê re derket pêş. Li Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê, Filistînê, Iraq û Îranê, rojnamevan bi bombebaran, êrîşên çekdarî, binçavkirin, gef û sansurê re rû bi rû man. Rojnamevanên ku komkujiyên sivîlan, tundûtûjiya li ser jinan, koçberiya bi darê zorê û sûcên şer belge dikirin, bûn hedef. Ev yek nîşan dide ku şer ne tenê bi rêbazên leşkerî, lê di heman demê de bi serdestiya li ser agahdarî, bîr û rastiyê jî tê meşandin. Rojnamevan her tim hatiye xwestin bên bêdengkirin. Êrîşên li ser rojnamegeriyê li Rojhilata Navîn bûne beşek ji rejîmeke herêmî ya tepeserkirinê. 

Di piraniya binpêkirinên ku di raporê de bi berfirehî hatine destnîşankirin de, sûcdar hatine parastin û lêpirsînên bi bandor nehatine kirin. Tundûtûjî, gef û zextên li dijî rojnamevanan bêceza mane û rê li ber binpêkirinên nû vekirine. Siyaseta bêcezatiyê bûye yek ji mekanîzmayên bingehîn ên ku berdewamiya êrîşên li dijî rojnamevanan misoger dike. Ev tevahî wêne careke din aşkere dike ku sala 2025'an ne tenê ji bo rojnamevanan salek dijwar bû, lê di heman demê de dê bû salek krîtîk ku çapemeniya azad hat hedefgirtin, rastî bi awayekî sîstematîk hat tepeserkirin, hat xwestin jin bên bêdengkirin û rojnamegeriya jinan rasterast hat hedefgirtin. Li gel vê yekê, rojnamevan û kevneşopiya çapemeniya azad berdewam dikin, rastiyê diparêzin û li dijî hemî zextan dengê gel in. 

Em wekî Komeleya Rojnamegerên Jin a Mezopotamyayê dixwazin xalên li jêr bên cih: 

*Bila rojnamegerî êdî wekî amûreke sûc neyê dîtin û hemû zext, şîdet û êrîşên li ser rojnamevanan tavilê bi dawî bibin. 

*Bila hemû rojnamevanên ku dema nûçe dişopandin hatine binçavkirin, girtin, şîdet li wan hatine kirin û bi zextên dadwerî hatine bêdengkirin serbest werin berdan.  

*Divê sîstema dadwerî dev ji amûra ji bo cezakirina rojnamevanan berde; nûçe, hevpeyvîn û parvekirinên medyaya civakî divê êdî wekî bingehek ji bo sûcdariyê neyên bikaranîn. 

*Divê garantîkirina mafên tenduristî, ragihandin, kar û azadiya derbirînê ya rojnamevanên di girtîgehan de pêk werin; û divê veguhestinên bi darê zorê, tecrîd û pêkanînên dîsîplînê yên keyfî bi dawî bibin.  

*Em daxwaz dikin ku şîdeta fizîkî, gef û astengkirina nûçeyan a li dijî rojnamevanan a ji aliyê hêzên ewlehiyê ve bi dawî bibin; û divê berpirsên giştî yên van binpêkirinan bi awayekî bi bandor werin lêpirsînkirin. 

*Em daxwaz dikin ku polîtîkayên sansurê, sînordarkirinên gihîştinê û fermanên girtinê yên di warê medyaya dîjîtal de werin bidawîkirin; û azadiya derbirînê li ser înternet û platformên dîjîtal were misogerkirin. 

*Bicîhanîna mekanîzmayên parastin û bicîhanînê yên bi bandor ên li dijî gotinên zayendperest, gef, hedefgirtin û êrîşên dîjîtal ên li ser rojnamevanan, divê pêk were.  

*Em daxwaz dikin ku êrîşên li ser rojnamevanan bi dawî bibin, ku bûne beşek ji polîtîkayên înkar, wêrankirin û şer ên li herêma Kurdistanê tên meşandin; û dawî li polîtîkayên tepeserkirinê yên taybetî yên li ser rojnamevanên jin ên Kurd bê anîn. 

*Divê êrîşên li ser rojnamevanan li Rojhilata Navîn, bi taybetî li Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê, Filistînê, Iraq û Îranê, rawestin; rojnamevanên ku tawanên şer û binpêkirinên mafên mirovan belge dikin werin parastin. 

*Em daxwaz dikin ku çapemeniya navneteweyî û mekanîzmayên azadiya ramanê li hember binpêkirinên li Tirkiye û Rojhilata Navîn ên li dijî rojnamevanên jin bêdeng nemînin û pêvajoyên çavdêrî, rapor û cezayan bicîh bînin. 

Tevî hemû zextan, rojnamevan dê nivîsandina rastiyan bidomînin.Wê bilindkirina dengê jinan û bindestan bidomînin. Em banga zêdekirina hevgirtinê û têkoşîna hevbeş a li dijî hewldanên bêdengkirina rojnamegeriyê dikin.

Lîsteya rojnamegerên girtî: 

1- Hatîce Dûman - Mudura Karê Nivîsê û Xwediyê Rojnameya Atilimê  

2- Ozden Kinik -  Xebatkara TRT'yê 

Niha 2 jinên rojnameger girtîne. Lîsteya li jêr a dema girtina sala 2025'an a jinên rojnameger in. Niha ne girtîne.  

1.Elif Ersoy - Yürüyüş Dergisi Yazı İşleri Sorumlusu 

2.Eylem Babayigit – Rojnameger

3.Lutfiye Burcu Kara – Rojnameya Yekîtiya Têkoşînê  

4.Necla Demir Arvas - Rojnameger 

5.Oznur Deger – Mudura Nûçeyan a JinNewsê 

6.Rahime Karvar – Rojnameger  

7.Reyhan Hacioglu – Rojnameya Yeni Yaşamê 

8 Zuleyha Muldur – Ajansa Nûçeyan a Etkinê."