AYA ÎBRAHÎM

Sûdan – Ji destpêka pevçûna di navbera artêşa Sûdanê û Hêzên Piştgiriya Lezgîn (RSF) de, zêdetirî 11 milyon kes hem di hundirê welêt de û hem jî li derveyî welêt koçber bûne. Rêxistina Navneteweyî ya Koçberiyê ya Neteweyên Yekbûyî (IOM) vê dawiyê ragihand ku zêdetirî 7000 kes ji bajarokên Um Buru û Karnoi yên li Bakurê Darfûrê, ku niha di bin kontrola RSF’ê de ne, reviyane.

Pevçûna di navbera artêşa Sûdanê û RSF’ê de, ku ji sala 2023-an vir ve berdewam dike û nêzîkî sala xwe ya sêyemîn dibe, herî zêde bandorê li jinan dike. Jinên li deverên di bin kontrola RSF’ê de, yek ji trajediyên herî girîng ên vê pevçûnê dijîn. Ev jin, bi binpêkirinên mafên mirovan ên berfireh re rû bi rû ne. Ajansa me serdana kampa El-Afad a li herêma Ad-Dabba ya Dewleta Bakur kir. Gelek jinên ku neçar man ji El Faşer birevin, li vê kampê dimînin.

Rêwîtiyek dijwar a 200 kîlometreyî

Kamp ji bo bi hezaran kesan, bi piranî jin û zarokan, stargehek demkî peyda dike û di peydakirina hewcedariyên bingehîn ên mirovî de bi zehmetiyên girîng re rû bi rû ye. Di dema serdanê de, jinan tirs û bêhêvîya ku piştî dorpêça dirêj a Hêzên Piştgiriya Lezgîn berî girtina bajêr jiyabûn, vegotin. Jinan her wiha asta lêgerîna wan a ewlehiyê û têkoşîna wan a ji bo jiyanê eşkere kirin.

Li gorî agahiyên ku ji niştecihên kampê hatine berhevkirin, di van demên dawî de hejmara konên ku rojane têne danîn gelek zêde bûye. Ev zêdebûn ji ber herikîna domdar a mirovên koçber ên ku ji El-Faşerê dighîjin kampa El-Efadê tê. Ev kesên koçber piştî rêwîtiyek dijwar a ku zêdetirî 1200 kîlometre di navbera El-Faşer û Ed-Debbah de derbas dibe, dighîjin kampê.

Berpirsên kampê ji ber zêdebûna hejmara hatinan neçar in ku her roj konên nû deynin. Berî ku bigihîjin kampê, kesên koçber li navendeke transîtê ya bi navê "Îstasyona Malit" têne pêşwazîkirin. Li vir, hem qeydkirin û hem jî kontrolên tenduristiyê yên bingehîn têne kirin. Berpirsên kampê berî rêwîtiyê xwarin û avê didin koçberan, amadekariyên pêwîst ji bo rêwîtiya dirêj û dijwar dikin.

Di qaseyên kamyonan de rêwîtiyê dikin

N.A., jineke 70 salî ku ji ber sedemên ewlehiyê nexwest navê xwe bide, rêwîtiya ji El Faşer ber bi kampê ve wekî hem dijwar û hem jî dirêj pênase kir. Wê ragihand ku bi kamyonên ku pêdiviyên alîkariya mirovî hildigirtin hatine veguhestin. N.A, da zanîn ku Hêzên Piştgiriya Lezgîn (RSF) di rê de wan rawestandine û pirs ji wan kirine, bi taybetî jî pirsên li ser xortan pirsîne. N.A. diyar kir ku rêwîtiya ber bi kampê ve ji sê rojan zêdetir dom kiriye û wê di roja ku ew ji ber bombebarana topxaneyên giran koçber bûne de, xizmek xwe winda kiriye.

'Em sê rojan meşiyan da ku em bigihîjin vir'

Mastoura Mohamed Issa ku hîn 20 salî nebûye, hewl dide ku hêsirên xwe bigre dema ku êşa ku ji ber pevçûnên berdewam ên li welatê wê çêdibe vedibêje: “Piştî rêwîtiyek dirêj ji El Faşer ber bi kampa Zemzem û dûv re jî ber bi Tewîla ve, em gihîştin kampa El Afad, ku em zêdetirî mehekê lê dijîn. Ez û malbata min sê rojan meşiyan da ku em cihekî bi ewle bibînin da ku em bighîjin vir û di wê demê de me gelek êş kişand."

Meryem Abdullah vegot ku çawa berî ku bighîjin kampa El Afad, ew û malbata wê ji hêla RSF’ê ve li El Faşer zêdetirî deh mehan dorpêçkirî bûne. Meryem wiha got: “Tirsa îstismar û êrîşên çekdarî me neçar kir ku em ji mala xwe derkevin. Ji bo ku em bighîjin Mellit a cihê me yê din, em neçar man ku du rojan bimeşin. Di wê demê de, min gelek xizmên xwe winda kirin û ez hîn jî hêviya vegera wan dikim. RSF’ê nehişt ku em ji bajêr derkevin ji bilî bişev, ku jiyana me bi giranî kir talûkê.”

'Ji birçîna em neçar man xwarina ajalan bixwin'

Meryem Abdullah, bal kişand ser xwezaya dijwar a rêwîtiya koçberiyê û wiha got: “Hin malbat di 8 an 12 rojan de dighîjin wir, lê rêwîtiya me 28 rojan dom kir heta ku em gihîştin bajaroka Ad-Dabba. Dema ku em nêzîkî El Faşerê bûn, em rastî kêmbûna xwarinê ya giran hatin û ji birçîna em neçar man ku cureyek xwarina ajalan a bi navê 'Ambaz' bixwin. Me ji ber RSF'ê malên xwe terk kirin. Ev rêwîtiya dijwar a ber bi kampa El-Afadê ve, ne tenê bandor li malbata min kir her wiha bi sedan malbatên din jî di bin bandora wê de man.”