Navenda Nûçeyan – Hemwext li gel 63’emîn civîna Konseya Mafê Mirovan a NY, 13 rêxistinên nehikûmî yên xwedî statuya şêwirmendiyê li NY û 17 komele û rêxistinên mafên mirovan ên navneteweyî daxuyaniyek hevpar weşandin.

Di daxuyaniyê de derbarê zêdebûna cezayê darvekirinê yê girtiyên siyasî, xwepêşander û muxalîfan li Îranê hişyarî hate dayîn. Tekez kirin ku ev rewş di çarçoveya ‘pêşîgirtina li sûcên hovane’ de çavkaniya ‘fikara lezgîn’ e.

Darvekirina ji bo tepeserkirina nerazîbûnan bi kartînin

Di daxuyaniyê de hate destnîşankirin ku li Îranê darvekirin her ku diçe ji bo tepeserkirina nerazîbûnê, afirandina tirsê di civakê de û cezakirina kesên ku mafên xwe yên azadiya ramanê, rêxistinbûnê û civînên aştiyane bi kar tînin tê bikar anîn. Her wiha fikarên li ser karanîna tohmetên ewlehiyê yên nezelal û pêvajoyên dadwerî yên bilez di dozên ku dibin sedema cezayê mirinê de anîn ziman.

Fikar zêde dibin

Di daxuyaniyê de hate destnîşankirin ku piştî destpêkirina şerê di navbera Îran û Emerîkayê di 28’ê Sibata 2026’an de, zextên li ser muxalifan zêde bûne. Raporên girtinên girseyî, îşkence, windakirinên bi zorê, îtîrafên bi zorê û cezayên darvekirinê derketine holê. Îmzevanan her wiha behsa hişyariyên di Hezîrana 2026’an de ji hêla pisporên Neteweyên Yekbûyî ve hatine dayîn kirin û destnîşan kirin ku ji destpêka şer ve bi hezaran kes hatine girtin û fikarên li ser îşkence û windakirinên bi darê zorê zêde dibin.

Ji destpêka şer ve herî kêm 36 kes ji ber sûcên siyasî hatine darvekirin

Rêxistina Efûyê ya Navneteweyî di rapora di Gulanê de weşandî de, diyar kir ku ji destpêka êrîşên Emerîka û Îsraîlê ve, herî kêm 36 kes bi tohmetên siyasî hatine darvekirin. Rêxistinê her wiha ragihand ku herî kêm di nav de 41 kes ku bi têkiliya bi xwepêşandanên Çileya 2026’an re hatine girtin, xeteriya darvekirinê li ser 78 kesan heye.

Di daxuyaniyê de bal hat kişandina ser darvekirina Vahîd Banî-Amerîan, Abolhassan Montezer, Babek Alîpûr, Pouya Ghobadî, Ekber Daneşvarkar û Mihemed Teghavî Sangdehî ku di navbera 30'ê Adarê û 4'ê Nîsanê de pêk hatin. Di daxuyaniyê de behsa darvekirina Mehdî Xanekî di 22’ê Tîrmehê de li girtîgeha Kerecê hate kirin.

Metirsiya darvekirinê li ser 70 kesan heye

Mîsyona Lêkolîna Rastiyan a Serbixwe ya Neteweyên Yekbûyî ya Îranê di rapora xwe ya dawî de ragihand ku herî kêm 29 kes, pênc ji wan li ber çavan, di navbera Adar û dawiya Tebaxa 2026’an de ji ber xwepêşandanan hatine darvekirin. Mîsyonê her wiha diyar kir ku zêdetirî 70 kes, di nav de herî kêm pênc jin û sê zarok, xetereya cezayê darvekirinê an jî bicîhanîna van cezayan li ser hene. Li gorî Mîsyonê, hin ji van dozan binpêkirinên garantiyên darizandina dadperwerane, di nav de redkirina gihîştina parêzerekî bijartî û pabendbûna bi prosedurên yasayî û îdiayên îtîrafên bi zorê ve girêdayî ne.

Bal kişand ser goristanên têkildarî darvekirinên salên 1980’an

Di beşek din a daxuyaniyê de, 30 rêxistinan rewşa heyî di çarçoveya darvekirinên girseyî yên girtiyên siyasî yên di sala 1988’an de nirxandin. Bi îşaretkirina nirxandinên Raportorê Taybet ê berê yê Neteweyên Yekbûyî yê Îranê, Javaid Rehman, rêxistinan fikarên xwe yên li ser bêcezatiya berdewam û nebûna mekanîzmayên bibandor ji bo eşkerekirina rastiyê, misogerkirina hesabdayînê û dabînkirina tazmînatê ji bo ên bûne hedefa van darvekirinan anîn ziman. Daxuyaniyê her wiha bal kişand ser rewşên wêrankirina goristanên têkildarî darvekirinên salên 1980’an.

Piştgirî dan kampanyaya ‘Sêşema na ji darvekirinê re’

Îmzevanan her wiha behsa kampanyaya ‘Sêşema na ji darvekirinê re’ kirin û da zanîn ku li gorî raporan zêdetirî 139 hefteyan e li girtîgehên cûda yên li seranserê Îranê berdewam dike. Wan grev û çalakiya rûniştinê ya nêzîkî hezar û 500 girtiyên cezayê darvekirinê li Girtîgeha Qizil Hesar di Tîrmeha 2026’an de wek mînakek din a xwepêşandanên li dijî cezayê darvekirinê destnîşan kirin. Di dawiyê de, 30 rêxistinan bang li dewletên endam û çavdêr ên Konseya Mafên Mirovan a NY kirin ku ji bo rawestandina darvekirinan, bi taybet ên ku girtiyên siyasî û xwepêşanderan hedef digirin, tedbîran bigirin û mekanîzmayên çavdêriyê yên ku ji hêla Raportorê Taybet ê NY û Mîsyona Lêkolîna Rastiyan a Îranê ve hatine peyda kirin xurt bikin. Rêxistinan her wiha daxwaza nirxandinek bi piştgiriya NY ya rewşa li Îranê kirin da ku pêşî li wehşetê bigirin û mekanîzmayek navneteweyî ya serbixwe ava bikin da ku darvekirinên girtiyên siyasî û windakirinên bi zorê yên ku di sala 1988’an de qewimîn çareser bikin.

Navê kom û rêxistinên ku daxuyanî îmze kirine evin:

13 rêxistinên ku bi Neteweyên Yekbûyî re xwedî statuya şêwirmendiyê ne

• CIVICUS: Hevpeymaniya Cîhanî ji bo Beşdariya Welatiyan

• Hevpeymaniya Jinan a Navneteweyî

• Komeleya Mafên Mirovan a Jinan a Navneteweyî

• Komeleya Wekheviya Jinan a Navneteweyî

• Edmund Rice International

• Foruma Jinan a Karolînaya Bakur

• Komeleya Lêkolînên Mafên Mirovan

• Komeleya Parêzeran

• Tora Jinan ji bo Guhertinê

• Cîhanek Bê Jenosîd

• Komeleya Welatiyên Cîhanê

• Komeleya Mafên Mirovan a Navneteweyî

• Tevgera Li Dijî Nijadperestiyê û ji bo Dostaniya Di Navbera Gelan de

17 komele û komên mafên mirovan

• Enstîtuya Mafên Mirovan a Komeleya Baroya Navneteweyî (IBAHRI)

• Navenda Zanistên Civakî (CSS)

• Komeleya Baroya Cezayê ya Ewropî (ECBA)

• Çavdêriya Jenosîdê

• Destên xwe ji Qabîl dûr bixin

• Federasyona Îtalyayê ya Mafên Mirovan

• Dadwerên Ewropî ji bo Demokrasî û Azadiyan (MEDEL)

• Tora Raporkirina Jinan a Neteweyên Yekbûyî (WUNRN)

• Buroya Navneteweyî ya Kazakistanê ya ji bo Mafên Mirovan û Serdestiya Hiqûqê (KIBHR)

• Fona Rizgarbûyan (SURF)

• Rêxistina Çavdêriya Mafên Mirovan a Îranê (Iran HRM)

• Tora Parêzvanên Mafên Mirovan a Rojavayê Afrîqayê (WAHRDN)

• Edalet ji bo Qurbaniyên Komkujiya 1988’an li Îranê (JVMI)

• Komîteya Parastina Mafên Mirovan li Îranê (CSDHI)

• Komeleya Jinên Îranî li Fransayê (AFIF)

• Komeleya Jinên Îranî yên Demokratîk li Îtalyayê

• Komeleya Îtalyayê ya ji bo Mafên Mirovan a Îranê