AMED – Li gorî rapora meha Îlonê ya Komeleya Rojnamevanên Dîcle Firatê (DFG) 15 rojnamevan hatine binçavkirin, 8 rojnamevan hatine girtin û gihîştina 3,492 naverokên medyaya dîjîtal hatiye astengkirin.

Komeleya Rojnamevanên Dîcle Firatê (DFG) "Rapora meha Îlona 2026’an a li ser Binpêkirinên Mafên Mirovan ên li dijî Rojnamevanan" weşand. Di raporê de hat destnîşankirin ku binçavkirin, girtin, gef û astengiyên li pêşiya şopandin û parvekirina nûçeyan her wiha sînorkirinên gihîştina medyaya dîjîtal zêde bûne. Di raporê de hat destnîşankirin ku ev sînorkirinên gihîştinê veguheriye mekanîzmayeke sansurê ku ji hesabên kesane yên rojnamevanan heta rêxistinên nûçeyan, komeleyên pîşeyî û rêxistinên civaka sivîl diçe.

15 rojnamevan hatin binçavkirin

Li gorî raporê, di meha Îlonê de 15 rojnamevan hatin binçavkirin, 8 rojnamevan hatin girtin. Serdegirtina malên çar rojnamevanan, gef li 3 rojnamevanan hatiye xwarin û 2 rojnamevan rastî muameleya xirab hatine. Di pênc bûyeran de, rojnamevan ji şopandina nûçeyan hatine astengkirin. Li dijî 2 rojnamevanan lêpirsîn hatine destpêkirin û li dijî 10 rojnamevanan di çarçoveya azadiya raman û îfadeyê de doz hatine vekirin. Hat destnîşankirin ku 80 rojnamevan di 25 dozên berdewam de beşdar in. Nûçegihana ETHA’yê Zuleyha Mûldûr bi 6 sal û 3 meh cezayê girtîgehê hat cezakirin.

Nûçe û weşan wekî sedema girtinê hatin bikaranîn

Her wiha raporê diyar kir ku beşek ji destwerdanên li dijî rojnamevanan bi riya raporên wan ên nûçeyan û postên medyaya dîjîtal pêk hatin. Rojnamevan Oya Lale Arslan ji ber postên wê yên medyaya dîjîtal û weşanên YouTubê hatiye binçavkirin û girtin. Rojnamevan Selahattîn Gunday ji ber ku li ser wêneyên têkildarî lêpirsîna Kaşif Kozînoglu rapor kiriye hatiye girtin û piştre fermana girtinê ya duyemîn li dijî wî hatiye dayîn. Rojnamevan Tugba Tekerek ji ber raporek nûçeyan a ku wê ji bo Kaos GL nivîsandiye hatiye girtin û Huseyîn Aykan, edîtorê giştî yê Bolu Gundem, ji ber raporek nûçeyan a ku wî weşandiye hatiye girtin.

3,492 astengiyên gihîştina medyaya dîjîtal

Di meha Îlonê de, gihîştina 3,492 naveroka medyaya dîjîtal hatiye astengkirin. Her wiha, gihîştina 15 gotarên nûçeyan hatiye astengkirin û 4 malper hatine girtin. Dezgehên medyayê yên wekî JINNEWS, Ajansa Mezopotamya (MA), Evrensel, Kisa Dalga û T24 li ser hesab an malperên xwe rastî sînordarkirinên gihîştinê û destwerdanên platformê hatin. Gelek hesabên X yên kesane yên rojnamevanan jî bi hinceta "parastina ewlehiya neteweyî û pergala giştî" ji Tirkiyeyê ve hatin veşartin.

Rapor ji aliyekî din ve destnîşan dike ku sînordarkirinên gihîştinê bi taybetî di navbera 24 û 30’ê Îlonê de kom bûne. Herî kêm 250 hesabên X di 24’ê Îlonê de hatine astengkirin û 80 hesabên din, tevî yên rêxistinên medyayê, rojnamevan, akademîsyen û kesên ku di warên aborî û darayî de dixebitin, di 26’ê Îlonê de hatine astengkirin. Her wiha raporê îşaret bi projeya EngelliWeb a Komeleya Azadiya Derbirînê herî kêm 147 hesabên X’ê yên din ên ku di 30’ê Îlonê de ji ber parvekirina agahdariya li ser krîza fînansmanê hatine astengkir û tespît kiriye.

Malperên nûçeyan jî hatine hedefgirtin

Rapor her wiha destnîşan dike ku sînordarkirinên gihîştinê nûçe û nivîsên li ser mijarên curbecur vedihewîne; Naveroka têkildarî kuştina Narîn Gûran, krîza fînansmanê, êrîşa li ser dibistanê li Manîsayê, mafên LGBT+, pêşketinên siyasî, pêşketinên beriya Civîna Bilind a NATO’yê û bûyerên civakî yên curbecur hatine astengkirin. Tê destnîşankirin ku 99 hesabên X di çarçoveya lêpirsîna Narîn Gûran de hatine astengkirin û 92 hesabên X piştî êrîşa li ser dibistanê li navçeya Turgutlu ya Manîsayê hatine astengkirin. Di 18’ê Îlonê de, gihîştina tevahiya malpera Medya Radar hatiye astengkirin lê piştî îtîrazê biryar hatiye rakirin. Di 30’ê Îlonê de, li dijî malpera T24 û hesabê X bi 1.9 milyon şopîneran fermana girtinê hatiye dayîn.

Platformên hesabên girtî

Her wiha rapor destnîşan dike ku destwerdan bi biryarên îdarî û dadwerî ve sînordar nebûne. Rapor diyar dike ku piştî van biryaran gelek hesab ji aliyê X ve ji Tirkiyeyê ve hatine dîtin. Hat ragihandin ku Instagramê hesabên Tirkî yên Ajansa Welat û MA bi hinceta "rêbernameyên civakê" girtiye û destûr nedaye îtîraz an daxwazên ji bo ji nû ve nirxandinê. Her wiha hat destnîşankirin ku hesabê Instagramê yê Tirkî yê JINNEWS’ê jî bi heman rengî hatiye sekinandin.

Naverok û hesab bi hincetên wekî "parastina ewlehiya neteweyî û rêziknameya giştî", "dezenformasyon", "provokasyon", "aramiya giştî", "pêşîgirtina li sûc", "nepenî", "mafên kesane" û "rêbernameyên civakê" hatin astengkirin.

'Destwerdana mafê raya giştî yê agahdarkirinê'

DFG’ê her wih, tekez kir ku sînordarkirinên gihîştinê di warê azadiya çapemeniyê de bûne amûrek navendî ya tepeserkirinê û wiha diyar kir: "Astengkirina gihîştina platformek ku rojnamevanek nûçeyên xwe lê diweşîne ne tenê destwerdanek li azadiya derbirîna rojnamevan e, di heman demê de li mafê raya giştî yê agahdarkirinê ye jî.

Astengkirina girseyî ya hesabên rojnamevanan, paşguhkirina hesabên rêxistinên nûçeyan û girtina tevahî ya malperên nûçeyan divê wekî pirsgirêkên çavdêriyê yên cuda di warê azadiya çapemeniyê de werin hesibandin.”