ESMA FATHÎ

Qahîre – Tevî pêşketinên di perwerdê de, bi taybetî ji bo jinan, ev pêşketin bi têra xwe di rêjeyên kar de nehatiye nîşandan. Ev yek pirsan li ser valahiya di navbera encamên perwerdê û hewcedariyên bazara kar de û asta ku polîtîkayên heyî dikarin potansiyela jinan bigirin, derdixe holê.

Berovajî vê, faktorên civakî rolek bandorker di şekildana helwestên jinan ên li hember kar de dilîzin. Çi bi rêya stereotîpan çi jî rolên kevneşopî yên ku di nav malbatê de li ser wan têne ferzkirin. Ev faktor di heman demê de bi pirsgirêkên aborî re jî dikevin hev û rewşê tevlihevtir dikin. Di vê çarçoveyê de, li ser sedemên vê kêmbûnê gelek perspektîf hene, ji faktorên avahîsaziyê yên bi bazarê ve girêdayî bigre heya faktorên çandî yên bi nêrîna civakê ya li ser rola jinan ve girêdayî ne. Ev yek analîzek berfireh hewce dike da ku diyardeyê fam bike û çareseriyên rastîn bipêş bixe.

Kêmbûna beşdariya jinan hejmar rastiyek aloz nîşan didin

Ji bo fêmkirina asta kêmbûna beşdariya jinan di bazara kar de, nîşaneyên hejmarî ku guhertinên zelal di salên dawî de nîşan didin, hatine pêşkêşkirin. Ev hejmar ne tenê rastiyek aborî nîşan didin, di heman demê de bi çarçoveyên civakî û çandî yên berfirehtir ve girêdayî ne û bandorê li derfetên jinan dikin.

Di vê çarçoveyê de, analîz nîşan didin ku ev kêmbûn ne ji ber sedemek tenê ye, her wiha encama çend faktorên bi hev ve girêdayî ye. Di nav vana de, dabînkirin û daxwaza di bazara kar de, tercîhên kardêran û têgihîştinên civakî yên kûr hene.

Rêjeya beşdarbûna jinan di bazara kar de, ji sala 2016’an vir ve kêm bûye

Sahar Hassan, pispora Dîroka Nûjen û Hemdem û lêkolînera li Navenda Dîroka Misrê ya Nûjen û Hemdem a li Wezareta Çandê ye. Profesor Sahar rave kir ku rêjeya beşdarbûna jinan di bazara kar de, ji sala 2016’an vir ve kêm bûye û gihîştiye nêzîkî ji sedî 22.5’an.

Wê ev yek bi çend sedeman ve girêda ku di nav de pirsgirêkên aborî û zêdebûna hejmara beşdarên bazara kar li gorî derfetên berdest, ku valahiyek eşkere diafirîne, heye. Wê destnîşan kir ku meyla hin kardêran heye ku mêran tercîh bikin, ji bilî belavbûna têgihîştinên civakî ku karê jinan dibe ku li ser hesabê derfetên mêran be.

Cudahiya mûçeyan û zextên malbatê

Bi zêdebûna pirsgirêkên di hawîrdora kar de, faktorên din derdikevin holê ku hin jinan ji bazara kar dûr dixin. Di nav van faktoran de valahiya mûçeyan û zextên têkildarî hevsengiya jiyana kar û malbatê hene. Ev pirsgirêk ne bûyerên takekesî ne, her wiha nebûna polîtîkayên piştgir nîşan didin ku ji bo jinan hawîrdorek xebatê ya dadmendtir û nermtir peyda dikin. Bi taybetî jî, ji ber berpirsyariyên wan ên pirjimar.

Sahar Hassan balkişand ser cûdahiyek mûçeyê ya eşkere ya zayendî, ku hin jinan ji ber nebûna wê ya aborî ya têgihîştî ji xebatê dûr dixe. Sahar destnîşan kir ku zextên malbatê, nemaze ji bo jinên zewicî, ji bo domandina di hêza kar de astengiyek girîng çêdikin û wiha domand: “Ji ber ku hevsengkirina daxwazên kar bi berpirsyariyên malbatê re dijwar dibe.”

Di navbera rastî û giştîkirinê de hawîrdora kar û ewlehiyê

Pirs bi demkî li ser ewlehiya hawîrdorên kar a ji bo jinan û asta ku ev bandorê li biryarên wan ên ketina bazara kar dike, têne kirin. Ev nîqaş derî li ser sînorên giştîkirinê û cûdahiya di navbera rewşên takekesî û diyardeyên giştî de vedike.

Ev nîqaş girîngiya dabînkirina jîngehek xebatê ya bi ewle nîşan dide, bêyî ku tirsan bi awayekî ku bandorek neyînî li ser beşdariya jinan bike, zêde bike. Sahar Hassan bawer dike ku divê fikra ku "jîngehên xebatê ne bi ewle ne" neyê giştîkirin. Sahar anî ziman ku bi hebûna hin rewşan ne hewce ye ku ev diyarde belav bibe. Lê belê, destnîşan kir ku heke ev tirs rast werin îspatkirin, dikarin hin jinan ji xebatê dûr bixin.

Bernameyên ku armanc dikin ku perwerdehiyê bi ezmûna pratîkî ve girêdin

Yek ji mijarên sereke yên nîqaşê, li dora têkiliya di navbera perwerdehiyê û hewcedariyên bazara kar de zivirî. Pirsgirêka nelihevhatina di navbera tiştê ku ciwan dixwînin û tiştê ku bazar bi rastî hewce dike de destnîşan kir. Ev nelihevhatin ne tenê bandorê li derfetên kar dike, di heman demê de di nav mezûnan de jî bêhêvîbûnê diafirîne û rêjeyên bêkariyê, nemaze di nav jinan de zêde dike. Sahar Hassan diyar kir ku pêdiviya lezgîn a ji nû ve nirxandina bernameyên perwerdehiyê heye da ku ew bi daxwazên bazara kar re li hev bikin. Sahar balkişand ser girîngiya destpêşxeriyên nû, wekî fuarên kar û pêşxistina bernameyan. Sahar derbarê van bernameyan de ev agahî dan: “Bernameyên ku armanc dikin ku perwerdehiyê bi ezmûna pratîkî ve girêbidin, bi vî rengî beşdarî amadekariya çêtir a ciwanan dibin.”

Veguherînên teknolojîk û hişyariya civakê

Bi pêşketinên teknolojîk ên bilez re, ji nû ve nirxandina cewhera karên berdest, nemaze ji ber bandora zekaya sûnî li ser hin pîşeyan, girîng bûye. Ev veguherîn dijwariyên nû pêşkêş dikin, lê di heman demê de derfetên cûda jî vedikin.

Di vê çarçoveyê de, hişyarkirina civakê wekî faktorek sereke di piştgiriya beşdariya jinan û guhertina stereotîpên têkildarî karê wan de girîng e. Sahar Hassan rave dike ku pêşketinên teknolojîk, di nav de zekaya çêkirî, dibe ku bibe sedema windabûna hin karan, ku amadekariya ji bo van guhertinan pêwîst dike. Ew her wiha tekez dike ku pêwîst e hişmendiya civakê li ser girîngiya karê jinan were bilindkirin û ji cudakariya di navbera wan û mêran de dûr bikevin. Sahar, destnîşan dike ku jin bê îstîsna dikarin di hemû waran de bixebitin.

Barekî ku berdewamiyê sînordar dike

Rola kevneşopî ya jinan di nav malbatê de, dibe yek ji wan pirsgirêkên herî berbiçav ku bandorê li beşdariya wan a berdewam a di bazara kar de dike. Ev rol tevî girîngiya wan, dikarin di nebûna piştgiriya têr de bibin barek. Ev pirsgirêk her wiha pêwîstiya ji nû ve belavkirina rolan di nav malbatê de nîşan dide da ku jin bikaribin jiyana xwe ya pîşeyî û kesane hevseng bikin. Sahar Hassan piştrast dike ku berpirsyariyên jinê wekî dayîk û xanima malê, carna dibe ku bibe sedema ku ew ji ber zehmetiya lihevhatina daxwazên kar bi erkên malbatê dev ji kar berde.

Ev rave dike ka çima hin jin tevî daxwaza xwe ya berdewamiyê ji bazara kar vedikişin. Kêmbûna beşdariya jinan di bazara kar de, toreke tevlihev a faktorên bi hev ve girêdayî eşkere dike. Faktorên ku ji qada aborî wêdetir diçin û avahiyên civakî, çandî û perwerdehî dihewînin. Her çend ev hejmar nîşaneyek xemgîn bin jî, ew di heman demê de pêwîstî bi nirxandinek cidî ya polîtîka û bernameyên ku armanc dikin ku jinan bihêz bikin heye.

Ev pirsgirêk destnîşan dike ku piştgiriya karê jinan ne tenê bi peydakirina derfetên kar ve sînordar e. Ew hawîrdorek berfireh hewce dike ku mûçeyên adil, hevsengiya jiyan-kar û pêşxistina perwerdehiyê li gorî daxwazên bazarê misoger bike. Ev yek bihêzkirina jinan dike berpirsyariyek hevpar, ku ji hişmendiya civakî dest pê dike û ji sînorên bazara kar wêdetir diçe.