RAHMA ŞANZÛR

Yemen – Di navbera kolanên teng ên şer û eniyên pêşîn ên şewitî yên bajarê Taîzê de, çalakvana Yemenî Maha Aoun rêyek bêhempa di xebata mirovî û avakirina aştiyê de vekir. Wê, salên dijwar ên pevçûnê veguherand ezmûnek meydanî ku wê ji însiyatîfên dilxwaz ên herêmî ber bi platformên herêmî û navneteweyî yên bi pirsgirêkên jin, ciwanan û aştiyê ve girêda.

Ji herêmek diçû herêmek din

Bi rêwîtiyên xwe yên xeternak di navbera deverên pevçûnê de û rêveberiya wê ya însiyatîfên mirovî li deverên herî bandordar, Maha Aoun karî hebûna xwe wekî dengek ciwanek ku hewl dide bandorên şer sivik bike, jinan hêzdar bike û hevgirtina civakî li bajarekî ku ji ber salên pevçûnê westiyayî bû xurt bike, saz bike. Maha Aoun ku Rêvebera Giştî ya Weqfa Aştî û Pêşveçûnê ya Kayan e, got “Ez ji herêmeke ku ji aliyê aliyekî ve dihat kontrolkirin, diçûm herêmeke din.” Ev di jiyana wê de ne îstîsna bû. Ew rûtînek bû ku di navbera salên 2015 û 2016’an de, dema ku pevçûna Yemenê di lûtkeya xwe de bû, pê re jiya.

Xebata wê ya mirovî û civakî

Tevlîbûna Maha Aoun a li xebata civakî, ne girêdayî şer bû. Ji sala 2011’an vir ve, di înîsiyatîfên ciwanan de cih digirt. Van însiyatîfan balê dikişand ser piştgiriya psîkososyal, çalakiyên mirovî û hêzdarkirina jin û ciwanan. Lê belê destpêkirina şer di sala 2015’an de, bi tevahî rêça jiyana wê guherand. Xwendina wê ya zanîngehê hate rawestandin û bajar bû qadeke şer a vekirî.

Maha ragihand ku di navbera salên 2011-2012’an de bi înîsiyatîfên ciwanan ên ku balê dikişandin ser piştgiriya psîkososyal, çalakiyên mirovî û hêzdarkirina jin û ciwanan, dest bi xebata civakî kiriye. Maha got ku “Min di xebata civakî de ezmûnek berbiçav bi dest xist, lê sala 2015an her tişt guherand. Em li zanîngehê bûn û ji nişkê ve komên çekdar li kampusê xuya bûn. Min hêvî dikir ku ders ji bo hefteyek an du hefteyan werin rawestandin, lê ew ji bo salekê hatin rawestandin.”

‘Zext û bar li ser jinan pir zêde bûne’

Lê li şûna ku bêhêvî bibe, wê ew serdem wek derfetek dît ku roleke mezintir bilîze. Wê berê xwe da xebata mirovî ya meydanî. Di demeke ku xetereyên ewlehiyê û zehmetiya tevgerê beşek ji jiyana wê ya rojane bûn de, di navbera taxên nakokî de digeriya da ku beşdarî projeyên alîkariyê bibe û alîkariya malbatên bi bandor bike. Maha Aoun komên ku ji şer bandor bûne wiha rêz kir: “Em qala jinên bêwar, bijîşkên jin, mamoste û xwendekarên jin dikin - hemû jî pir bandor bûne. Zext û bar pir zêde bûne. Ji hêla civakî ve, jin bûne seroka malbatan, dixebitin ku kar bibînin. Di heman demê de piştgirî didin û zarokên xwe li malê mezin dikin.”

‘Yemen di rewşên awarte re derbas bû’

Maha Aoun sala 2016’an wek salek tijî xebata mirovî binav kir, ji ber ku ew di navbera deverên ku ji hêla fraksiyonên cûda ve têne kontrolkirin de digeriya da ku çalakiya xwe bidomîne. Ji tîmên belavkirina avê bigre heya înîsiyatîfên selikên xwarinê û projeyên veguherîna mirovî ku bi komên ciwanan re beşdar bû. Maha, tengasiyên herî dijwar ên ku pê re rû bi rû maye bi van gotinan bibîr anî: “Zehmetiya tevgerê û rewşa ewlehiyê. Carna neçar mam saetek an du saetan li bendê bimînim heta ku pevçûn kêm bibin da ku ez bikaribim derbasî aliyê din bibim, bêyî ku behsa şert û mercên dijwar ên aborî û jiyanê bikim. Tevahiya civaka Yemenê, bi taybetî jî Taîz, di rewşên awarte re derbas bû.”

Bi zêdebûna krîza mirovî ya di 2017-2018’an de, bala wê berfireh bû da ku avakirina aştiyê û çareserkirina nakokiyên civakî jî di nav xwe de bigre. Ji ber baweriya ku şer ne tenê krîzek mirovî çêkiriye, di heman demê de di nav civakên herêmî de jî dabeşbûnên civakî çêkiriye.

Avahiya aştî, çareserî û hêzdarkirinê

Maha Aoun diyar kir ku şer di nav taxan û civakên biçûk de li ser pirsgirêkên hêsan nakokiyên civakî çêkiriye û wiha pê de çû: “Min bawer dikir ku avakirina aştiyê ji binî ve tê, ji ber vê yekê min bal kişand ser çareserkirina nakokiyên herêmî. Bihêzkirina jin û ciwanan ji hêla aborî, civakî û siyasî ve û înîsiyatîfên ciwanan hemû bi avakirina aştiyê ve girêdayî ne, her wiha alîkariya mirovî, başbûn û rewşên awarte jî. Ji wê heyamê heta niha, ez li ser avakirina aştiyê, çareserkirina pevçûnan û hêzdarkirina jin û ciwanan, hem bi awayekî serbixwe û hem jî bi rêya saziyan dixebitim.”

Di nav wan çend kesan de bû ku rasterast li herêmên pevçûnê xebitî

Îro, Maha Aoun di gelek qonaxên serkeftinê de ye, ku her yek ji wan nîşana xwe ya bêhempa hildigre. Lê belê, tiştê ku ew herî zêde qedrê wê digre, xebata wê ya li ser projeyên veguhestina dravê ya di sala 2016’an de ye. Ew dibêje ku di nav wan çend kesan de bû ku rasterast li herêmên pevçûnê xebitî, ku ew karibû bandorê li gelek rêxistin û saziyan bike da ku bighîjin deverên dijwar dighîjê. Bi saya hewldanên wê, tîmên mirovî karibûn bighîjin malbatên ku hewcedariya wan bi piştgirî û alîkariyê hebû, piştî ku ev rêxistin berê di ketina herêmên şer de rastî zehmetiyên girîng hatibûn. Maha wiha domand: Di navbera 2016 û 2018’an de, bi hewldanên xwe, min karibû bi rêya projeyên biçûk ji sedî zêdetir jinan ji hêla aborî ve û ji pêncî ciwanan zêdetir hêzdar bikim. Ev qonaxek girîng e di kariyera min de.”

Xebata navneteweyî

Rêwîtiya Maha Aoun bi xebata herêmî ve sînordar nebû. Di navbera salên 2019 û 2026’an de, ew derbasî xebata navneteweyî bû. Vê yekê naskirina wê ya herêmî û navneteweyî bi dest xist. Ji bilî ku ji hêla rêxistinên mîna Flirshape ve hat xelatkirin, wiha got: “Ez ji hêla UN Women ve wekî yek ji zêdetirî 47 kesan li Rojhilata Navîn û Bakurê Afrîkayê hatim hilbijartin da ku rasterast li ser pirsgirêkên jinan û wekheviya zayendî bixebitim.”

Îro, Maha Aoun masterê di dîrok û zanistên siyasî de dixwîne, ku li ser "navbeynkarî û danûstandinê" disekine. Ev pisporî ne tenê akademîk e, her wiha dirêjkirina ezmûna wê ya zeviyê ye ku di navbera aliyên nakok de navbeynkariyê dike da ku rêyan veke û pirsgirêkên ewlehiyê çareser bike.

Daxwaza wê ya herî mezin agirbestek e

Maha Aoun dixwaze doktoraya xwe temam bike û piştre di "çareserkirina nakokiyên navneteweyî, balyozxaneyan, an Wezareta Karên Derve" de bixebite. Lê armanca wê ya herî mezin, wekî ku ew diyar dike, agirbestek e. Maha destnîşan kir ku ev daxwaza her xort û mêrek li Yemenê an li Taîzê ye û gotinên xwe wiha bidawî kir: “Bidawîanîna şer bi jiyanek ewle û berhemdar ve girêdayî ye. Ji bo hemû endamên civakê guhertinê diafirîne. Ez her wiha dixwazim înkubatorek çêkim ku ciwanan û jinan bihêz bike û hişmendiya wan di hemû waran de bilind bike. Bihêzkirina aborî bingehîn e. Dema ku debara jinan baştir bibe, ew dikarin li ser beşdarbûna di avakirina aştiyê û çalakiyên siyasî de bifikirin.”