EYA IBRAHÎM

Sûdan – Her sal 8’ê Adarê wek Roja Jinan a Cîhanê tê pîrozkirin. Jinên Sûdanî jî vê rojê ji bo nûkirina daxwazên xwe û tekezkirina li ser pêwîstiya çareserkirina pirsgirêkên xwe û bi taybetî jî yên ku ji ber şer kişandine, bi kar tînin. Jin li herêmên şer, bi taybetî herêmên ku di bin kontrola Hêzên Piştgiriya Lezgîn de ne, rastî binpêkirinên cidî hatin. Di nav van binpêkirinan de kuştin, tecawiz û windakirina bi zorê hene.

Jin di navbera koçberî û berpirsyariyê de asê man

Rojnamevan û çalakvana civaka sivîl Selma Awad Fadîl da zanîn ku pîrozkirina Roja Jinan a Cîhanê gaveke girîng e ji bo ku pirsgirêkên jinan û destkeftiyên ku ew tevî dijwariyan jî bi dest dixin bîne bîra me. Selma Awad Fadîl wiha got: “Hebûna jinan ne tenê bi rojekê ve sînordar e; ew her dem amade û çalak in. Lê 8’ê Adarê herkesî neçar dike ku rêz û teqdîrkirina jinên ku di pozîsyonên cûda de têdikoşin û dixebitin û di bin şert û mercên pir dijwar de gelek beşdar dibin, rawestin. Hin pirsgirêkên bingehîn ên têkildarî jinên Sûdanî hene ku hewceyî baldariyek û dermankirina cidî ne, bi taybetî piştî pevçûnên ku welat tê re derbas bûye. Jinan bi giranî berpirsyariya malbatên xwe hilgirtine ser xwe û tevî demên dirêj ên ku jiyan rawestiyaye jî, hêz û şiyana xwe li hember zextan îspat kirine.”

Dijwarî û şîdeta ku jina Sûdanî pê re rûbirû maye

Ji destpêka şer û pevçûnan ve li welatê wê, êşa jinên Sûdanî rûbirû ye, xirabtir dibe, ji rêwîtiya koçberiyê û lêgerîna deverên ewle dest pê dike.

Raporên berê yên NY’ê nîşan dane ku rêjeyek mezin ji jinên ducanî ji kêmbûna xizmetên tenduristiyê yên bingehîn cefayê dikşînin. Ev yek dibe sedema rêjeyên mirinê yên bilind di nav wan de. Raporên navneteweyî her wiha şêwazên berfireh ên tundiya zayendî ya li dijî jin û keçên di navbera heft û 70 salî de hatine kirin, di nav de tecawiza komî, îşkence û heqaret di dema dorpêçkirina El Faşer li Bakurê Darfûrê, rojavayê welêt, ji hêla Hêzên Piştgiriya Lezgîn ve, belge kirine. Her wiha tundiya li ser bingeha zayendî bi rengek bêhempa du qat zêde bûye, bi zêdebûna hejmara kesên ku rastî wê tên, ku piraniya wan jin in.

Însiyatîfên ji bo piştgiriya jinan û vegerandina mafên wan

Seroka Yekîtiya Jinên Sûdanî li Dewleta Bakur Besmet Şerîf destnîşan kir ku pîrozkirina Roja Jinan a Cîhanê ji bo jinan derfetek e û wiha domand: “Derfetek ku ji nû ve bi welatê xwe, evîna xwe ji bo wê û şiyana xwe ya xwe terxankirin û afirîneriyê re bi rêya hejmarek warên balkêş ji bo xebata pêşeng a jinan li dewletê ve girêdayî bibin.”

Besmet Şerîf bal kişand ser kêşeyên ku jinên Sûdanî pê re rûbirû mane û wiha axivî: “Ew di van salên dawî de rastî gelek binpêkirinan hatin. Lê di berdêla wê de ew bûne şirîkek girîng di bidestxistina serkeftinan de û dê bibin piştgirek nexşerêya ji bo avakirin û ji nû ve avakirinê. Însiyatîfa Yekîtiya Jinên Sûdanê tê amadekirin ji bo nîqaşkirina rêbazên xurtkirina torên parastina yasayî û civakî ji bo jinan, da ku piştî binpêkirinên berdewam ên ku ew rastî wan hatine, rûmeta wan were vegerandin.”

Armanca projeyê

Ev proje ji bo pêşxistina şiyanên jinan di warên cûrbecûr de, bi rêya hevkariyê bi Heyva Sor re ji bo perwerdekirina hezar jinan di qonaxa yekem de li ser jêhatiyên alîkariya yekem dihewîne. Her wiha hevrêzkirina bi Wezareta Tenduristiyê re ji bo aktîvkirina bernameyên parastin û lênihêrîna tenduristiyê yên ji bo jinan vedihewîne.

Berxwedan û sekna jina Sûdanî

Rojnamevan Hîcaziya Mihemed Saîd diyar kir ku jinên Sûdanî li hember dijwariyan mîna "çiyayên ku li hember bayê liberxwe didin" li ber xwe dane û şert û mercên aloz biryardariya wan nehejandiye. Hîcaziya Mihemed Saîd got ku “Ew e ku nifşan mezin dike, perwerde dike û şekil dide; ew çavkaniya raman û afirîneriyê ye. Jin tevî zehmetiyên dijwar ên ku di dema şer de rastî wan hatine, sebir û bihêz man. Em bang li jinan dikin ku berdewam bikin û bihêz bin.”