RAFÎF ASLÎM

Xeza - Sînemaya Filîstînî vê dawiyê bi sê fîlman ji bo Oscarê namzet e. Ev cara yekem e ku ev hejmar dighîje fînala xelatê. Gelo ev pêşketin bi kalîteya hilberînê û kesên têkildar ve girêdayî ye, an jî piştî şerê Xezayê yê 2023’yan dibe sedema guhertinek di têgihîştina navneteweyî ya Filistînê de û baweriyek diafirîne ku tiştê ku tê pêşkêşkirin çîroka rastîn e?

Oscar xelatek e ku her sal ji hêla Akademiya Huner û Zanistên Sînemayê ve tê dayîn û wekî yek ji festîvalên herî girîng ên cîhanê tê hesibandin. Ji ber vê yekê, her fîlmek ku dibe namzet û vê xelatê qezenc dike, girîngiyek mezin digre. Derhênera Filîstînî Hîba Kreîzîm ev yek piştrast kir û diyar kir ku hejmara zêde ya fîlmên Filistînî yên ku hatine berbijêrkirin û xelat wergirtine, ji bo huner û pîşesaziya fîlman li Filîstînê gaveke kalîteyî nîşan dide. Hîba da zanîn ku çar fîlmên Erebî ji bo Xelatên Akademiyê yên 2026’an hatine berbijêrkirin. Hîba ragihand ku sê ji wan ji hêla nivîskar û derhênerên Filistînî ve hatine çêkirin û ev agahî dan: ‘Dengê Hind Rajab’ ji hêla derhênera Tunisî Kaouther Ben Hanîa ve, ‘The Remains of You’ ji hêla derhênera Filîstînî-Emrîkî Cherîen Dabîs ve û ‘Palestîne 36’ ji hêla derhênera Filîstînî Annemarîe Jacîr ve hatiye çêkirin.”

Hîba diyar kir ku ev fîlm di tûra dawîn de li dijî 15 fîlmên din pêşbazî kirine û got ku yên serketî dê di 22’yê Çileyê de werin ragihandin. Merasîma xelatdayînê dê di Adara heman salê de were lidarxistin.

Naveroka fîlman

Derbarê naveroka fîlman de, Hîba destnîşan kir ku "Dengê Hind Rajab" çîroka keçek ciwan vedibêje ku dema ku bi malbata xwe re ji hêla hêzên Îsraîlê ve dorpêçkirî ye, bi Heyva Sor re têkilî datîne û di dawiyê de tê gulebarankirin û kuştin. Di heman demê de, "Palestine 36" li ser serdemeke girîng a dîroka Filistînê, serhildana 1936’an û armancên Îsraîlê li Filîstînê ji wê salê heta 2025’an disekine, hevkariya cîhanê û bi taybetî ya Brîtanyayê, di dagirkirinê de destnîşan dike. Fîlm dîmenên arşîvê bi dîmenên dramatîk re dike yek ku ji hêla lîstikvanên bi baldarî hatine hilbijartin ve bi jêhatî têne nîşandan. Ji aliyê din ve, "The Remains of You" dagirkirina Şerîaya Rojava ji 1976’an heta 2022’yan vedikole û li ser pratîkên bicihbûnê, binpêkirinên ku ji hêla hêzên Îsraîlê ve li dijî nifûsê hatine kirin û lêçûna rojane ya mayîna Filistîniyan li ser axa xwe ya tevî hewldanên Cihûtiyê û koçberkirina ji bajarên xwe, disekine.

 

Ev fîlm li ser rastiyên belgekirî hatine çêkirin.

‘Fîlmên ku îsal hatine hilbijartin rastiya kolonyalîzmê li Filîstînê vedibêjin’

Hîba Kreîzîm bawer dike ku şerê dawî yê li Şerîda Xezayê bi girîngî beşdarî guhertina wêneya stereotîpîk a vegotina Filîstînî bûye. Ev ji ber ku derhêner û rojnamevanên jin ên Filîstînî, bi rêbazên xwe yên bi baldarî hatine hilbijartin ên pêşkêşkirina agahî û rastiyên belgekirî, cîhan neçar kirine ku van rastiyan bibîne û bawer bike. Wê got “Fîlmên ku îsal hatine hilbijartin rastiya kolonyalîzmê li Filîstînê vedibêjin û derewîniya vegotina Îsraîlê eşkere dikin; tiştek ku berê di asta navneteweyî de nayê qebûlkirin.”

Hîba destnîşan kir ku derketina holê ya vegotina Filîstînî ya bi rêya belgefîlm û fîlmên dramatîk, bandorek mirovî ya kûr kiriye. Hîba wiha got: “Ji ber vê yekê, tiştê ku hate pêşkêşkirin bû bawerbar û wêneya berbelav a Filîstîniyan wekî terorîstên ku ji jiyanê nefret dikin û tenê dixwazin bikujin guherand. Îro, Filîstîniyan wêneyek û peyamek guncaw li ser rastiya kolonyalîzmê li ser axa xwe û bedêla rojane ya ku ew didin, wergirtine.” Di derbarê xwezaya pêşketina naverokê de, wê diyar kir ku girtina mijarek dîrokî û edebî wekî Danezana Balfour û veguherandina wê ji bo berhemeke dramatîk ku karakter bi rêya senaryoyê li ser nîqaş dikin û belgeyên pêşkêş dikin, temaşevanek berfirehtir kiriye ku bi fêrbûna tiştên ku di wê serdemê de qewimîne eleqedar bibin. Ev bi taybetî ji bo nifşê ciwan rast e, ku roleke girîng di destekkirin û rêberiya xwepêşandanên alîgirê Filîstînê de lîstin, bi taybetî di dema Şerê Xezayê de. Performansên berbiçav ên lîstikvanan jî beşdarî pêşkêşkirina çîrokê bûn.

Rola Jinan a di fîlmên Filîstînî de

Jinên Filistînî di van fîlman de rolên pêşengiyê yên berbiçav girtine ser xwe, çand û hişmendiya Filîstînî belav kirine, civakê rêber kirine û beşdarî hewldanên berxwedanê bûne. Hebûna wan bi hêz e û wê tekez kir ku ev fîlm bêyî hebûna jinên Filîstînî - lîstikvan, nivîskar û derhêner - ku beşdarî afirandina berhemên dramatîk ên bi bandor bûne, nedighîştin Oscaran. Fîlmên Filîstînî di destpêka salên nodî de hewl dan ku ji bo Oscaran werin namzetkirin û her çend ew negihîştin qonaxa dawî jî, beşdariya wan hebûn û nirxek berbiçav li berhemên berbijar zêde kir.

Hîba Kreîzîm destnîşan kir ku fîlmên Filistînî yên berê, wekî "Maria", ku di festîvala Alman de xelata yekem wergirt û berhemên din ên ku gihîştin Festîvala Deryaya Sor, meyleke bilindbûnê nîşan didin. Ji ber vê yekê, derhênera Filîstînî Hîba Kreîzîm pêşbînî dike ku bi pêşveçûna berdewam a naveroka sînemayî ya Filistînî, ev fîlm dê bêtir derfetên wan hebin ku di festîvalên cîhanî û navneteweyî de werin namzetkirin û xelatan qezenc bikin.