سارا پورخەزری

 

کرماشان- لە هەموو گۆشەیەکی ئەم زەوییەدا، جەنگێکی بێدەنگ لە نێوان سروشت و فراوانبوونی خنکێنەری شارستانێتیدا بەڕێوەدەچێت، لەگەڵ هەر بستە زەوییەک کە مرۆڤ دەستی بەسەردا دەگرێت بۆ دروستکردنی نیشتەجێگەی خۆی، ئاژەڵان و دارەکان و سەرجەم زیندەوەرانی تر ناچار دەکرێن هەنگاوێک بەرەو دواوە بکشێنەوە، وەک ئەوەی لە هەر کوێیەک پێی مرۆڤی لێ بنێت، زریوەی باڵندەکان کپ بێتەوە و وادەی ژیانی کێوی بپووکێتەوە تا ڕۆژ بە ڕۆژ لە خاوەنەکانی تەسکتەر بێتەوە.

 

بەڵام لە بەرامبەر ئەم شێوازە دووبارەبووەوە و چڵێسییە تێرنەبووەدا، لە دڵی کرماشان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، گوندێک هەیە کە هێشتا سروشتەکەی خۆی بەدەستەوە نەداوە. لەوێ لەقلەقەکان بە هەموو سەبات و ئازایەتییەکەوە، بە پێچەوانەی شەپۆلی تێکدانی ژینگەوە، پارێزگاری لە هێلانەکانیان دەکەن، نەک لەسەر دارە ڕزۆک و بەرەو فەوتووەکان، بەڵکو لەسەر لوتکەی کۆڵەکەکانی کارەبا و ئاماژە مرۆییەکان، ئەم باڵندانە بێ هیچ ترسێک، پەیوەندییان لەگەڵ ئەم ژینگەیەدا پاراستووە تا بیرمانبهێننەوە کە زەوی تەنها موڵکی مرۆڤ نییەو، ژیانی کێویش بەشێکی پارێزراوی هەیە لەم ماڵە گەورەیەدا.

 

گوندی "خۆشینانی سەروو" کە دەکەوێتە دووری ۳۲ کیلومەتر لە شارى کرماشانەوە، میوانداری دەیان لەقلەق دەکات کە ئەم شوێنەیان کردووە بە پەناگەیەکی ئارام، لەگەڵ هەر کۆچێکی وەرزیدا، ئەم باڵندانە دووبارە دەگەڕێنەوە بۆ نیشتمانە دێرینەکەیان تا خولی ژیان دەستپێبکەنەوە بە ئاوێتەیی لەگەڵ پێکەوەژیانی ئاشتییانەی نێوان مرۆڤ و سروشت.

 

"کۆتر وەک بەرجەستەبوون و ئاماژەیەک بۆ خوداوەندی عشتار"

ئەوەی جێی سەرسوڕمانە، ڕوانینی دانیشتووانی گوندەکەیە بۆ ئەم میوانە باڵدارانە، خەڵکەکە بوونیان بەرز دەنرخێنن و ڕێزی لێ دەگرن، هەندێکیان وەک زیندەوەری پیرۆز دەیانبێنن، هەندێکی تریان ئامادەبوونیان بە سەرچاوەی خێر و برەکەت و ئاوەدانی بۆ گوندەکە دەزانن، لە هەمان کاتدا منداڵانی گوندەکە ڕۆژانە دانیشتوون بۆ سەیرکردنی ئەم باڵندانە و هێلانە شکۆدارەکانیان.

 

بەڵام بە ڕاستی، چرا لە جیهانێکدا کە مرۆڤ تێیدا ڕاهاتووە بە شێوەیەکی نەریتی جەنگ لەگەڵ سروشتدا بکات، هیچ کەسێک لەم گوندەدا دەستی ئازار یان ڕاوکردن بۆ ئەم باڵندانە درێژ ناکات؟

دەبێت وەڵامەکە لە توێژە قووڵەکانی بڕوا ناوچەیییەکان و ڕەگ و ڕیشە مێژووییەکاندا بپشکنرێت، ڕێزگرتن لە ئاژەڵان ڕەگێکی زۆر دێرینی هەیە لە کولتوور و جوغرافیای ئەم ناوچەیەدا، ئەگەر بەدوای بنەچەی ئەم بڕوایانەدا بچین، دەبینین تەنانەت لە بەڵگەنامە و تابلێتە بەجێماوەکانی میزۆپۆتامیای کۆندا، باڵندەکان پێگەیەکیان هەبووە کە تێپەڕیوە لە بوونیان وەک زیندەوەری ئاسایی، ئەوان لە پەنای خوداوەندەکاندا ئامادەبوون، بەرجەستەبوون و ئاماژە بوون بۆیان، بەڵکو خوداوەندەکان خۆشیان هەندێک جار لە شێوەی باڵندەدا دەردەکەوتن.

 

بۆ نموونە، کۆتر بەرجەستەبوون و ئاماژەیەک بوو بۆ خوداوەند عشتار (خوداوەندی خۆشەویستی و پیت و بەرکەت)، لە پشکنینە شوێنەوارییەکاندا، لەوانە پەرستگای عشتار لە ئاشوور، تەنانەت پەیکەری قوڕیش بۆ کۆتر دۆزراونەتەوە، دەردەکەوێت کە ئەم پەیوەندییە کۆنەی نێوان باڵندەکان و مەیدانی پیرۆزییەکان، بە شێوەیەکی نەزانراو لە شانۆیی کولتووری گەلی دانیشتووانی ئەم ناوچەیەدا ماوەتەوە، ئەمڕۆ لە شێوەی پێکەوەژیانێکی ئاشتییانە و ڕێزلێگیراو لە نێوان دانیشتووانی گوندی "خۆشینانی سەروو" و لەقلەقەکاندا خۆی دەنوێنێت، ئەمەش نەریتێکی چەسپاوە و بیرمان دەخاتەوە کە هەرچەندە مرۆڤ نزیکتر دەبێتەوە لە ڕیشه ڕەسەنەکانی پارێزەری سروشت، نەرموونیانی لەگەڵ ژینگەکەدا بە شێوەیەکی ڕوونتر دەردەکەوێت.

 

"سەرکەوتنی ژیانی کێوی بە باڵگەلێکی کراوە کە لە ئاسۆ دەچن"

ئەو ڕوانگەی ڕێزگرتن و پیرۆزتاشینەی کە دانیشتووانی گوندی "خۆشینان" لە کرماشان پێشکەشی لەقلەقەکانی دەکەن، سەرچاوەکەی لەم بڕوا کۆنانەدا خۆیانەوەیە، باوەڕێک کە دانیشتووانەکە پاراستوویانە و نەوە دوای نەوە بە میراس بۆیان ماوەتەوە بەبێ ئەوەی بنچینە یەکەمینەکەی بزانن، دەیگوێزنەوە بۆ نەوەکانی داهاتوو بۆ ئەوەی جەخت بکەنەوە کە دەبێت ئەمنیەتی هێلانەی ئەم باڵندانە لە پاڵ ماڵەکانیان هەمیشە پارێزراو بێت.

 

سەرەڕای ئەوەی کە لە دروستکردنی هێلانەی لەقلەقەکان لەم گوندەدا پاشماوەی دەستکردی مرۆڤ وەکو پارچە پلاستیک و نایلۆن دەردەکەون، بەڵام ڕاستی ڕوون ئەوەیە کە تەنانەت لەگەڵ بوونی دەسەڵاتی ئەو سیستەمەی کە سروشتی بۆ خزمەتی پیشەسازی بارمتە کردووە، باڵندەکان و ڕەگ و ڕیشەی دارەکان و تەنانەت پوش و پاوە وردەکانی ناو دارستانەکانیش خاوەنی ڕاستەقینەی ئەم زەوییەن.

 

بوونی هێلانەیەکی باڵندە لەسەر کۆڵەکەیەکی کۆنکریتی، دەرچوونی قەپاتێکی سەوز لە درزی قادرمەیەکی وشکدا، بەڵگەیەکی ڕوونە بۆ ئەوەی کە سروشت بە هێواشی قەڵاکانی خۆی لە دیلێتی مدادی بێدەنگ دەستپێدەکاتەوە، وەک چۆن لەقلەقەکانی گوندی "خۆشینان" کردیان، ڕۆژێک لە ڕۆژان دەستەی تریش دێن بۆ ئەوەی شارستانییەتی ئارامی خۆیان لەسەر لوتکەی دارەکان و شارەکان بە یەکجاری بونياد بنێنەوە، سەرکەوتنی ژیانی کێوی ڕابگەیەنن بە باڵی کراوە کە شوێن پێی ئاسۆ هەڵدەگرن.