زیلان ئەتمانی

 

ورمێ– لە ئێران ژیانی خوێندکاران هەرگیز ئاسان و بێ کێشە نەبووە. بەڵام لە ساڵانی دواییدا، بەردەوامبوون لە خوێندنی زانکۆیی، نەک تەنها بۆ خوێندکارانی شارەکانی دیکە، بەڵکو بۆ ئەو کەسانەش کە لە هەمان ئەو شارەدا دەژین کە تێیدا دەخوێنن، بووەتە بارێکی ئابووریی گەورە. کرێی نیشتەجێبوون، خۆراک، گواستنەوە و پێداویستییەکانی دیکە وەک تێچووی پەرتووک و خوێندن، هەندێک خوێندکار ناچار دەکەن لە نێوان بەردەوامبوون لە خوێندن و وازهێنان لە زانکۆدا، بڕیارێکی قورس بدەن.

 

کێشەی نیشتەجێبوون

تێچووی خوێندکاران بە پێی ئەو شارەی تێیدا دەخوێنن، جۆری زانکۆ، سوودوەرگرتن لە بەردەستبوونی شوێنی نیشتەجێبوون لە یەخچالەکان و تێچووی خوێندن دەگۆڕێت، لە نێوان ئەم خەرجیانەدا، تێچووی شوێنی مانەوە، بە تایبەتی بۆ خوێندکارانی شارەکانی دیکە، گەورەترین بارە. ئەمساڵ تێچووی نیشتەجێبوون بۆ ئەو خوێندکارانەی لە یەخچالەکانی زانکۆ حکومییەکاندا دەژین، لە نێوان ١ تا ٣ ملیۆن تمەنە. بەڵام ئەم بڕە پارەیە تەنها کاتێک جێبەجێ دەبێت کە خوێندکار لە ماوەی خوێندنی دیاریکراودا بێت و شوێنێکی لە یەخچالەکەدا بۆ دەست بکەوێت.

 

بەڵام بۆ ئەو خوێندکارانەی لە یەخچالە تایبەت و سەربەخۆکاندا دەژین، یان ماوەی خوێندنیان تێپەڕاندووە، ئەم بڕە پارەیە دەگاتە ٨ تا ٢٥ ملیۆن تمەن و زیاتر. جگە لەمانەش، دەگوترێت مەرج و بارودۆخی ژمارەیەکی زۆر لە یەخچالەکانی خوێندکاران خراپە و پێویستیان بە نوێکردنەوە هەیە. بە تێکڕا ٤ تا ١٠ خوێندکار ژوورە بچووکەکان هاوبەش دەکەن. هەروەها لە هەندێک حاڵەتدا، بە تایبەتی بۆ خوێندکارانی کچ، یاسا و ڕێساکانی یەخچالەکان بە توندی جێبەجێ دەکرێن.

 

خوێندکاران ناچار دەبن لەسەر زەوی بخەون

ماریا،خوێندکارێکی زانکۆی ورمێ ، سەبارەت بەو بابەتە دەڵێت: کاتژمێری چوونەژوورەوە و دەرچوون لە یەخچال سنووردارە. ئەگەر لە کاتی دیاریکراوی ئێوارە درەنگتر بگەین، ڕێگەمان نادەن بچینە ژوورەوە. هەندێک ڕێسا وەک قەدەغەکردنی دەرچوون بەبێ سەرپۆش لە ڕێڕەوەکان، سنووردارمان دەکەن و بێزارمان دەکەن. سەرەڕای ئەوەی مانگێک بەسەر دەستپێکی ساڵی خوێندندا تێپەڕیوە، هێشتا لە ژووری هەندێک خوێندکاردا جێگای نووستن نییە و خوێندکاران ناچارن لەسەر زەوی بخەون.

 

کەمکردنەوەی بڕی خواردن

لە زانکۆ حکومییەکان و زانکۆ پزیشکییەکاندا، خواردن بە نرخێکی یارمەتی‌داریکراو پێشکەشی خوێندکاران دەکرێت. بەڵام تێچووی خواردن تەنها بە خواردنگەی زانکۆ سنووردار نییە. هەڵاوسانی نرخی خۆراک کاریگەری لەسەر کڕینی ڕۆژانە و ئەو خواردنانەش دەکات کە لە دەرەوەی زانکۆ دەخورێن.

 

کانیم کە لە زانکۆیەکی حکومیدا دەخوێنێت، دەڵێت خواردنی خواردنگەی زانکۆ بڕی پێویستی نییە و کوالێتییەکەشی باش نییە. ئەو ئاماژەی بەوە کرد کە بڕی خواردنەکان هەموو ساڵێک کەمتر دەبێتەوە و نرخەکەشی بە پێی درێژیی ماوەی خوێندنی خوێندکار دەگۆڕێت وتی: خوێندکارێک کە ناتوانێت خوێندنی بەکالۆریۆسی خۆی لە هەشت وەرزدا تەواو بکات، دەبێت بۆ ئەو خواردنەی پێشتر ٣٠ هەزار تمەن بوو، ٣٠٠ هەزار تمەن بدات. هەروەها بڕ و ناوەڕۆکی هەمان خواردن هەموو ساڵێک کەمتر دەبێتەوە. خواردنەکانی وەک میوە و گۆشت لە ساردکەرەوەی خوێندکاراندا کەم دەبینرێن. پاکێتی یارمەتی و کوپۆنی خواردنی بەیانی کە پێشکەش دەکرێن، بەرامبەر بەرزبوونەوەی نرخەکان، ئیتر وەک جاران بەس نین. ئەم دۆخەش وای کردووە هەندێک خوێندکاری زانکۆ تایبەتەکان تەنانەت ژەمێکی خواردنیش بە تەواوی لەبەرچاو نەگرن.

 

شەرمین ک ، خوێندکاری زانکۆیەکی ناوچەیی، دەڵێت بەهۆی ئەم نرخانەوە پێیان باشترە خواردن نەکڕن و دەڵێت: ئێمە بە شۆکۆلاتە و چا تا ژەمی دواتری خواردن خۆمان ڕادەگرین. چاوەڕێ دەکەین تا ژەمی سەرەکیی خۆمان لە ماڵەوە بخۆین.

 

تێچووە نادیارەکان

تێچووی گەشت و گواستنەوەش بەهۆی بەرزبوونەوەی نرخەکانەوە کاریگەریی لێ وەرگرتووە. ئەم تێچووانە زیاتر لەلایەن ئەو خوێندکارانەوە هەست پێ دەکرێن کە لە هەمان شاردا دەژین. هەرچەندە بە گشتی تێچووی گواستنەوە بۆ ئەو خوێندکارانەی لە یەخچالەکانی زانکۆ و نزیک کەمپەسەکە دەژین کەمترە، بەڵام زۆرێک لە خوێندکاران ناچارن بۆ گەڕانەوە بۆ شارەکانی خۆیان گەشتی دوور و درێژ بکەن.

 

بەرزبوونەوەی نرخی پەرتووکەکانیش تێچووی خوێندکارانی زیاد کردووە. دیلارام م، خوێندکاری بەشی پەرستاری، ئاماژە بەوە دەکات کە نرخی پەرتووکە بنەڕەتییەکان گەیشتووەتە ئاستێکی زۆر بەرز و دەڵێت: «بەهۆی نرخە زۆر بەرزەکانەوە، ئێمە وەشانی PDFی پەرتووکەکان و تێبینییەکانی وانەکان بەکاردەهێنین. بەڵام کاتێک ناچار بین پەرتووکەکانی وانە بکڕین، پارەیەکی زۆر دەدەین.

 

لە لایەکی دیکەوە، زۆرێک لە خوێندکاران پێداویستییەکانی وەک کەرەستەی پاکوخاوێنی، دەستڕاگەیشتن بە ئینتەرنێت و لاپتۆپ بە خەرجییەکی پێویست و نەگۆڕ دەزانن. دابینکردنی ئەم پێداویستییانە بۆ هەندێک خوێندکار ڕۆژ لە دوای ڕۆژ قورستر دەبێت و بۆ هەندێکی دیکەش دەبێتە کارێکی نەکراو، یان ناچاریان دەکات شێوازی ژیانی خۆیان بگۆڕن.

 

وازهێنان لە زانکۆ و داهاتوویەکی نادیار

بەرزیی تێچووی خوێندنی زانکۆیی و قورسییەکانی ژیانی خوێندکاران، هەندێکیان ناچار دەکات واز لە خوێندن بهێنن یان خوێندنیان بۆ ماوەیەک ڕابگرن. لە هەندێک بەشدا، ئەو خوێندکارانەی داواکاریی هەڵوەشاندنەوەی تۆمارکردنیان پێشکەش دەکەن، ناچارن سزایەکی دارایی بدەن کە زۆر لە تێچووی خوێندنی وەرزێک زیاترە.

 

ئەم دۆخەش وای کردووە زۆرێک لە خوێندکاران، بە تایبەتی ئەوانەی دەیانەوێت لە زانستەکانی تەندروستیدا بخوێنن، پێش دەستپێکردنی زانکۆ لە بڕیارەکەیان پاشگەز ببنەوە. کازیوە C، خوێندکاری دکتۆرا، پێی وایە چیتر هیچ هیوایەک بۆ داهاتوو نەماوە و خوێندکاران لە ژێر ئەم مەرجە قورسەدا بۆ بەردەوامبوون لە خوێندن تێدەکۆشن.

 

کازیوە سی، بارودۆخی خۆی بەم شێوەیە دەخاتەڕوو: لە ڕابردوودا، خوێندکارێک کە لە زانکۆیەکی حکومیدا دەیخوێند، دڵنیا بوو کە لانی‌کەم پێداویستییە سەرەتاییەکانی لەلایەن خێزانەوە دابین دەکرێن و دەتوانێت بە بڕوانامەکەی شتێک بەدەست بهێنێت. بەڵام ئەمڕۆ تەنانەت خوێندکارانی دکتۆراش کە لە وڵاتانی دیکە وەک توێژەر مووچە وەردەگرن، لە تەواوکردنی خوێندنی خۆیان دەترسن. خوێندکاران ئیتر ناتوانن تەنانەت لەم قۆناغەشدا داهاتوویەک بۆ خۆیان ببینن.

 

کازیوەسی ، ئاشکرای کرد کە بەهۆی بەرپرسیارێتییە خێزانییەکان و بەربەستە کۆمەڵایەتییەکانەوە، ئەم مەرج و بارودۆخانە بۆ ژنان هێشتا قورسترن و گوتی: چاوەڕوان دەکرێت ئەم کێشەیە لە داهاتوودا بە تایبەتی بۆ ژنان فراوانتر ببێتەوە و ببێتە هۆی دوورکەوتنەوەی زیاتر لە خوێندنی زانکۆیی و خوێندنی باڵا.

 

زانکۆ لەلایەن زۆرێک لە گەنجانەوە وەک ڕێگایەک بۆ بنیادنان و دروستکردنی داهاتووی خۆیان دەبینرا. بەڵام بەرزبوونەوەی تێچووی ژیان لە ئەمڕۆدا، ئەم ڕێگایەی کردووە بە خەباتێک بۆ مانەوە. گەنجان ناچارن پێش ئەوەی بگەنە داهاتوو، خەرجییەکانی ئەمڕۆ دابین بکەن؛ لە بەرامبەردا، دەبێت ماڵئاوایی لەو خەونانە بکەن کە بەهۆی خوێندنەوە دروستیان کردووە.