سارا پورخەزری

کرماشان ـ جیابوونەوە بۆ زۆرێک لە ژنان کۆتایی ڕێگا نییە لەگەڵ ئازار، بەڵکو دەستپێکی جەنگێکی دڕندانەترە؛ جەنگێک کە ئەوان دەخاتە بەردەم بەریەککەوتنی ڕاستەوخۆ لەگەڵ دەرکردنی خێزان، برسییەتی هەژاری، و پەرژینی ڕوانگەی پیاوسالارانە.

 

بەڵێنی بە خۆی دابوو کە یەکەم پیاو کە پێشنیاری هاوسەرگیری دەکات ئەو پیاوە دەبێت کە هاوسەرگیری لەگەڵ دەکات، نەک لەبەر خۆشەویستی، بەڵکو بۆ ئەوەی لە ماڵێک ڕزگاری بێت کە ڕۆژ لە دوای ڕۆژ هەستی بە خنکاندنی دەکرد، خەیاڵی ئەوە بوو کە لە پشت دیوارەکانییەوە ئازادی و ژیانێکی باشتر هەیە، بەڵام دوای هاوسەرگیری خۆی لە زیندانییەکی ترسناکتردا بینیەوە  لە کۆتاییدا، لەبەردەم هەڵبژاردنی مانەوە لەگەڵ هاوژینێکی توندوتیژ یان گەڕانەوە بۆ ماڵی باوکی، جیابوونەوەی هەڵبژارد، بڕیارێک کە بۆ زۆر کەس نوێنەرایەتی سەرەتای ڕزگاری دەکات، بەڵام بۆ ئەو، گەڕانەوە بوو بۆ زیندانێکی کۆن، خێزانەکەی لە ڕێگەی تاوانبارکردن و دوورخستنەوە و سنووردارکردنەوە ناچاریان کرد لە ماڵی باوکیدا بمێنێتەوە، نەک وەک کچێکی خێزان، بەڵکو وەک ژنێک کە ناچار بوو باجی جیابوونەوەی بدات.

 

ئەمە تەنها چیڕۆکی یەک ژن نییە، بەڵکو چیڕۆکی زۆرێک لەو ژنانەیە کە دوای جیابوونەوە، لەلایەن نزیکترین کەسەکانیانەوە ڕووبەڕووی ئازاردان دەبنەوە، جگە لە بۆچوونی پێشوەختە و دەرکردنی کۆمەڵایەتی، ئەو ژنانەی ناچارن سەردانی دامەزراوەکانی هاوکاری وەک "لیژنەت ئیمداد" و "ڕێکخراوی چاودێری کۆمەڵایەتی" بکەن بۆ دابینکردنی سەرەتاییترین پێداویستییەکانیان، هەرچەندە زۆرێک لە ژنان لە ساڵانی ڕابردوودا تابۆی جیابوونەوەیان شکان بۆ ڕزگاربوون لە هاوسەرگیری نەگونجاو، بەڵام باڵادەستی پیاوسالارانەی ڕیشەدار لە خێزان، کۆمەڵگە، پێکهاتە فەرهەنگییەکان، ڕێگای سەربەخۆیی و دەستپێکردنی ژیانێکی نوێی بۆ ئەوان زۆر سەختتر کردووە.

 

نەسرین. ف، دانیشتووی گەڕەکی حافزیە لە شاری کرماشان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان کە دوو ساڵە جیابووەتەوە وتی: دوای جیابوونەوە، باوکم ڕاستەوخۆ پێی وتم مافی گەڕانەوەم بۆ ماڵەوە نییە، ناچاری کردم لە گۆشەی حەوشەکەدا لەناو عەمباردا بژیم، دوو ساڵە وەک زیندانی دەژیم، تەنها خواردنم پێدەدەن، هیچ داهاتێکی ترم نییە جگە لە هاوکاری حکومی (یارانیە).

وتیشی: چەندین جار سەردانی لیژنەی ئیمدادم کرد لەگەڵ دایکم، دوای زۆر هاتوچۆ و ماندووبوون و ڕوونکردنەوەی بارودۆخەکە، تەنها موچەیەکی کەم کە لە دوو ملیۆن تمەن لە مانگێکدا تێپەڕ نەبێت بۆیان دیاری کردم، ناچارم بەم بڕە پارە کەمە بژیم، باوکم هەمیشە پێم دەڵێت: خۆزگە تەرمەکەت دەگەڕایەوە نەک خۆت، بێڕێزی پێکردین و تا کۆتایی تەمەنت دەبیتە بارگرانی لەسەر شانمان.

 

جیابوونەوە دەستپێکی ڕزگارییە یان دەستپێکردنی سزایەکی نوێ؟

لە زۆرێک لە خێزانەکاندا جیابوونەوە وەک مافێکی تاکەکەسی نابینرێت، بەڵکو وەک چەواشەکارییەک سەیر دەکرێت کە شەرەف لەکەدار دەکات، لەبری ئەوەی پشتگیری وەربگرن، ژنان ڕووبەڕووی تاوانبارکردن و سنووردارکردن و ئازاردان دەبنەوە، ئەم ڕوانگەیە هەوڵدەدات ئەو بیرۆکەیەیان تێدا بچێنێت کە دوای جیابوونەوە چیتر شایەنی ڕێز و ژیانێکی سەربەخۆ نین، بەڵام ڕەگی ئەم مامەڵە بێڕێزییە لەگەڵ ژنانی جیابووەوە چییە؟

 

ڕوناک مارابی (ناوی خوازراو)، دەروونناس لە کرماشان، وتی: لە کۆمەڵگە پیاوسالارەکاندا زۆرجار ژن وەک مرۆڤی سەربەخۆ، بەڵکو وەک کاری ئازاد یان ئامرازێک بۆ منداڵبوون پێناسە دەکرێت، لەم ڕوانگەیەوە بەهای ژن بەستراوەتەوە بە خزمەتکردنی خێزان و پاشان هاوژینەکەی و گەڕانەوەی بۆ ماڵی باوکی دوای جیابوونەوە یان مردنی هاوژینەکەی بە شتێکی قبوڵنەکراو دادەنرێت، ڕەگی ئەم بۆچوونە، سەرقاڵبوونی لە ڕادەبەدەر بە چەمکی کچێنی، هەندێک خێزان ژنێکی جیابووەوە بە تاکێکی بێ بەها دەزانن،  هەر لەبەر ئەم هۆکارەش ​​زۆرێک لە ژنان لە کاتی گەڕانەوەیان بۆ ماڵی باوکیان ڕووبەڕووی بێڕێزیکردن و سنووردارکردن و دەرکردن و ڕەفتاری توندوتیژی دەبنەوە، هەموو ئەمانەش بۆ ئەوەی ئەو باوەڕەیان تێدا بچێنن کە ئیتر گەنج نین و شایەنی ڕێزگرتن نین.

 

کاتێک هەژاری و تووندوتیژی دوای جیابوونەوە بەردەوام دەبێت

(مونیر. ب)، ژنێک کە ڕووبەڕووی تووندوتیژی توند بووەوە لەلایەن خێزانەکەی و هاوژینی پێشووی دوای هەنگاونانی بۆ جیابوونەوە، وتی: کاتێک بڕیاری خۆم دا بۆ هەنگاونان بۆ جیابوونەوە، باوکم بە توندی لێی دام و بە تووڕەییەوە پێی وتم هیچ مافێکی جیابوونەوەت نییە و دایکی دوو منداڵیشی، لە ژێر فشار و ترسدا، ناچار بووم دووبارە بگەڕێمەوە ماڵی هاوژینەکەم، بەڵام بارودۆخەکە لەوێش باشتر نەبوو، لەبەر ئەوەی خێزانەکەم قبووڵی نەکردم و لەلایەن ئەوانەوە بێڕێزیم پێکرا، هاوژینەکەم سوودی لەم دۆخە وەرگرت و ئازار و هەراسانکردنی زیاتری کردم.

 

ئەو ئەمەی ڕوونکردەوە و وتی: شەوێک، ئەوەندە بە توندی لێیدام، چەند کاتژمێرێک بە بێهۆش لەسەر زەوی پاڵکەوتم، کاتێک بە باوکمم وت کە هاوژینەکەم لێم دەدات، بە سادەیی وتی: ژنێک کە داوای جیابوونەوە دەکات لەگەڵ دوو منداڵ، ئەمە مافی خۆیەتی و سزاکەیەتی، ئەم قسە و کردەوانە هیچ پەناگەیەکی بۆ نەهێشتەمەوە، لە کۆتاییدا سەرەڕای هەموو سەختییەکان، جیابوونەوەم بەدەستهێنا،  ئێستا دەژیم لە گەڕەکی واکیل ئاغا لە خانوویەکی بچووکدا کە قەبارەکەی تەنها بیست مەتر دەبێت، تاکە سەرچاوەی داهاتم پاڵپشتی حکومەتە، کە تەنها بەسە بۆ کڕینی نانی مانگانەمان و منداڵەکانم بەردەوام برسین.