ڕۆشیل جونیور

 

سوەیدا ـ پێشێلکارییەکانی ئاگربەست لە شاری سوەیدای سووریا لە ناو پەرەسەندنێکدا بەردەوامن کە نیگەرانی لای دانیشتووان دروست کردووە، بەتایبەتی لەگەڵ دووبارەبوونەوەی ئەو بۆردوومانانەی ناوچە مەدەنی و نیشتەجێبووەکان دەگرنەوە، لەگەڵ ئەوەی کە زیانی گیانی و مادی و شوێنەوارە دەروونییەکانی لەسەر منداڵان و خێزانەکان لێدەکەوێتەوە.

 

لە دوای ڕووداوەکانی تەمووزی ٢٠٢٥ـەوە، شاری سوەیدا سەرەڕای ڕێککەوتنەکان، باری سەقامگیری بەخۆیەوە نەبینیوە، هەروەها دانیشتووان ڕووبەڕووی دەرئەنجامەکانی پەیوەندیدار بە خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکان و پەروەردە دەبنەوە، لەو کاتەی کە پەرەسەندنە ئەمنییەکان هاوکاتن لەگەڵ ماوەی تاقیکردنەوەکاندا.

 

لە ماوەی ڕۆژانی ڕابردوودا، شارەکە شاهیدی پێشێلکاریی نوێ بوو، لەوانە کەوتنی تۆپێک لەسەر زەوییەکی کشتوکاڵی، کە بووە هۆی کوژرانی جووتیارێک (پیاو و ژنێک) و برینداربوونی ژمارەیەک هاوڵاتی، ئەمە بێجگە لە زیانە مادییەکان.

 

ترس دانیشتووانەکەی گرتووە

سلاف ملاک، دانیشتووی سوەیدا، ئاماژەی بەوە کرد، کە ڕۆژانی ڕابردوو شاهیدی پەرەسەندنێکی بەردەوام بوون لە پێشێلکارییەکانی ئاگربەستدا، ئەوەش دۆخێکی ترسی لای هاوڵاتییان دروست کردووە، ئەم پەرەسەندنە هاوکات بووە لەگەڵ ماوەی پێشکەشکردنی تاقیکردنەوەکانی قوتابیان، کە ئەمەش باری نیگەرانیی خێزانەکانی زیاتر کردووە، لە سایەی هەستی بەردەوامی دانیشتووانی شارەکە کە بۆردوومانەکەئیتر هیچ ناوچەیەکی نیشتەجێبوونی لێ بەدەر نەبووە.

 

وتیشی: دانیشتووانیش لە ئێستادا لە دۆخێکی چاوەڕوانی و ترستاندا دەژین، چونکە هەر گەڕەکێک و هەر ماڵێک دەترسێت ببێتە ئامانجی بۆردوومان، شوێنەوارەکانی ئەم پەرەسەندنە تەنها زیانی مادی ناگرێتەوە، بەڵکو درێژ دەبێتەوە بۆ سەر کاریگەرییە دەروونییە قووڵەکان، بەتایبەتی لەسەر ئەو منداڵانەی کە بە شێوەیەکی بەردەوام ڕووبەڕووی دیمەنەکانی توندوتیژی و بۆردوومان دەبنەوە.

 

ڕوونیکردەوە، کە ئەوەی بەباشی دەیبیسن بوونی مافە سەرەتاییەکانی منداڵە، لە سەرووی هەمیشەییانەوە مافی خوێندن لە ژینگەیەکی ئارام و سەقامگیردا، شانبەشانی مافەکانی مرۆڤ کە پێویستە پارێزراو بن، پرسیار دەکات دەربارەی ڕۆڵی ڕێکخراوە پەیوەندیدارەکان بە پاراستنی ئەم مافانە، دەربارەی تاوانی منداڵان لەوەی لە دەوروبەریان ڕوودەدات، ئەوەی کە چییان ئەنجامداوە تاوەکو بەرگەی پاشکۆکانی توندوتیژی و پەرەسەندن بگرن.

 

سلاف مەلاک جەختی لەوە کردەوە، کە دوو کچی هەیە لە قۆناغی پۆلی دوازدەی زانستیدا دەخوێنن، کە ساڵێکی خوێندن لە نێوانیاندا هەیە، خێزانەکە، سەرەڕای سووربوونیان لەسەر هاندانی کچەکانیان بۆ بەردەوامبوون لە خوێندن، هەست دەکەن ڕێگاکە نائارامە، لە سایەی نەبوونی مسۆگەری پێویست بۆ پاراستنی قوتابیان. پرسیار دەکات لەسەر هۆکارەکانی ئەنجامنەدانی تاقیکردنەوەکان لە ناو شارەکەدا، تاوەکو کەی ئەم دۆخە بەردەوام دەبێت کە قوتابیان و خێزانەکانیان دەخاتە ژێر فشارێکی دەروونی بەردەوامەوە.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، کە دووبارەبوونەوەی ئامانجگرتنەکە، بەپێی پێناسەکردنی، منداڵان دەخاتە ناو بازنەیەکی بەردەوامی ترسەوە، هەرکاتێک خێزانەکان هەوڵ دەەن یارمەتی منداڵەکانیان بدەن بۆ تێپەڕاندنی ئەوەی کە ژیاون و چاکبوونەوە لە شوێنەوارە دەروونییەکانیان، بۆردوومان یان ئاڵۆزی دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی هەمان هەستەکان بۆیان بگێڕێتەوە، کێشەکە لە ڕوانگەی ئەو تەنها پەیوەندی بە خوێندنەوە نییە، بەڵکو درێژ دەبێتەوە بۆ لایەنەکانی تری ژیان و بۆ سروشتی پەیوەندی نێوان دانیشتووان و لایەنە بەرپرسەکان لە ئاسایشیان.

 

بانگەواز بۆ وەستاندنی پەرەسەندن لە سوەیدا

سیرین کنج، چالاکوانی سیاسی ڕوونیکردەوە، کە دانیشتووانی سوەیدا خۆیان بە "گەلێکی نەبەستراو و گەلێکی بڕیاربەدەست" دەزانن، وتی: هێزەکانی ئاسایشی گشتی و گروپەکان لە هۆزەکانی بەدوو هەڵمەتێک ئەنجام دەدەن کە ناوچە نیشتەجێبوون و مەدەنییەکان لە شاری سوەیدا دەکەنە ئامانج، زیانبەرکەوتووانی مەدەنی و پاسەوانی نیشتمانی هەن و زیانیش بەر هەندێک باڵەخانەی نیشتەجێبوون کەوتووە.

 

پرسیار دەکات دەربارەی ئەو ماوەیەی کە دەتوانرێت چاوەڕوانی تێدا بەردەوام بێت بۆ گەیشتن بە چارەسەرێک بۆ ئاگربەست، سەبارەت بە ڕووداوی بۆردوومانی کۆتایی کە بەپێی وتەی ئەو، بووە هۆی کوژرانی پیاوێک و ژنێک لە کاتی کارکردنیان لە زەوییەکی کشتوکاڵیدا، وتی: مووشەکەکە لە لایەن ئاسایشی گشتییەوە ئاراستە کراوە، ئاماژە بە بوونی تۆمارێکی دەنگی دەکات کە بە بەڵگەی دەزانێت.

 

جەختی لەوە کردەوە، کە گێڕانەوەیەکی تر دواتر بڵاوبووەوە، ڕووداوەکەی خستە ئەستۆی تەقینەوەی مینێک، بەڵام ئەم گێڕانەوەیە ڕەتدەکاتەوە، لەسەر ئەوەی کە دوو قوربانییەکە، بەپێی ئەوەی کە دەزانێت، مەدەنی بوون کە لە زەوییەکەی خۆیاندا کاریان دەکرد و هیچ پەیوەندییەکیان بە سیاسەت یان بە ناوچە سنوورییەکانەوە نەبووە.

 

داوای دۆزینەوەی چارەسەر دەکات، هۆشداری دەدات لەوەی کە بەردەوامبوونی دۆخی هەنووکەیی بێ چارەسەرکردن، بەپێی ڕوانگەی ئەو، دەرفەت دەکاتەوە بۆ زیاتر بەکارهێنانی کات و بارودۆخی هەنووکەیی، وتی: ئێمەی دانیشتووانی سوەیدا خۆڕاگرین و گوندەکانمان بەجێناهێڵین، لەسەر ڕەتکردنەوەی هەر هەوڵێک بۆ سەپاندنی ڕاستییەکی نوێ بە هێز.

 

سیرین کنج قسەکانی بەو جەختکردنەوەیە کۆتایی پێدەهێنێت کە ئەوەی بە هەوڵەکانی فێڵکردنی ڕاگەیاندن یان پێشێلکردنی ئاگربەست ناوی دەبات، لە ڕوانگەی ئەوەوە، ڕەوتی ڕووداوەکان ناگۆڕێت، باوەڕی خۆی دەردەبڕێت کە "ماف" لە کۆتاییدا سەکەوتوو دەبێت.

 

خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکان و کشتوکاڵ زیانیان بەرکەوت

بەم شێوەیەش ڕەجا شۆفی باسی لایەنێکی تری دەرئەنجامەکانی پێشێلکارییەکانی ئاگربەست دەکات، کە خۆی لەو زیانانەدا دەبینێتەوە کە خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکان و ژێرخان دەگرنەوە، بەتایبەتی کارەبا و ئینتەرنێت و ئاو، وتی: بۆردوومان و زیانەکان بە  بەرهەمەکان دەبنە هۆی پچڕانی کارەبا، ئەوەش کاریگەری لەسەر خزمەتگوزاری ئینتەرنێت دەبێت و دەبێتە هۆی گۆشەگیرکردنی هەندێک ناوچە لە جیهان.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، کە چاککردنەوەی تێکچوونەکان بە خێرایی ئەنجام نادرێت، چونکە گروپەکانی چاککردنەوە پێویستیان بە کات هەیە بۆ گەیشتن بە ناوچە زیانلێکەوتووەکان و دەستپێکردنی کارەکانی چاککردنەوە، ئەمەش ماوەی پچڕانی خزمەتگوزارییەکان درێژتر دەکاتەوە، وتی: بەردەوامبوونی پچڕانی کارەبا دەبێتە هۆی خراپبوونی کەرەستە خۆراکییەکانی ناو ماڵ و مارکێتەکان، هەروەها پچڕانی ئاویش کاریگەری لەسەر دانیشتووان و پرۆسەکانی ئاودێری ڕووەکەکان دەبێت.

 

ڕوونیکردەوە، کە پێشێلکارییەکان لە وەرزی هاویندا مەترسی زیاتر بۆ سەر کەرتی کشتوکاڵ هەڵدەگرن، چونکە گوللـە و لێدانەکان بوونەتە هۆی دروستبوونی ئاگر لە زەوییەکان و بەرهەمە وشکەکاندا، بێجگە لە هەڕەشەکردن لەسەر دارە بەرهەمدارەکان، لەوانە دارە زەیتوونەکان، کەواتە بەردەوامبوونی مەترسی ئەمنی دەبێتە هۆی دواکەوتنی گەیشتن بە شوێنەکانی ئاگر و کوژاندنەوەیان، ئەمەش قەبارەی زیانەکان کە بەرهەم و دارەکان دەخاتە زیانی زیاتر.

 

پێی وایە ئەم زیانانە ناتوانرێت جیا بکرێنەوە لە زیانە گیانی و دەروونییەکان، چونکە دانیشتووان خۆیان لەبەردەم بازنەیەکی دووبارەبووەوە لە بۆردوومان و پچڕانی خزمەتگوزاری و پەککەوتنی ژیانی ڕۆژانە دەبیننەوە.