نەسرین کلیچ

 

ناوەندی هەواڵ-خانە بچووکترین یەکەی پێکهاتەیی و کارایی زیندەوەرە زیندووەکانە و ئەو توخمە بنەڕەتییەیە کە ڕێگە بە زیندەوەران دەدات بڵێت "من زیندووم"، پرۆسەی میتابۆلیکی ئەنجام دەدات و وزە بەرهەم دەهێنێت و دووبارە بەرهەمی دەهێنێتەوە و کارلێک لەگەڵ ژینگەکەیدا دەکات، خانەکە بە سروشتی خۆی بە خانەکانی ترەوە بەستراوەتەوە، بوونێکی کۆمەڵایەتییە، توخمێکی بنەڕەتی پێکهاتەی کۆمەڵایەتی ئۆرگانیزمە، بەردەوامی ئەرکەکانی لەناو کۆیەکی یەکگرتوودا مسۆگەر دەکات، چونکە تاکە خانەیەک ناتوانێت هەموو ئەرکەکان دابین بکات و ژیان بپارێزێت.

 

هەرچەندە خانەکە وەک بوونێکی سەربەخۆ دەردەکەوێت، بەڵام چەندین پێکهاتەی جیاوازی ”ئۆرگانیل” لەخۆدەگرێت، مایتۆکۆندریاکان وزە بەرهەم دەهێنن، ڕیبۆزۆمەکان پرۆتینەکان دروست دەکەن و لایسوزۆمەکان پاککردنەوە ئەنجام دەدەن، هیچ تاکە ئۆرگانیۆیدێک "هەموو شتێک" ناکات، بەڵکو دابەشکردنی کار و هاوکاری هەیە، ئۆرگانیۆیدەکان پشت بە یەکتر دەبەستن و تێکچوونی کارکردنی یەکێکیان هاوسەنگی خانەکە تێکدەدات، هەموو زیندەوەرە زیندووەکان لە چوارچێوەی سیستەمێکی کۆمیناڵدا کاردەکەن کە لەسەر بنەمای دابەشکردنی کار و وابەستەیی یەکتر و ئامانجێکی هاوبەشە: پاراستنی ژیان.

 

بەم شێوەیە، پێکهاتەی بایۆلۆژی زیندەوەران، لە سەرەتاوە تا کۆتایی، نوێنەرایەتی نموونەیەکی "بوونی پێکەوەی" دەکات، واتە پێکهاتەیەکی کۆمینال، ئەرکی ژیانی خانە و بوونی تۆوی یەکەمی ژیان پێکدەهێنن، بەڵام خانەکە بە تەنها ناتوانێت ئەرکێکی ژیانی تەواو بەجێبهێنێت، هەروەها ناتوانێت بە تەنها زیندەوەری زیندوو دروست بکات، ناتوانێت لە ڕووی کۆمینالییەوە پەرە بسێنێت، یەکگرتوو بێت یان بەردەوام بێت لە بوون و هەمەچەشنی سەربەخۆ.

 

”خانەی کۆمەڵگە... کۆمینەکان”

خانەی کۆمەڵگە کۆمینە، هەر کۆمەڵگەیەک لەسەر کۆمینال دانەمەزرابێت، ناتوانێت بوونی خۆی وەک کۆیەکی یەکگرتوو بپارێزێت، هەروەها ناتوانێت سیما و وزە و یەکگرتوویی تایبەتی خۆی بپارێزێت، کۆمین ئەو خانە کۆمەڵایەتیەیە کە جەستەی خۆی بە کۆمەڵگە دەبەخشێت و وزە و بەردەوامی و فرەچەشنی خۆی بۆ دابین دەکات و لە چوارچێوەی جیاوازییەکاندا یەکێتییەکی هاوسەنگ دروست دەکات.

 

خانە بە سروشتی خۆی کۆمەڵایەتییە، واتە کۆمینالە، هەروەها شتێکی ژیانییە، بریتییە لە ڕۆیشتنی بەردەوامی وزە لەناو کۆیەکی هاوسەنگدا، هەموو خانەکان ئەرکی خۆیان لەناو کردارێکی بەکۆمەڵدا دەپارێزن کە پێکهاتەی کۆمین پێکدەهێنێت، خانەکانی ناوەوەی بە هاوسەنگی کاردەکەن، بەردەوامیی یەکتر مسۆگەر دەکەن و کۆی گشتی دەپارێزن.

 

بوونی هەر خانەیەک پەیوەستە بە بوونی خانەیەکی ترەوە، خانەکان بەردەوامن لە ئەنجامدانی ئەرکەکانیان بە شێوەیەکی هاوسەنگ، یەکێتییەکی یەکگرتووی جیاوازییەکان پێکدەهێن، هیچ خانەیەک باڵادەستی بەسەر خانەیەکی تردا نییە، بە پێچەوانەوە، هاوئاهەنگییەکی دەوڵەمەند بە هەمەجۆریی و جیاواز دروست دەکەن.

 

”یەکەم خانەی ڕەگ و ڕیشەی کۆمەڵگە... ژن”

بەم واتایە کۆمین بەرجەستەکردنی پراکتیکی کۆمەڵگەی دیموکراتیکیە، خودی خانەی کۆمەڵایەتییە، کۆمینالی ئازاد چییە، سۆسیالیستی و ئینتەرناسیۆنالیستە، چونکە توخمە هەمەچەشنەکانی کۆمەڵگە لە یەک کۆدا یەکدەخات، هەروەها کۆمینالی کارەکتەری ژنانەی هەی، واتە بەرجەستەکردنی وزەی داهێنەرانەی ژنانە لە کۆمەڵگەدا، ئەگەر خانە لە بناغەکەیدا پێکهاتەیەکی کۆمینال بێت، ئەوا خانە ژنە، ژن یەکەم خانەی ڕەگ و ڕیشەیە کە کۆمەڵگە پێکدەهێنێت و ژیان و ڕەنگی پێدەبەخشێت و زاوزێ و بەردەوامییەکەی مسۆگەر دەکات، لە مێژووەوە تا ئێستا ژیانی کۆمەڵایەتی لە دەوری ژن داڕێژراوە.

 

ژن ئەو خانەیە کە یەکەمین پێکهاتەی دیموکراتیکی کۆمەڵگەی لە ڕێگەی میکانیزمەکانی کردارەوە دامەزراند، پێکهاتەیەک کە بەردی بناغەی ئازادی لەناو کۆیەکی یەکگرتوودا پێکدەهێنێت، وزەی ژن لە سروشتی کۆمەڵایەتییەوە سەرچاوە دەگرێت و ئەو ڕەنگانەی کە بۆ ژیان زیاد دەکات، کە هەموو ڕەنگەکانە، وزەی هەموو ڕەنگەکان لەناو خۆیدا هەڵدەگرێت و دروستیان دەکات و پەروەردەیان دەکات و دەیانگەیەنێتە حاڵەتێکی یەکگرتن.

 

”کۆمین و ژنی ئازاد: بناغەی کۆمەڵگەیەکی دیموکراتیک”

ئەو وشانەی ڕێبەر ئۆجالان دەریبڕیوە، بە ڕوونی ئەم ڕاستییە دەسەلمێنن: دەبێت لەوە تێبگەین کە ژنی ئازاد بەبێ کۆمین ناتوانێت بوونی هەبێت،کۆمینەکانی ژنان لە هەموو شوێنێکدا بونیاتدبنرێت، کۆمین بەهای دڵنیای ژیانە، ژن یەکسانە بە کۆمینال.

ئەم تێگەیشتنە بناغەی سیستەمی ڕزگاری ژن پێکدەهێنێت، ئازادی ژن تەنها لە چوارچێوەی ڕێکخراوێکی کۆمینالدا گەشە دەکات، ژن خانەیەکە کە دەستبەرداری نییە لە ژیانی کۆمیناڵدا.

 

ئەو ژنەی کە بەبێ کۆمین ماوەتەوە، ئەمڕۆ لە ژێر سیستەمی سەرمایەداری و دەوڵەتی نەتەوەدا دەگۆڕێت بۆ تابلۆیەکی بانگەشە کە هەموو بەشەکانی جەستەی وەک کاڵایەک دەفرۆشرێت، ژنێک کە لە ڕۆڵی کۆمەڵایەتی داگیرکراوە، لە پەیکەری کۆمەڵایەتی ڕەسەن جیا دەکرێتەوە و لە ئامرازێکی سادەی سیستەمدا کورت دەکرێتەوە.

 

سەرمایەداری سەردەمی، بە جیاکردنەوەی ژن لە ژیانی کۆمینال، هەوڵدەدات کۆمەڵگەیەکی بەتاڵ لە ڕەوشت و جوانی، کۆمەڵگەیەکی بێ ڕۆح و یەکپارچە و سەپێنراو بەسەریدا دروست بکات، ئەم سیستەمە کە جەستە و کاری ژنان وەک براوەی شەڕ دەڕوانێت، بە سیستەمی ڕزگاری ژنان بەرپەرچ دەدرێتەوە، کە لە ڕێگەی نموونەی کۆمەڵگەی کۆمینالەوە، بناغەی بونیادنانی کۆمەڵگەیەکی دیموکراتیک پێکدەهێنێت.

 

کۆینال لە بنەڕەتدا ڕەوشتییە، لەسەر بنەمای بەشداریکردن دامەزراوە و سەرەڕای جیاوازییەکان ڕۆڵێکی یەکگرتوو دەگێڕێت، هەروەها جوانکارییە، هاوئاهەنگی هەموو ڕەنگەکان بەرجەستە دەکات و هۆشیاری ئازاد و ئیرادەی ئازاد دەرئەبڕێت.

بۆیە کۆمینالی ژن ڕاستەوخۆ پەیوەستە بە ڕێکخراوەکەیەوە، ژن تا زیاتر ڕێکخراو بێت، زیاتر کۆمینال دەبێت، تا زیاتر کۆمینال بێت، پەیوەندییەکەی بە ئازادییەوە قووڵتر دەبێتەوە.

 

وەک چۆن تاکە خانەیەک ناتوانێت ئۆرگانیۆیدێکی تەواو پێکبهێنێت، بە هەمان شێوەش ناتوانرێت باس لە کۆمینال بکرێت لە کۆمەڵگەیەکدا کە ژنان بەدەربن یان لە ئازادی بێبەشن.

 

”پەیوەندی ژن لەگەڵ سروشت”

ژن و سروشت پێکەوە کۆمینال پێکدەهێنن، وەک چۆن ژن بەبێ کۆمینال ناتوانێت ئازاد بێت، سروشت ناتوانێت کۆمینال بەدەستبهێنێت تا ئیکۆسیستەمی خۆی نەگەڕێنێتەوە، ئیکۆسیستەمی سروشت بریتییە لە کۆی ئەو ژیانانەی کە لە ڕووەک و ئاژەڵ و وردە زیندەوەران پێکهاتووە، ئەمە جگە لە خاک و ئاو و هەوا و تیشکی خۆر کە بەردەوامی پێدەدەن، جگە لەوەش "سروشتی دووەم" هەیە، کە مرۆڤایەتیش دەگرێتەوە.

 

توانای زیندەوەرە زیندووەکان بۆ ئەوەی بە ئازادی لەناو ژینگەکەیاندا بژین، بۆ بەرهەمهێنان و وەچەخستنەوە، کۆمینال ئیکۆلۆژی پێکدەهێنێت، تا سروشت زیاتر توانای پاراستنی میکانیزمەکانی خۆڕێکخستنی خۆی هەبێت، زیاتر کۆمینال دەبێت، بەهەمان شێوە کۆمەڵگەیەک تا توانای بەڕێوەبردنی خۆی هەبێت، دیموکراتیکیتر دەبێت، کۆمەڵگەیەک کە دەبێتە دیموکراتیک لە هەمان کاتدا کۆمەڵگەیەکە کە بەرەو کۆمینال هەنگاو دەنێت.