سلێمانی 

 

ئەمڕۆ لە سینەما سالم لەی سلێمانی سیمپۆزیۆمێک بە ناوی "جیۆپۆلۆتیکی کوردستان و دۆخی ژنان" بە دەستپێشخەری ڕێکخراوی ڕێپاک و ڕێکخراوی ئازادبوون بەڕێووەچوو، سەرەتا لەلایەن تەوار عادل ڕۆژنامەنووس و پێشکەشکاری پانێڵەکە وتاری بەخێرهاتنی میوانان خوێندرایەوە و دواتر بانگهێشتنی پانێڵیستەکانی کرد بۆ پێشکەشکردنی بابەتەکانیان.

هەروەها بەشداربووانی سیمپۆزیۆمەکە بریتی بوون لە نەسرین سنە، ئەندامی کەنەکەو زەینەب موراد، هاوسەرۆکی کەنەکە، ئیلهام ئەحمەد، هاوسەرۆکی پەیوەندییەکانی دەرەوەی خۆبەڕێوەبەری، ئایلا ئاکاد ئاتا، چالاکوانی تەژەئا و پەرلەمانتاری پێشووی هەدەپە،  گەشە دارا، حەفید سەرۆکی ڕێکخراوی ئازادبوون، بەئامادەبوونی ژمارەیەکی زۆر لە ژنانی چالاکوان، ئازادیخوازان و نوێنەرانی ڕێکخراوەکانی ژنان و داکۆکیکارانی مافەکانی ژنان بەشداری ئەم سیمپۆزیۆمەیان کردووە.

 

"ژنانی سلێمانی ڕۆڵی سەرەکییان لە دامەزراندن و چالاککردنی ڕێکخراوەکانی ژنان هەبووە"

گەشە دارا حەفید ڕایگەیاند، یەکەم ڕێکخراوی ژنانی کورد لەسەر دەستی حەپسەخانی نەقیب دامەزرا، کە ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە چالاککردنی ژنان بە تایبەتی لە سلێمانی، ئەم دەستپێشخەرییە بە تێپەڕبوونی کات بووە بە بەشێک لە کەلتووری سیاسی و کۆمەڵایەتیی شارەکە و بووە سەرچاوەی ئیلهام بۆ شارەکانی دیکەی کوردستان، سلێمانی لە زۆر بواری وەک  سیاسیی، بیری فێمینیزم و دامەزراندنی حزب پێشەنگایەتی کردووە، حزبە سیاسییەکان بە تایبەتی حزبی شوعی هەوڵیدا ڕۆڵ و ئەرک بە ژنان بسپێرن و کاریگەرییەکی دیاریان لەسەر پەرەپێدانی بەشداری ژنان هەبوو، هەروەها ژنانی سلێمانی ڕۆڵی سەرەکییان لە دامەزراندن و چالاککردنی ڕێکخراوەکانی ژنان هەبووە، کاتێک باس لە شۆڕشی کورد دەکرێت، ئەوەی جێی سەرنجە خەباتی ژنان زیاتر لە چوارچێوەی ڕێکخراو و پشتگیرییدا مایەوە، لەگەڵ ئەوەی ژنان ئامادەبوونیان هەبوو بۆ بەشداری لە خەباتی چەکداری، بەڵام زۆرجار ڕێگەیان پێنەدرا بەشدارییان هەبێت، دوای ڕاپەڕینیش، هەرچەندە ژنان لە بەرەنگاربوونەوەی ڕژێمی بەعس و بنیاتنانی دامەزراوەکانی هەرێمدا بەشدارییان هەبوو، بەڵام ژمارەی ژنان لە شوێنەکانی بڕیاردان، وەک پەرلەمان و پۆستە باڵاکانی دەوڵەت زۆر نەبوو.

 

"لە ڕێگەی بەرخۆدانی ژنانەوە دەکرێت سیاسەتی ناوخۆیی تورکیا بگۆڕدرێت"

پاشان، ئایلا ئاکات ئاتا، چالاکوانی تەژەئا و پەرلەمانتاری پێشووی هەدەپە ڕایگەیاند، لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دیزاینێکی نوێ دادەڕێژرێت، کە مێژووەکەی وەک پرۆژەیەکی هەنگاو بە هەنگاو بۆ شەڕی ئابووری لە سەردەمی سایکس-پیکۆوە تا ئەمڕۆ درێژەی هەیە، بۆیە پێویستە ژنانی کورد خۆیان لەناو ئەم گۆڕانکارییانەدا ڕێکبخەن، نەک بۆ بەدیهێنانی دەسەڵات، بەڵکو بۆ بەدیهێنانی ئامانجە ڕەواکانی خۆیان، تەڤگەری ژنی ئازاد و دیموکراتیک "تەژەئا" لەسەر بنەمای تێکۆشانی ژنانی کورد کار دەکات و هیچ هێزێک ناتوانێت لە بەرامبەر ئیرادەی ئەواندا بوەستێت، ژنان تا جێگیربوونیان لە ناوەندە گرنگەکانی بڕیاردان وەک وەزارەتی ناوخۆ و شارەوانییەکان کۆڵ نادەن، چونکە پێیانوایە لە ڕێگەی بەرخۆدانی ژنانەوە لە بەرامبەر سیاسەتەکانی ئێستای تورکیادا، دەکرێت سیاسەتی ناوخۆیی ئەو وڵاتە بگۆڕدرێت و سەرەتایەک بۆ ژیانێکی نوێ دەستپێبکات، هەرچەندە مەرجەکانی تێکۆشان گۆڕاون، بەڵام ئامانجی ستراتیژیی ئەوان بۆ چارەسەری نەگۆڕاوە، بە مەرجێک کەموکورتییەکانی پرۆسەکانی پێشوو دووبارە نەکرێنەوە و بە بیرکردنەوەی جیاوازەوە بەشداری تێدا بکرێت، وەک چۆن ڕێبەر ئاپۆ لە سەرەتای پرۆسەکەدا ئاماژەی پێداوە، بۆ بەدیهێنانی ئاشتی پێویستە بیرکردنەوەکان بگۆڕدرێن، چونکە سەرەڕای تێپەڕبوونی کات بەسەر پرسی چەکداناندا، بەهۆی نەبوونی پلان و بەردەوامیی هێرشەکانی تورکیا بۆ سەر پەکەکە و هاوسەرۆکی شارەوانییەکان پرۆسەکە پێش نەکەوتووە.

 

لە کۆتایی قسەکانیدا وتیشی: چارەسەریی ڕاستەقینە لە تورکیا و سووریادایە، بەڵام کلیلی سەرکەوتنەکە لەوەدایە کە کورد سەرەتا لە ناوخۆی خۆیدا ئاشتی و یەکڕیزیی هەر چوار بەشی کوردستان بەدی بهێنێت، وەک چۆن لە پشتیوانییەکانی ڕۆژئاوادا دەرکەوت کە هەموو کورد یەکن، ئەمڕۆ گەلی کورد ناخوازێت بێ زمان و ستاتۆی سیاسی بژی، گەلی کوردە ٤٥ ملوێنە و بێ ناسنامە نامێنێتەوە، بۆیە نانەوەی هەنگاوێکی مێژوویی بۆ گەیشتن بەم ئامانجانە، بووەتە پێویستییەکی حەتمی.

 

"ئەم وڵاتە پێویستی بە ئازادی و دیموکراسی و بونیادنانی کۆمەڵگەیەکی نوێیە"

زەینەب موراد هاوسەرۆکی کەنەکە وتی: بەهۆی باردۆخی سەختی هەرێمی کوردستان و شاڵاوی ئەنفال و کیمیاباران بەناچاری هاوولاتیان ڕوویا لەتاراوگە کردبوو بەهۆی ناچاریی و فشارەوە ڕووتان کردووەتە ئەوێ، وەلێ بە بەرەوپێشچوونی ئەو پرۆسەیەی کە ئێمە دەستمان پێکردووە، گەڕانەوەی ئێوە بۆ وڵات دەبێتە دەروازەی سەرەتایەکی نوێ، سەرباری هەموو زەحمەتییەکان، لەڕێگەی کولتوور و زمان و ڕەنج و هونەری خۆتانەوە، توانیتان ڕیشەی خۆتان بپارێزن، لە هەموو زەمینەیەکدا بەردەوامبوون لە تێکۆشان، ئەمڕۆ بۆ بەرەوپێشبردنی کۆمەڵگەیەکی دیموکراتیک لە وڵاتەکەماندا، زۆر پێویستمان بەو ئەزموون و پشتیوانیەی ئێوەیە کە بە تێکۆشانی خۆتان لە ئەوروپا بەدەستتان هێناوە، ئەم وڵاتە پێویستی بە ئازادی و دیموکراسی و بنیاتنانی کۆمەڵگەیەکی نوێیە. ئەم پرۆسەیە بە بەشداریی تاراوگەنشینان بەهێزتر دەبێت، ئەم پرۆسەیەی کە هەوڵی بەرەوپێشبردنی دەدەین، سەرلەنوێ هەموومان بە ڕیشە و خاک و یادگەمانەوە گرێدەداتەوە. کۆبوونەوەتان لە فێستیڤاڵێکی کولتووریی لە ئەوروپا، تەنها چالاکییەکی کەلتووریی نییە، بەڵکوو هاوکات ڕەنگدانەوەی ئیرادەیەکە بۆ زیندووهێشتنەوەی ڕیشەی گەلەکەمان لە تاراوگەدا،ماوەی ٢٦ ساڵە ڕەنج خەبات دەکەین تائێستا نەمانتووانیووە گرفتەکان چارەسەربکەین، کێشەناوخۆیەکانی هەرێمی کوردستان کاریگەری تەواوی لەسەرگەنجان کردووە ناچاریان بکات ڕووبکەنە دەرەوە، هەندێک گەنجی بەتوانامان هەیە خەڵکی باشووری کوردستان لەدەرەوەی وڵات توانیوویانە پرسی کورد بە وڵاتانی جیهان بناسێنن، دەبێت بەیەکەوە کاربکەین پاراستنی ناسنامەو سوناشی کورد، ئێمەش وەک کەنەکە بەردەوام لەهەوڵداین بۆ کوردانی تاراوگە کەژیانیان بەرەوپێش بەرین، لەشۆڕشی ڕۆژئاوادا بینمان کورد هەموویان یەک بوون، پێویستە ئێمە پرسی کورد بەهەموو جیهان بناسێنین، ژنان لەئەوروپا تووشی کێشە دەبن بەهۆی ناسنامە و ئەو ئەقڵیەتیە پیاوسالاریەی پیاوی کورد لەباشووری کوردستان هەیانەو ئەو ئازادیەی ئەوروپایان پێ قبوڵ ناکرێت ناچار توندوتیژی کوشتنی ژنان ڕوودەدات.

 

"کۆمەڵگە بەردەوام لەژێر فشاری توندوتیژیی سیستماتیکی دەسەڵاتدایە"
ئەسرین سنە، ئەندامی کۆنگرەی نەتەوەیی کوردستان "کەنەکە" باسی لە رەوشی ژانانی ڕۆژهەڵات و بارودۆخی سیاسی کرد ، پێی وایە هەر گۆڕانکارییەک لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بێتەکایەوە، لەسەر بنەمای بەرژەوەندیی هێزە هەژموونگەراکان، وڵاتانی ئەندامی ناتۆ و هاوپەیمانێتییە سیاسییەکانی دوای ڕێککەوتننامەی سایکس-پیکۆ بونیاد دەنرێت، لەم چوارچێوەیەدا، ڕێککەوتنی نێوان ئەمریکا و ئێران تەنیا ڕێککەوتنێکی دوولایەنەیە لە پێناو بەرژەوەندی ئابووری و سیاسیی خۆیاندا و هیچ کاریگەرییەکی ئەرێنی لەسەر ئازادی، دیموکراسی و ڕەوشی نەتەوەی کورد نییە، چونکە لە ناوەڕۆکەکەیدا هیچ ئاماژەیەک بە مافەکانی مرۆڤ نەکراوە، بۆ تێگەیشتن لەم هاوکێشە قورسە، پێویستە کورد درک بەو ڕاستییە بکات کە بەرژەوەندیی باڵای تەنیا لە یەکگرتوویی و یەکدەنگیدایە، بە تایبەت لە کاتێکدا کە کوردستان لە ڕووی جوگرافی، سروشت، سەرچاوەی ئاو و ڕێگە بازرگانییەکانەوە لە نێوان دەوڵەتانی داگیرکەردا دابەشکراوە و کۆمەڵگەش بەردەوام لەژێر فشاری توندوتیژیی سیستماتیکی دەسەڵاتدایە.

ئەسرین سنە تیشکی خستەسەر شۆڕشی "ژن، ژیان، ئازادی" و جەختێ لەوەکردوە کە ژنان توانیویانە پێشەنگایەتیی ئەم قۆناغە بکەن و فەلسەفەکەیان کاریگەریی قووڵی لەسەر ژنانی وڵاتانی داگیرکراو دروستکردووە، ئەمڕۆ ژنان بە تەنیا لە دژی ڕژێمێکی ناوخۆیی شەڕ ناکەن، بەڵکو لە ڕووبەڕووبوونەوەیەکی تونددان لە دژی هێزە هەژموونخوازە جیهانییەکان کە بەرژەوەندیی ئابووری کۆیان دەکاتەوە. هەرچەندە لە ڕێگەی گرتن و زیندانیکردنەوە هەوڵی سەرکوتکردن و بێدەنگکردنیان دەدرێت، بەڵام دەنگی ژنان لە تەواوی جیهاندا دەنگی داوەتەوە و سەلماندوویانە کە دەتوانن کۆمەڵگە چالاک بکەنەوە و ببنە پێشەنگی ڕزگاریی کولتووری. بۆ تێپەڕاندنی ئەم دۆخە و وەستانەوە لە دژی ئەو دەوڵەتانەی دەیانەوێت ناسنامەی نەتەوەکەمان بتوێننەوە، پێویستمان بە ئەقڵانیەتێکی ستراتیژی، یەکگرتنی گشتیی کورد و پشتیوانیی هاوبەشی نێوان ژنان و پیاوان هەیە، چونکە تەنیا بەو هاوپشتییە دەبینە بەهێزترین هێز بۆ داکۆکیکردن لە مافەکانمان.

"حکومەتی کاتی ڕێگە بە ژنان نادات لە ناوەندەکانی بڕیاردا بن"

ئیلهام ئەحمەد، هاوسەرۆکی پەیوەندییەکانی دەرەوەی خۆبەڕێوەبەری ڕۆژئاوای کوردستان، بەهۆی بارودۆخی ڕۆژئاوای کوردستان، نەیتوانی ڕاستەوخۆ بەشداری سیمپۆزیۆمی "جیۆپۆلەتیکی کوردستان و دۆخی ژنان” بکات، کە لە شاری سلێمانی بەڕێوەچوو، بۆیە لە ڕێگەی گرتەیەکی ڤیدۆییەوە وتارێکی پێشکەش بە ئامادەبووان کردو وتی: بۆ ئەوەی مافی کوردان و ژنان لە دەستووردا مسۆگەر بکەین، دەستمان بە پرۆسەی ئەنتیگراسیۆن کردو لە ئێستادا پرۆسەکە بەردەوامە، بەڵام ناکۆکی لەسەر پرسی ئەنتێگراسیۆنی ژنان و بەتایبەت هێزی ژنان، حکومەتی کاتی ڕێگە بە ژنان نادات لە ناوەندەکانی بڕیاردا بن، ئەمەش ئەوە نیشان دەدات کە ژن وەک ئامێرێک بەکاردەهێندرێن، نەک بە ئیرادەیان نوێنەرایەتی خۆیان بکەن و بەشداریی لە بڕیارە ستراتیژییەکاندا بکەن، دەسەڵاتی ئێستای حکومەتی کاتی سووریا هەڵگری عەقڵییەتێکی پیاوسالارییە و تاکڕەهەند بیردەکاتەوە، بۆیە هەوڵەکانمان لەو چوارچێوەیەدایە، کە لەناوچەکانی خۆماندا ژنان نوێنەرایەتی خۆیان بکەن و بەتایبەتیش لە بواری سەربازییدا بتوانن خۆیان و کۆمەڵگە بپارێزن.

 

ئیلهام ئەحمەد جەختی لەوەشکردەوە کە ئەوەی لە هەموو شت گرنگترە یەکڕیزیی ناوخۆیی و ڕێکخستنبوونی کۆمەڵگەیە، ژنانیش لە چەقی ئەم ڕێکخستنبوونەدان و خاوەن ئەو داینامیکەیەن کە دەتوانن ئەم ڕێکخستنبوونە پێکبهێنن، ئەم ڕێکخستنبوونەی کوردیش داینامیکی دیموکراتیکبوونی سووریایە، ژنان دەتوانن پێشەنگایەتی ئەم ڕێکخستنبوونە بکەن و تەنانەت یەکڕێزی نەتەوەییش بونیاد بنێن.