ناوەندی هەواڵ

 

بەپێی ڕاپۆرتە نێودەوڵەتییەکانی مافی مرۆڤ کە ئاماژە بە پشتبەستنی بەردەوامی دەسەڵاتدارانی ئێران بەم سزایە بە ڕێژەیەکی زۆر دەکەن، ئێران لە ئاستی جیهانیدا لە دوای چین لە پلەی دووەمی لەسێدارەدانەکانە، ئەمەش لە کاتێکدایە کە ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ هۆشداری دەدەن لە بەکارهێنانی وەک ئامرازێک بۆ تۆقاندنی سیاسی و کۆمەڵایەتی.

 

بەپێی ڕاپۆرتی هاوبەشی "ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ئێران" و "ڕێکخراوی پێکەوە دژی سزای لەسێدارەدان"، لە ساڵی ٢٠٢٥، ئێران زۆرترین ژمارەی لەسێدارەدانی لە دوای ساڵی ١٩٨٩ تۆمار کردووە و لانیکەم هەزار و ٦٣٩ کەس لە سێدارە دراون.

 

ئەم ژمارەیە بازدانێک بەڕێەی ٦٨٪بە بەراورد بە ساڵی ٢٠٢٤ نیشان دەدات و ئەو دوو ڕێکخراوە هۆشدارییان داوە لەوەی دەسەڵاتداران ئەم لەسێدارەدانانە وەک ئامرازێک بۆ سەرکوتکردنی چڕتر بەکارنەهێنن بۆ تێپەڕاندنی قەیرانە ناوخۆییەکانی ئێستا.

 

ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ئێران ڕوونی کردۆتەوە کە پێش پشتڕاستکردنەوەی لانیکەم لە دوو سەرچاوەی سەربەخۆوە هیچ لەسێدارەدانێک لە ڕاپۆرتەکانی خۆیدا ناخاتە ڕوو و ئاماژە بەوە دەکات کە زۆرینەی لەسێدارەدانەکان  لە میدیا فەرمییەکانی ئێران ڕاناگەیەندرێت.

 

 سەرەڕای ئەوەش، ڕێکخراوەکە پێداگری لەسەر ئەوە دەکات کە ئەو ژمارە ڕاگەیەندراوە بۆ ساڵی ٢٠٢٥ "خەمڵاندنێکی زۆر کۆنەپەرستانەیە"، چونکە ژمارەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە لانیکەم چوار لەسێدارەدان ڕۆژانە بەدرێژایی ساڵ ئەنجام دەدرێت.

 

لە ڕاپۆرتەکەدا ئاماژە بەوە کراوە کە ئەمە زۆرترین ژمارەی لەسێدارەدانەکانە لەو کاتەوەی ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٨ دەستی بە بەڵگەنامە کردنیان کردووە و زۆرترین ڕێژەی لەسێدارەدانەکانە کە لە ساڵی ١٩٨٩ەوە دوای شۆڕشی ئیسلامی تۆمار کراوە.

 

دەسەڵاتدارانی ئێران تەنانەت لە کاتی ئەو شەڕەی کە ئەمریکا و ئیسرائیل لە ٢٨ی شوبات لە دژی ئێران دەستیپێکرد، لە کاردانەوە بە ناڕەزایەتییەکانی مانگی کانوونی دووەم،  حەوت کەسیان لە سێدارە دا. بەگوێرەی ئەو ڕاپۆرتە،  شەش کەسیان بە تۆمەتی سەر بە ڕێکخراوی موجاهیدینی گەل سزا دراون، حەوتەمیش کە خاوەنی ڕەگەزنامەی سویدیشە، بە تۆمەتی "سیخوڕیکردن بۆ ئیسرائیل" سزا دراوە.

 

بەڕێوەبەری جێبەجێکاری ڕێکخراوی "پێکەوە دژ بە سزای لەسێدارەدان" ڕایگەیاندووە کە سزای لەسێدارەدان لە ئێران وەک ئامرازێکی سیاسی چەوساندنەوە و سەرکوت بەکاردێت و بە تایبەتی لە دژی کەمینە نەتەوەییەکان و گرووپە پەراوێزخراوەکان جێبەجێ دەکرێت.

 

لە ڕاپۆرتەکەدا ئاماژە بەوە کراوە کە کورد لە ڕۆژئاوای وڵات و بەلووچەکان لە باشووری ڕۆژهەڵات کە هەردووکیان گرووپی سوننەن لە نەتەوەیەک کە زۆرینەیان شیعەن، بە تایبەتی دەکرێنە ئامانج.

 

بەپێی هەمان سەرچاوە، لانیکەم ٤٨ ژن لە سێدارە دراون، کە زۆرترین ژمارەیە لە ماوەی زیاتر لە ٢٠ ساڵدا و بە بەراورد بە ساڵی ٢٠٢٤ کە ٣١ ژن لە سێدارە دراون، بە ڕێژەی٥٥٪ زیادی کردووە.

 

بەگوێرەی چەند ڕێکخراوێکی مافی مرۆڤ، لەوانە ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی، ئێران زۆرترین ڕێژەی لەسێدارەدان بۆ هەر تاکێک لە جیهاندا ئەنجام دەدات.