رەجا حەمید ڕەشید

 

عێراق-دەزگای ژنانی عێراق ١٠ی ئادار لە میانی دانیشتنی یادەوەریدا یادی ٧٤ ساڵەی دامەزراندنی کردەوە، کۆمەڵە پابەندبوونی خۆی بە کارکردن بەرەو کۆمەڵگەیەکی دادپەروەرانە دووپاتکردەوە، کە یەکسانی و کەرامەت بۆ ژنان مسۆگەر بکات و بەهاکانی دیموکراتی و دادپەروەری کۆمەڵایەتی بەرەوپێش ببات.

 

لە دانیشتنەکەدا، یادکردنەوەی بەربەستە سەرەکییەکانی مێژووی کۆمەڵە و ڕۆڵی ژنانی پێشەنگ لە بزووتنەوەکانی ژنان و نیشتمانی عێراق و هەروەها بەشداریکردنیان لە بەرگریکردن و بەهێزکردنی ژنان بە درێژایی قۆناغە جیاوازەکانی مێژووی هاوچەرخی عێراق لەخۆگرتبوو.

 

لە وتارەکەیدا، شەمیران مروکی ئۆدیشۆ، سکرتێری دەزگای ژنانی عێراق ڕایگەیاند، ١٠ی ئادار مایەی شانازی و شەرەفە لە مێژووی خولەکەدا، کۆمەڵەکە لە ساڵی ١٩٥٢ لە دڵی ئازارەکانی ژنانی عێراق و خواستەکانیان بۆ ئازادی و دادپەروەری و یەکسانی دامەزرا، لە ماوەی ٧٤ ساڵی ڕابردوودا، خەباتێکی درێژخایەن و بەرچاوی لە داکۆکیکردن لە مافەکانی ژنان و کەرامەتی مرۆڤایەتی ئەنجامداوە.

 

ڕوونیشیکردەوە، دەزگاکە لە هەلومەرجێکی سەختی سیاسی و کۆمەڵایەتیدا دامەزراوە، کاتێک کۆمەڵێک ژنانی پێشەنگ کۆبوونەوە بۆ دامەزراندنی ڕێکخراوێکی گەلی کە هەوڵی بەرزکردنەوەی هۆشیاری ژنان و بەرزکردنەوەی بەشداریکردنیان لە ژیانی گشتیدا دەدات، لەو کاتەوە بووەتە دەنگێکی بوێرانەی بەرگریکردن لە ژنانی عێراق و سەکۆیەک بۆ داواکردنی مافەکانیان.

ئەو ڕوونیکردەوە کە کۆمەڵە ڕۆڵێکی گرنگی هەبووە لە هۆشیارکردنەوەی ژنان لە ساڵانی ١٩٥٠دا و دوای شۆڕشی ١٤ی تەمووزی ١٩٥٨، بەشداری کردووە لە بەهێزکردنی دەستکەوتە یاساییەکانی ژنان، دیارترینیان دەرکردنی یاسای باری کەسی ژمارە ١٨٨ی ساڵی ١٩٥٩ بوو.

 

ئاماژەی بەوەشکردووە، لە دەیەکانی دواتردا کۆمەڵەکە لە ژێر دەسەڵاتە تاکڕەوەکاندا ڕووبەڕووی قۆناغەکانی سەرکوتکردن و گۆشەگیری بووەتەوە، ئەندامەکانیش تووشی دەستگیرکردن و دەربەدەر بوون، سەرەڕای ئەمەش بەردەوام بووە لە چالاکییەکانی چ لە ناوخۆ و چ لە دەرەوەی عێراق، ئازارەکانی ژنانی عێراقی گەیاندە مەکۆ نێودەوڵەتییەکان لە ماوەی ساڵانی دەربەدەریدا.

 

لە کۆتای قسەکانیدا دووپاتی کردەوە: کە مێژووی کۆمەڵەی ژنانی عێراق نوێنەرایەتی بەشێکی بەرچاو لە مێژووی بزووتنەوەکانی ژنان و نەتەوەیی لە عێراق دەکات، نوێکردنەوەی پابەندبوون بە درێژەدان بە خەبات بۆ کۆمەڵگەیەکی دادپەروەرانە کە مسۆگەری یەکسانی و کەرامەت بۆ ژنان بکات، بەهاکانی دیموکراتی و دادپەروەری کۆمەڵایەتی بەرەوپێش ببات.

 

نیزال توما، چالاکوان پێداچوونەوەی بە ژیاننامەی دکتۆر بەسینە شەریف کرد، کە یەکێکە لە کەسایەتییە دیارەکانی بزووتنەوەی ژنان و دیموکراتی لە عێراق و سەرکردەیەکی کارا لە کۆمەڵەی داکۆکیکردن لە مافەکانی ژنانی عێراق کە لەو سەردەمەدا بە نهێنی کاریان دەکرد، چالاکییە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکەی بۆ دەیان ساڵ درێژبووەوە، لەو ماوەیەدا ڕووبەڕووی ئاڵەنگاری توندی وەک دەستگیرکردن و لەدەستدانی هاوژینەکەی لە ژێر ئەشکەنجەدان و کاری نهێنی و دەربەدەریدا بووەوە، لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ کۆچی دوایی کرد و کۆمەڵەکەش بۆ ڕێزلێنان لە خەباتە درێژخایەنەکەی کۆبوونەوەی یادکردنەوەی ئەنجامدا.

 

سەفیرە جەمیل حافز، چالاکوان یەکێک لە ئەندامە دێرینەکانی کۆمەڵە، جەختی لە گرنگی یەکسانی و دادپەروەری کردەوە، پێویستی ژیانێکی دوور لە هەر جۆرە جیاکارییەک لەسەر بنەمای ڕەگەز، ڕەنگ یان ئایین کردەوە، هەروەها هەموو تاکێک مافی ئەوەی هەیە بە کەرامەتەوە بژی، هەوڵبدات ژیانی هاوبەش و دادپەروەرانە بۆ هەمووان بێت.

 

کیفاح سودانی، چالاکوانی سیاسی ئاماژەی بە ڕۆڵی خاڵۆزاکەی، مەجیە ساعدە، کرد لە چالاکییەکانی کۆمەڵەکەدا لە سەرەتای دامەزراندنیەوە، ڕوونیکردەوە کە کارەکانی درێژبووەتەوە بۆ شار و گوند و ناوچە گوندنشینەکان و گەیشتوونەتە دەستی ژنانی کۆڵبەر، ئاماژەی بە ڕۆڵی بەرچاوی دکتۆر نەزیهە دەلیمی کرد لە پشتیوانیکردنی ژنان لە ڕێگەی چالاکییە کۆمەڵایەتی و مرۆییەکانییەوە.

 

خەیال جەواهیری ئاماژەی بەوەدا، کە کۆمەڵەکە بەبێ جیاوازی هەموو ژنانی عێراق لەخۆدەگرێت و ئامانجە هەرە دیارەکانی گەیشتن بە سەربەخۆیی نیشتمانی و بەرگریکردنە لە بنەماکانی دادپەروەری و مافەکانی ژنان و منداڵان، هەروەها لە سەرەتای دامەزراندنیەوە، کۆمکاری لە ڕێگەی هەوڵی چالاکوانانی پێشەنگ و شەهیدان کاریان کردووە بۆ دروستکردنی پەیوەندییەکی فراوان لەگەڵ بزووتنەوەی ژنانی عەرەبی و نێودەوڵەتییەکان، کە یادکردنەوەیان ئەمڕۆ ڕێزلێنانێکە بۆ بەرخۆدانیان و بەشدارییە نەتەوەیی و مرۆییەکانیان، هەروەها ئاماژەی بە بەشداریکردنی کۆمەڵەکە لە فیدراسیۆنی دیموکراتی نێودەوڵەتی ژنان و بەشداریکردنی لە گەورەکردنی دەنگی ژنانی عێراق و ئاڵوگۆڕی شارەزایی لەگەڵ ڕێکخراوەکانی دیکەی ژنان کرد.