ابیعە خورەیس

 

جەزائیر – لە نمایشە شانۆییەکانەوە تا دەگاتە "کۆڕبەندی خاوەن پڕۆژەکان"، چاپی هەشتەمی فێستیڤاڵی شانۆی ژنانی عنابا ڕێبازێکی نوێی گرتەبەر، جەختی لەسەر پەرەپێدانی بیرۆکە و پاڵپشتیکردنی ژنان لە بەرهەمهێنانیاندا کردەوە.

 

ئێوارەی ٥ی تشرینی یەکەم، پەردەی هەشتەمین خولی فێستیڤاڵی نیشتمانی کولتووری بەرهەمهێنانی شانۆی ژنان لە شاری عنابە لادرا، فێستیڤاڵەکە لە ماوەی شەش ڕۆژدا لەژێر تەوەری "ئاسۆکان" بەڕێوەچوو، نمایشی شانۆیی و ئەزموونی هونەری و گفتوگۆی ڕەخنەیی و وۆرکشۆپی تایبەتمەندی کۆکردەوە، جگە لە "کۆڕبەندی هەڵگرانی پڕۆژە"، کە سەکۆیەکی نوێی بۆ نووسەران و ئەکتەران و دەرهێنەران ڕەخساند بۆ پێشکەشکردن و گفتوگۆکردن لەسەر بیرۆکەکانیان لەگەڵ پسپۆڕان و پرۆفیسۆرەکانی ئەو بوارە.

 

ئەم چاپەی فێستیڤاڵەکە ئاراستەیەکی لەخۆگرت کە لۆژیکی ڕووداوە وەرزییەکان و کێبڕکێی نەریتی تێپەڕاند، بەرەو بونیادنانی کەشی ڕاهێنەرایەتی و گەشەپێدان و دروستکردنی پڕۆژەی شانۆیی هەنگاوی نا، ئەمەش بەشداری زیاتری ژنانی لە هەموو لایەنەکانی بەرهەمهێناندا پەروەردە کرد، لە نووسین و سیناریۆنووسینەوە تا دەرهێنان و سینۆگرافی و بەڕێوەبردنی پڕۆژە.

 

بەرنامەکە تەنها لە نمایشە شانۆییەکاندا سنووردار نەبوو، هەروەها فێستیڤاڵەکە لە ڕێگەی نمایشی چیرۆکگێڕانەوە سەرنجی خستە سەر نەریتە زارەکییەکان و یادەوەری بەکۆمەڵ، هۆڵی پێشوازی شانۆی ناوچەیی عزەدین مدجوبی میوانداری نمایشێکی چیرۆکگێڕانەوەی سیهام کفی کرد، کە باسی لە پرسە کۆمەڵایەتییەکان کرد کە لە ژیانی خێزانییەوە وەرگیراون، پەند و وتەی کۆنی بەکارهێنا بۆ بونیادنانی گێڕانەوەی خۆی و گەیاندنی پەیامی پەروەردەیی.

 

زەهرا فول بومزبەر، چیرۆکنووس چیرۆکێکی لە ئیلهام وەرگرتن لە کولتوور، بە ناوی "باڵندەی ئازاد کە کەوت سەرگەردان نابێت" پێشکەش کرد، بە دڵخۆشی خێزان و ڕۆشنبیران، لە نمایشێکدا کە وانە ڕەوشتییەکان لەگەڵ نواندنی دەربڕین تێکەڵ کرد.

شانۆ دەچێتە سەر شەقامەکان

لە نێو ئەو بەرهەمانەی کە باس و خواسی لێکەوتەوە، "برین" بوو، کە چیرۆکێکی مرۆیی بوو و ناوەندی ململانێی ناوەوە و کاریگەرییەکانی ژیانی ڕۆژانە بوو، هەروەها مۆنۆدرامای "بێ ماڵ" لە ڕێگەی نمایشێکی تاکە کەسییەوە کە پشت بە جووڵە و دەربڕینی جەستەیی دەبەستێت، باسی لە پەراوێزخستن و نامۆبوونی دەروونی دەکرد.

 

شانۆی ناوچەیی قسنتینە دوو بەرهەمی بەرچاوی پێشکەش کرد، ”کەرنەڤاڵی ڕۆمانی"، لە دەرهێنانی مونی بوعلام، کە کۆمیدیای تاریکی بەکارهێنا بۆ وێرانکردنی کارکردنی ناوەوەی شانۆ و ئازارەکانی کرێکارەکانی، ”نهێنی و بووکە شووشە" کە لەلایەن دکتۆر سەمیە بونابەوە نووسراوە و دەرهێنراوە، بەرهەمێک کە سوودی لە ئامڕاز و سینۆگرافیای واتادا وەرگرتووە بۆ لێکۆڵینەوە لە پرسەکانی نامۆبوون و سنووردارکردنی کۆمەڵایەتی.

 

لەنێو بەشداربووان وسام ناسری، ئەکتەر دەرچووی پەیمانگای باڵای پیشەی هونەرە نمایشییەکان بوو کە تایبەتە بە نواندن، ئەو "هاملێت لە سێبەرەکاندا" پێشکەش کرد، کە لێکدانەوەی دووبارەی "هاملێت"ی شکسپیر بوو لە چوارچێوەیەکی جەزائیری خەیاڵیدا کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی حەفتاکان، بیرۆکەکە لەسەر بونیادنانەوەی کارەکتەر و ڕووداوەکان و گۆڕینی ناوەکان و گۆڕینی شوێنی چیرۆکەکە دامەزراوە، بەمەش لێکدانەوەیەکی تازە بە دەقی ڕەسەن دەبەخشێت کە پەیوەستە بە ناوەڕۆکی جەزائیرەوە، وتی: تەرخانکردنی شوێن بۆ ژنانی خاوەن پرۆژە نوێنەرایەتی دەرفەتێکی گرنگە بۆ هونەرمەندان، بەتایبەتی بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە بە بەردەوامی بوونی هەندێک هەژموونی پیاو لە بوارەکانی شانۆ و بەرهەمهێنانی فیلمدا دەزانێت، ئەمە جگە لەوەی کە بە "هەژموونی نەوەی" پێناسەی دەکات.

 

لە ئەزموونێکی تردا نووسەرێکی پارێزگای سەعیدە پڕۆژەیەکی پێشکەش کرد، کە تیایدا لە ڕۆمانەوە بۆ شانۆ گواسترایەوە، ڕۆمانێکی گۆڕی بۆ سیناریۆیەکی گونجاو بۆ نمایشی شانۆیی، پڕۆژەکە فانتازیا، ڕەسەنایەتی، ناسنامە و یادەوەری تێکەڵ دەکات، کە ناوەندی کارەکە پێکدەهێنن، بەشداریکردن ڕێگەی بە نووسەر دا کە کارلێک لەگەڵ پسپۆڕان بکات و باس لە ئەگەرەکانی پەرەپێدانی دەقەکە بۆ قۆناغەکە بکات.

 

لە فەلسەفەوە بۆ قۆناغ

هەروەها فەلسەفە لەنێو پڕۆژە پێشنیار کراوەکاندا ئامادەبوو لە ڕێگەی کارێکەوە کە بەم پرسیارە دەست پێدەکات، "کێ وتی فەلسەفە ڕەگەزی هەیە؟" پڕۆژەکە بەدواداچوون بۆ ئەو تێڕوانینانە دەکات کە نووسینی فەلسەفی لە پیاواندا قەتیس دەکات، بە سوودوەرگرتن لە ئەزموونی کەسیی نووسەرەکەی، کە دەڵێت ڕووبەڕووی ڕەخنە بووەتەوە بەهۆی ئەوەی ژنێکە لەم بوارەدا دەنووسێت.

 

لە نێو ئەو پرۆژانەی کە لە کۆڕەکەدا پێشکەش کران، شانۆگەری "شرمووسە" لە لایەن سوعاد دویبی، ئەکتەری سینەمایی بوو کە ڕەهەندێکی پەروەردەیییشی هەیە، وتی: ئەو ڕێنماییانەی لە کۆبوونەوەکەدا وەریگرتووە، زۆر گرنگ بوون بۆ تێگەیشتنێکی ڕوونتر لە پێکهاتەی دراماتیک و بۆ سوودوەرگرتن لە ڕێنماییەکانی ڕاهێنەران پێش ئەوەی بچێتە قۆناغی بەرهەمهێنان، ئەم ئەزموونە پێویستی پاڵپشتی دراماتۆرگیی بەردەوام بۆ زۆرێک لە خاوەن پڕۆژەکان بۆ سوعاد دویبی ئاشکرا دەکات، بە تایبەت کە دەقە بەشداربووەکان لە قۆناغە جیاوازەکانی گەشەکردندا بوون، ئەمەش وایکردووە گفتوگۆ و ڕێنماییکردن ببێتە بەشێکی سەرەکی لە پەرەسەندنیان.

 

هەروەها لە کۆڕبەندەکەدا وەسیلە عریر، ئەکتەری جەزائیری و دەرچووی پەیمانگای باڵای ڕەخنەی هونەرە بینراوەکان بەشداربوو، ئەو تەرخانکردنی شوێنێک بۆ بیرۆکەکانی هێشتا لەسەر کاغەز بە دەستپێشخەرییەک زانی کە ڕێگە بە خاوەن پڕۆژەکان دەدات کارەکانیان بخەنەڕوو و فیدباک وەربگرن کە یارمەتیان دەدات پەرەی پێبدەن.

بەرەو ئامادەبوونێکی فراوانتر بۆ ژنان لە پیشەسازی شانۆدا

چەندین بەشداربوو لەسەر گرنگی گۆڕینی تەنها پێشکەشکردنی نمایشەکان بۆ گرنگیدان بە قۆناغەکانی پێش بەرهەمهێنان کۆک بوون، بەو بناغەیەیان زانی کە پڕۆژە شانۆییەکان لەسەری بونیاد دەنرێن، لەم چوارچێوەیەدا، سەعیدە بن بوزید وتی: دەستپێشخەرییەکە ئامانجی بوژاندنەوەی بەرهەمهێنانی ژنانە لە جەزائیر، بەتایبەتی لە بواری نووسین و سیناریۆنووسین و دەرهێناندا، هەروەها فێستیڤاڵەکە دەرفەتی بۆ ئاڵوگۆڕی ئەزموونەکان و پەرەپێدانی پیتاندنی بیرۆکەکان و بەهێزکردنی بوونی ژنان لە بڕیاردانی شانۆدا ڕەخساند، هەروەها ئەم گۆڕانکارییە بوارەکان بۆ داهێنەری ژن دەکاتەوە کە لە مێژە لەلایەن ژنانەوە کەم نوێنەرایەتی دەکرێن، لەوانە دەرهێنان و سینۆگرافی و پۆستەکانی بڕیاردان.

 

نسیبە عەتوت، ئەکتەر کە لە ڕووی هونەریەوە بە "سنوسە" ناسراوە، دووەم دەرکەوتنی لە فێستیڤاڵەکەدا بە شانۆگەری "نهێنی و بووکەڵەکە" کە لە دەرهێنانی سەمەیە بوناب بوو، ڕۆڵی "ئامانی"ی بینی، کچێکی یاخیبوو کە سەرپێچی ڕێنماییەکانی باپیرەی دەکات و دەچێتە ژێرزەمینێکی نهێنی بۆ دۆزینەوەی جیهانێکی پڕ لە بووکەڵە.

 

فێستیڤاڵەکە بە کەشی هاندانی داهێنەری ژنان دەزانێت، جەخت لەسەر گرنگی پاراستنی بوونی ژنانی جەزائیر دەکاتەوە لە مەیدانی کولتووری و هونەریدا و فراوانکردنی ڕۆڵەکانیان لەناو ئەو فێستیڤاڵەدا، لە نێوان ئەو نمایشانەی کە دەچوونە سەر شەقام، ئەو تاقیکردنەوانە کە میراسی زارەکییان وەبیرهێنایەوە، وۆرکشۆپەکان کە باسیان لە بەکارهێنانی تەکنەلۆژیا و زیرەکی دەستکرد دەکرد و مەکۆیەک کە دەرفەتی گفتوگۆ و هاوڕێیەتی بە بیرۆکەی ناتەواو دەدا، خولی هەشتەمی فێستیڤاڵی نیشتمانی کولتووری بۆ بەرهەمهێنانی شانۆیی ژنان، ڕێبازێکی نوێی بۆ کردەی شانۆی خستەڕوو.