رانیا عەبدوڵا

یەمەن- لە یەمەن، دۆسیەی کەسانی ڕفێندراو و بێسەروشوێنکراوانی زۆرەملێ، سەرنجێکی زۆری ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤی ڕاکێشاوە. هاوکات لەگەڵ زیادبوونی ئەو گەواهی و شایەتحاڵیانەی کە ئاشکرای دەکەن زیندانیان ڕووبەڕووی چ جۆرە ئەشکەنجە و ڕەفتارێکی خراپ دەبنەوە، داواکارییە بەردەوامەکان بۆ ئاشکراکردنی چارەنووسیان، چەسپاندنی دادپەروەری و کۆتاییهێنان بە ڕزگاربوون لە سزا هەیە.
کۆمەڵەی دایکانی ڕفێندراوان دوێنێ، لە شاری تەعیز لە باشووری ڕۆژاوای یەمەن، دانیشتنێکی گوێگرتنی بۆ ژمارەیەک لەو کەسانە ڕێکخست کە لە زیندانەکان ڕزگاریان بووە. ئەم چالاکییە وەک بەشێک لە کەمپینی داکۆکیکردنی مرۆیی بە دروشمی "نا بۆ ئەشکەنجە.. دادپەروەری مافی قوربانیانە" و هاوکات لەگەڵ ڕۆژی جیهانیی پشتگیریکردنی قوربانیانی ئەشکەنجە، بەڕێوەچوو.

 گەواهی بەئازار لە زمانی ڕزگاربووانەوە
ڕزگاربووان لە دانیشتنەکەدا گەواهی بەئازاریان لەسەر ڕووبەڕووبوونەوەی خۆیان لەگەڵ ئەشکەنجە، بێسەروشوێنکردنی زۆرەملێ و ڕەفتاری خراپ لەناو زیندانەکاندا پێشکەش کرد. هەروەها جەختیان کردەوە کە ئەم پێشێلکاریانە کاریگەریی قووڵی دەروونی و مرۆیی لەسەر خۆیان و خێزانەکانیان بەجێهێشتووە.

 داواکارییەکانی کۆمەڵەکە
کۆمەڵەی دایکانی ڕفێندراوان ڕایگەیاند کە ئامانجی ئەم دانیشتنە ئەوەیە دۆسیەی ڕفاندن و بێسەروشوێنکردنی زۆرەملێ لە هۆشیاریی گشتیدا بە زیندوویی بمێنێتەوە. کۆمەڵەکە جەختی کردەوە کە ئەم پێشێلکاریانە بە تێپەڕبوونی کات فەرامۆش ناکرێن. هەروەها داوای دادگاییکردنی بەرپرسانی ئەم کارانە، ئاشکراکردنی چارەنووسی بێسەروشوێنکراوانی زۆرەملێ و ئازادکردنی سەرجەم ڕفێندراوانی بەبێ هیچ مەرجێک کرد.
ئەسما ڕائی، بەڕێوەبەری گشتیی کۆمەڵەی دایکانی ڕفێندراوان، لە چاوپێکەوتنێکی تایبەتدا لە کاتی دانیشتنەکەدا بۆ پەیامنێری ئاژانسەکەمان دوا و وتی: "ئامانجی سەرەکیمان ئەمڕۆ ئەوەیە کە دۆسیەی ڕفاندن و بێسەروشوێنکردنی زۆرەملێ لە ویژدانی کۆمەڵگە و ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکاندا بە زیندوویی بهێڵینەوە. دەمانەوێت بە ڕوونی بە تەواوی جیهان بڵێین کە ئەم دۆسیەیە و ئەو پێشێلکاریانەی منداڵەکانمان ڕووبەڕوویان دەبنەوە، بە تێپەڕبوونی کات لە یادەوەریی کەسدا ناچنە دەرەوە."
سەبارەت بە داواکارییە سەرەکۆکانی کۆمەڵەکە، ئەسما بەم شێوەیە بەردەوام بوو: "ئێمە داوای ئازادکردنی دەستبەجێ و بێ مەرجی سەرجەم منداڵە ڕفێندراوەکان و ئاشکراکردنی خێرای شوێنی بێسەروشوێنکراوانی زۆرەملێمان کردووە. هەروەها سەرنجمان بۆ ئەوە ڕاکێشا کە پێویستە بەرپرسانی ئەم پێشێلکاری و تاوانانە لە دادگا دادپەروەرەکاندا دادگایی بکرێن. داوای دادگاییکردنی شەفاف و مۆسۆگەرکردنی قەرەبووکردنەوەی زیانەکانمان بۆ قوربانیان کردووە."
ناوبراو قسەکانی بە سەرنجخستنە سەر قۆناغی دوای ئازادکردن کۆتایی پێهێنا و هەستەکانی خۆی بەم شێوەیە دەربڕی: "سوودمەندبوون و ئازارەکان بە دەرچوونی منداڵەکانمان کۆتایی نایەت. لەبەر ئەوە، ئێمە داوای دادگاییکردنی دادپەروەرانە دەکەین کە مافی قەرەبووکردنەوەی زیانەکان بۆ کەسانی ئازادکراو مسۆگەر بکات. هەروەها پشتگیریی پێویست بۆ تێکەڵبوونەوەیان لەناو کۆمەڵگەدا دابین بکات، تاوەکو یارمەتیدەریان بێت بۆ تێپەڕاندنی کاریگەرییەکانی ئەم ئەزموونە سەختە."
### هەزار و ٣٣٢ ڕفێندراو ئەشکەنجە دراون
کۆمەڵەکە لەو چالاکییەدا ئامارە بەڵگەدارەکانی ڕاگەیاند و تێیدا ئاماژە بەوە کراوە کە ١,٣٣٢ ڕفێندراو لەناو زیندانەکاندا ڕووبەڕووی ئەشکەنجە بوونەتەوە. کۆمەڵەکە ڕاشیگەیاند کە هاوکات ٨٨ کەسی دیکەش لەژێر ئەشکەنجە و ڕەفتاری توندوتیژانەدا لە شوێنەکانی دەستبەسەرکردندا گیانیان لەدەستداوە.

 'دەبێت دۆسیەی ڕفێندراوان لە دۆسیە سەربازییەکان جیا بکرێتەوە'
عائیشە عودەینی کە یەکێکە لە ئەندامانی کۆمەڵەکە، ڕایگەیاند کە کەمپینی "نا بۆ ئەشکەنجە.. دادپەروەری مافی قوربانیانە"، بۆ پشتگیری و دادپەروەریی ئەو کەسانەیە کە توندوتیژییان بەرامبەر کراوە و بۆ لێپرسینەوەیە لە بەرپرسانی پێشێلکارییەکان. عائیشە جەختی لەسەر پێویستیی ئازادکردنی سەرجەم ڕفێندراوان بەبێ مەرج، جیاکردنەوەی دۆسیەی ڕفێندراوان لە دۆسیە سەربازییەکان و مسۆگەرکردنی مافی قەرەبووکردنەوەی زیانەکان بۆ زیانلێکەوتووان کردەوە.
کۆمەڵەی دایکانی ڕفێندراوان جارێکی دیکە سەرنجی بۆ بەردەوامیی هەوڵەکانی خۆی ڕاکێشا لە پێناو پشتگیریکردنی قوربانیان و گەیاندنی دەنگیان بە ناوەندە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکان. کۆمەڵەکە داوای بەدیهێنانی دادپەروەری، بەرپرسیارێتی یاسایی و مسۆگەرکردنی سزانەدانی تاوانبارانی پێشێلکارییەکانی کرد.