ناوەندی هەواڵ

 

 بە هاوبەشی لەگەڵ ٦٣هەمین دانیشتنی ئەنجومەنی مافی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان، ١٣ ڕێکخراوی ناحکومی خاوەن پێگەی ڕاوێژکاری لە نەتەوە یەکگرتووەکان و ١٧ کۆمەڵە و ڕێکخراوی نێودەوڵەتی مافی مرۆڤ بەیاننامەیەکی هاوبەشیان بڵاوکردەوە.

 

لەو بەیاننامەیەدا هۆشداری لە زیادبوونی ژمارەی لەسێدارەدانی زیندانیانی سیاسی، خۆپیشاندەران و ناڕازییان لە ئێران دراوە. ئەوان جەختیان لەوە کردەوە کە ئەم دۆخە لە چوارچێوەی "ڕێگریکردن لە دڕندەییەکان"، سەرچاوەی "نیگەرانی بەپەلە"یە.

 

پێویستە لە سێدارەدان بۆ سەرکوتکردنی ناڕەزایەتییەکان بوەستێنرێت

لە ڕاگەیەندراوەکەدا ئاماژە بەوە کراوە کە لە ئێران لە سێدارەدان بۆ سەرکوتکردنی ناکۆکی و دروستکردنی ترس لە کۆمەڵگا و سزادانی ئەو کەسانەی کە مافی خۆیان بۆ ئازادی ڕادەربڕین، کۆمەڵ و کۆبوونەوەی ئاشتیانە بەکاردەهێنن، بەکاردەهێنرێت. هەروەها نیگەرانی خۆیان دەربڕی سەبارەت بە بەکارهێنانی تۆمەتی ئەمنی ناڕوون و خێراکردنی پرۆسەی دادوەری لەو کەیسانەی کە دەبنە هۆی سزای لەسێدارەدان.

 

نیگەرانییەکان لە گەشەکردندان

لە بەیاننامەکەدا ئاماژە بەوە کراوە کە لە سەرەتای دەستپێکردنی شەڕی نێوان ئێران و ئەمریکا لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦، گوشارەکان بۆ سەر ناڕازییان زیادی کردووە. هەواڵی دەستبەسەرکردنی بەکۆمەڵ، ئەشکەنجەدان، بێسەروشوێنکردنی زۆرەملێ، دانپێدانانی زۆرەملێ و لەسێدارەدان دەرکەوتووە. هاوکات واژۆکاران ئاماژەیان بە هۆشدارییەکانی شارەزایانی نەتەوە یەکگرتووەکان کرد کە لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٦دا دەرکرابوون و ئاماژەیان بەوە کرد کە لە سەرەتای دەستپێکردنی شەڕەوە هەزاران کەس دەستگیرکراون و نیگەرانییەکان سەبارەت بە ئەشکەنجەدان و بێسەروشوێنکردنی زۆرەملێ لە زیادبووندایە.

 

لە سەرەتای دەستپێکردنی شەڕەوە تا ئێستا لانیکەم ٣٦ کەس بە تاوانی سیاسی لە سێدارە دراون

ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی لە ڕاپۆرتێکدا کە لە مانگی ئایاری ڕابردوودا بڵاوکرایەوە، ڕایگەیاندبوو، لە سەرەتای دەستپێکردنی هێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیلەوە، لانیکەم ٣٦ کەس بە تۆمەتی سیاسی لە سێدارە دراون. هەروەها ڕێکخراوەکە ڕایگەیاندووە کە لانیکەم ٧٨ کەس مەترسی لەسێدارەدانیان لەسەرە، کە ٤١ کەسیان لە پەیوەندی لەگەڵ خۆپیشاندانەکانی مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٦ دەستگیرکراون.

 

لە ڕاگەیەندراوەکەدا سەرنجی ڕاکێشاوە بۆ لەسێدارەدانی وەحید بەنی-ئەمریان، ئەبولحەسەن مۆنتیزەر، بابێک عەلیپوور، پویا قوبادی، ئەکبەر دانشوارکار و محەممەد تاغاڤ سەنگدەهی کە لە نێوان ٣٠ی ئادار تا ٤ی نیسان ڕوویداوە، هەروەها لە ڕاگەیەندراوەکەدا باس لە لەسێدارەدانی مێهدی خانەکی لە ٢٢ی خاکەلێوە لە زیندانی کەرەج کراوە.

 

 

٧٠ کەس مەترسی لەسێدارەدانیان لەسەرە

نوێنەرایەتی سەربەخۆی دۆزینەوەی ڕاستییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ئێران لە دوایین ڕاپۆرتی خۆیدا ڕایگەیاندووە کە لانیکەم ٢٩ کەس لە سێدارە دراون کە پێنجیان دەستبەسەرن لە پێوەندی لەگەڵ ناڕەزایەتییەکانی نێوان مانگی ئازار تا کۆتایی مانگی ئابی ٢٠٢٦. بەپێی زانیارییەکانی نوێنەرایەتی، هەندێک لەو کەیسانە بریتین لە پێشێلکردنی گەرەنتی دادگاییکردنی دادپەروەرانە، لەوانەش ڕەتکردنەوەی دەستڕاگەیشتن بە پارێزەرێک بە دڵی خۆیان و پابەندبوون بە ڕێکارە یاساییەکان و تۆمەتەکانی دانپێدانانی زۆرەملێ.

 

گڕاڤس پەیوەست بە لەسێدارەدانەکانی ساڵانی هەشتاکان تیشکی خستە سەر

لە بەشێکی دیکەی بەیاننامەکەدا، ٣٠ ڕێکخراو بارودۆخی ئێستایان لە چوارچێوەی ئێعدامی بەکۆمەڵی زیندانیانی سیاسی لە ساڵی ١٩٨٨هەڵسەنگاند و بە سەرنجدان بە هەڵسەنگاندنەکانی پەیامنێری تایبەتی پێشووی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ئێران، جەواید ڕەحمان، ئەو ڕێکخراوانە نیگەرانیی خۆیان لە بەردەوامبوونی بێ سزایی و نەبوونی میکانیزمی کاریگەر بۆ ئاشکراکردنی ڕاستیەکان و مسۆگەرکردنی لێپرسینەوە و دابینکردنی قەرەبووکردنەوە بۆ ئەو کەسانە دەربڕی کە لە لایەن ئەمانەوە کراونەتە ئامانج لەسێدارەدان. هەروەها لە بەیاننامەکەدا تیشک خراوەتە سەر حاڵەتەکانی لەناوبردنی گۆڕستانەکانی پەیوەست بە لەسێدارەدان لە ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا.

 

پشتگیری لە هەڵمەتی نا بۆ لەسێدارەدانەکانی سێشەممە

هەروەها واژۆکاران ئاماژەیان بە هەڵمەتی ‘نا بۆ ئێعدامەکان’ی سێشەممە کردووە کە بەپێی زانیارییەکان زیاتر لە ١٣٩ هەفتەیە لە زیندانە جیاوازەکانی سەرتاسەری ئێران بەردەوامە. ئەوان مانگرتن و دانیشتنی نزیکەی هەزار و ٥٠٠ زیندانی سزادراوی لەسێدارەدانیان لە زیندانی قزیل حسار لە مانگی تەمموزی ٢٠٢٦ وەک نموونەیەکی دیکەی ناڕەزایەتی دەربڕین دژی سزای لەسێدارەدان هێنایەوە. لە کۆتاییدا ٣٠ ڕێکخراو داوایان لە وڵاتانی ئەندام و دەوڵەتانی چاودێر لە ئەنجومەنی مافی مرۆڤی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان کرد کە ڕێوشوێنی ڕاگرتنی ئێعدامەکان بگرنەبەر، بە تایبەت ئەوانەی کە زیندانیانی سیاسی و خۆپیشاندەران دەکەنە ئامانج و میکانیزمەکانی چاودێری کە لە لایەن ڕاپۆرتدەری تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکان و نوێنەرایەتی دۆزینەوەی ڕاستییەکان سەبارەت بە ئێران دامەزراون، بەهێزتر بکەن. ڕێکخراوەکان هەروەها خوازیاری هەڵسەنگاندنی بارودۆخی ئێران بە سپۆنسەری ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پێشگرتن لە دڕندەیی زیاتر و دامەزراندنی میکانیزمێکی نێودەوڵەتی سەربەخۆ بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی لەسێدارەدانی زیندانیانی سیاسی و بێسەروشوێنکردنی زۆرەملێ کە لە ساڵی ١٩٨٨ ڕوویدا.

 

ئەو گروپ و ڕێکخراوانەی واژۆیان لەسەر ئەو بەیاننامەیە کردووە بریتین لە:

 

• ١٣ ڕێکخراو لە دۆخی ڕاوێژکاریدان لەگەڵ نەتەوە یەکگرتووەکان

• سیڤیکۆس: هاوپەیمانی جیهانی بۆ بەشداریکردنی هاوڵاتیان

• هاوپەیمانی نێودەوڵەتی ژنان

• کۆمەڵەی نێودەوڵەتی مافی مرۆڤی ژنان

• کۆمەڵەی نێودەوڵەتی یەکسانی ژنان

• ئێدمۆند ڕایس ئینتەرناشناڵ

• کۆڕبەندی ژنان لە کارۆلینای باکوور

• کۆمەڵەی توێژینەوەی مافی مرۆڤ

• کۆمەڵەی پارێزەران

• تۆڕی ژنان بۆ گۆڕانکاری

• جیهانێک بەبێ جینۆساید

• کۆمەڵەی هاووڵاتیانی جیهانی

• کۆمەڵەی نێودەوڵەتی مافی مرۆڤ

• بزووتنەوە دژی ڕەگەزپەرستی و بۆ دۆستایەتی نێوان گەلان

 

١٧ کۆمەڵە و گروپی مافی مرۆڤ

 

• دامەزراوەی مافی مرۆڤی کۆمەڵەی پارێزەرانی نێودەوڵەتی (IBAHRI)

• سەنتەری زانستە کۆمەڵایەتییەکان (CSS)

• کۆمەڵەی پارێزەرانی تاوانکاری ئەوروپا (ECBA)

• چاودێری جینۆساید

• دەستەکان لە کابول

• فیدراسیۆنی مافی مرۆڤی ئیتاڵیا

• دادوەرە ئەوروپییەکانی بۆ دیموکراسی و ئازادییەکان (MEDEL)

• تۆڕی ڕاپۆرتکردنی ژنانی نەتەوە یەکگرتووەکان (WUNRN)

• نووسینگەی نێودەوڵەتیی کازاخستان بۆ مافەکانی مرۆڤ و سەروەری یاسا (KIBHR)

• سندوقی ڕزگاربووان (SURF)

• ڕێکخراوی چاودێری مافی مرۆڤی ئێران (ئێران HRM)

• تۆڕی بەرگریکارانی مافی مرۆڤی ڕۆژئاوای ئەفریقا (WAHRDN)

• دادپەروەری بۆ قوربانیانی کۆمەڵکوژی ساڵی ١٩٨٨ لە ئێران (JVMI)

• لیژنەی بەرگری لە مافی مرۆڤ لە ئێران (CSDHI)

• کۆمەڵەی ژنانی ئێران لە فەرەنسا (AFIF)

• کۆمەڵەی ژنانی دێموکراتی ئێران لە ئیتالیا

• کۆمەڵەی ئیتالیا بۆ مافەکانی مرۆڤ لە ئێران