ناوەندی هەواڵ

 

١٥ پارت و ڕێکخراوی سیاسی لە ناوچە جیاجیاکانی ئۆپۆزسیۆنی ئێران بەڵگەنامەیەکی هاوبەشیان لە ئۆسلۆ پەسەند کرد و واژۆیان کرد. بەڵگەنامەکە تیشک دەخاتە سەر یەکسانی جێندەری و پاراستنی مافەکانی مرۆڤ و بەرەنگاربوونەوەی سزای لەسێدارەدان.

 

واژۆکردنی ئەم بەڵگەنامەیە دوای چەند مانگێک لە دانوستانی نێوان هێزە سیاسییە جیاوازەکان بوو، کە لەلایەن ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ئێرانەوە ئاسانکاری بۆ کرا. پڕۆسەی داڕشتنەکە بە کۆنفرانسی "مافی مرۆڤ لە ئێران دوای کۆماری ئیسلامی" دەستی پێکرد کە لە مانگی خەزەڵوەری ساڵی ١٣٩٦ی هەتاوی بەڕێوەچوو، نوێنەرانی ١٢ ڕێکخراو کە بە گشتی ١٥ لایەن کە ئەو بەڵگەنامەیەیان پەسەند کردووە، لە ئۆسلۆ کۆبوونەوە و بە فەرمی واژۆیان لەسەر کرد.

 

ناوەڕۆک و ئامانجی بەڵگەنامەی هاوبەش

 

بەڵگەنامەکە کەمترین بنەماکانی مافی مرۆڤ لەخۆدەگرێت وەک یەکسانی تەواو لەبەردەم یاسا و قەدەغەکردنی جیاکاریی ڕەگەزی، دژایەتیکردنی سزای لەسێدارەدان، قەدەغەکردنی ئەشکەنجەدان، ئازادی ڕادەربڕین و کۆبوونەوە، مافی دادگاییکردنی دادپەروەرانە، و حوکمڕانی دیموکراسی. ئامانجی بەڵگەنامەکە دەستەبەرکردنی مافە تاکەکەسییەکان و بەکۆمەڵەکانی هەموو هاووڵاتیان لە کاتی گواستنەوەدا، بەبێ جیاوازی لەسەر بنەمای ڕەگەز، بۆچوونی سیاسی، نەتەوە، یان ئایین.

 

واژۆکارانی بەڵگەنامەکە بریتین لە لایەنە سیاسییەکانی سەرتاسەری وڵات، هەروەها گروپە جیاوازەکانی ناو پێکهاتەکانی کورد، تورک، بەلوچ و تورکمان کە مەیلی سیاسی جیاوازیان هەیە.

 

بە وتەی ڕێکخەران ئامانج لەم دەستپێشخەرییە دروستکردنی هاوپەیمانییەکی سیاسی یان پەرەپێدانی بەرنامەیەکی سیاسی هاوبەش نییە. ئامانجی سەرەکی دروستکردنی بنەمایەک بۆ هاوکاریی کردەیی لە پاراستنی مافەکانی مرۆڤ و بەرەنگاربوونەوەی سزای لەسێدارەدان و هەڵاواردنی پێکهاتەیی و پاڵپشتیکردنی زیندانیانی سیاسی، هاوکات پاراستنی سەربەخۆیی هەر قەوارەیەکی سیاسییە.

 

ناوی ئەو ١٥ لایەن و ڕێکخراوەی کە بەڵگەنامەکەیان واژۆ کردووە بەم شێوەیەن:

بەرەی دێموکراتیکی ئێران

پارتی هاوپشتی دێموکراتیکی ئەهواز

پارتی چەپی ئێران

پارتی دیموکراتی ئازەربایجان

حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران

پارتی دیموکراسی و گەشەپێدانی ئازەربایجان

پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (پژاک)

حیزبی کۆمۆنیستی کرێکارانی ئێران

حیزبی کۆمۆنیستی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران

پارتی گەلی بەلووچ

ئەنجومەنی ستراتیژی کۆمارییەکان لە وڵاتدا

ئەنجومەنی کاتی حکومەتی

ئەنجومەنی هاوکاری تورکمان سەحرا

هاوپشتی کۆمارییەکانی ئێران

 

دۆخی مافی مرۆڤ و زیادبوونی پێشێلکارییەکان لە ئێران

واژۆکردنی ئەم بەڵگەنامەیە لە کاتێکدایە کە مافی مرۆڤ و بە تایبەت مافی ژنان لە ئێران بە هۆی زیادبوونی دەستبەسەرکردن، سەپاندن و جێبەجێکردنی حوکمی قورسی زیندان و سزای لە سێدارەدان، گەیشتووەتە قۆناغێکی مەترسیدار. لەماوەی چەند مانگی ڕابردوودا دەیان ژنی چالاکوان و کرێکارانی کۆمەڵگەی مەدەنی و خۆپیشاندەران دەستبەسەر کراون و ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤیش نیگەرانی خۆیان لە زیادبوونی بەکارهێنانی سزای لەسێدارەدان بەرامبەر بە ژنان و هەروەها سەپاندنی سزای لەسێدارەدان بەسەر ژنە خۆپیشاندەران و چالاکوانانی سیاسیدا دەربڕیوە.

 

ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان بەردەوام هۆشدارییان داوە لە ناڕێکی لە دادگاییکردنی ژنە زیندانییەکان و ئەشکەنجەدان و پێشێلکردنی سیستماتیکی مافە بنەڕەتییەکانیان و داوایان کردووە دەستبەجێ ئەو سزایانە کۆتایی پێبهێنرێت.