ناوەندی هەواڵ

 

پەرسيبوليس بە یەکێک لە دیارترین بەرهەمە سینەماییەکان دادەنرێت کە باس لە شۆڕشی ئێران و گۆڕانکارییە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانی دواتر دەکات، لە ڕێگەی گێڕانەوەی بینراوەوە کە هەم سادە و هەم قووڵە.

 

ئەم فیلمە لە دەرهێنانی هونەرمەندی ئێرانی-فەرەنسی مەرجان ساتراپی و بۆ یەکەمجار لە فێستیڤاڵی فیلمی کان لە ساڵی ٢٠٠٧ نمایشکرا و لەسەر بنەمای ڕۆمانی گرافیکی بەناوبانگ بە هەمان ناوە، ژیاننامەیەکی جوڵاوی منداڵێکی کچی ئێرانی دەخاتە ڕوو کە لە ژێر سیستەمێکی سیاسی گۆڕاو و سەرکوتگەردا گەورە دەبێت.

 

ئەم فیلمە لە ڕۆمانی گرافیکی پەرسيبوليس وەرگیراوە، گەشتی "مەرجان" منداڵێکی کچی خێزانێکی لیبڕاڵ دەگێڕێتەوە، لە کاتێکدا ئەزموونی شۆڕشی ئێرانی ساڵی ١٩٧٩ و ڕووخانی ڕژێمی شا و سەرهەڵدانی دەسەڵاتی خومەینی دەکات، لەگەڵ گۆڕینی دەسەڵات، وڵات لە خەونی ئازادییەوە دەگوازرێتەوە بۆ ڕاستی ستەم و سەپاندنی باڵاپۆشی و گۆشەگیریی ناڕازییان، مەرجان خۆی دەبینێتەوە لە نێوان دوو گێڕانەوەی دژ بەیەکدا گیری خواردووە: گێڕانەوەی ئازادی لە ماڵەکەیدا، گێڕانەوەی دەسەڵات لە خوێندنگە و لەسەر شەقام.

 

فیلمەکە ئەنیمەیشنی ڕەش و سپی بەکاردەهێنێت، ئەمەش کوالیتییەکی سیمبولی بەهێزی پێدەبەخشێت کە ڕەنگدانەوەی تاریکی ئەو سەردەمەیە، پشت بە یادەوەریەکانی منداڵی دەبەستێت بۆ بترهێنانەوەی منداڵی و ئەو سەردەمە، مەرجان لەنێواندا چیرۆکی زیندانیانی سیاسی دەزانێت، دیارترینیان مامی کە دەبێتە سیمبولی بەرخۆدان و هیوا.

 

فیلمەکە تیشک دەخاتە سەر کاریگەریی دوو کەسایەتی سەرەکی ژیانی مەرجان: مامی، کە لە ژێر دەستی شادا زیندانی کراوە و دواتر لە سەردەمی خومەینیدا لە سێدارە دراوە، بەرجەستەکردنی ئەو ڕاستییەیە کە ستەم سەرەڕای گۆڕانی ڕژێمەکان وەک خۆی ماوەتەوە، داپیرەی کە بەهاکانی ڕاستگۆیی و نیشتمانپەروەری لە نەوەکەیدا دەچێنێت و ڕەهەندێکی گەرم و مرۆیی بە فیلمەکە دەبەخشێت، ئەم دوو هێڵی چیرۆکە بڕبڕەی پشتی گەشەسەندنی کارەکتەری مەرجان پێکدەهێنن و قووڵایییەکی سۆزداریی دیاریکراو بە فیلمەکە دەبەخشن.

 

لەگەڵ توندتربوونی سەرکوت و سەرهەڵدانی شەڕی ئێران و عێراق، خێزانی مەرجان بڕیاریاندا بۆ پاراستنی بنێرن بۆ نەمسا، بەڵام دەربەدەربوون لاپەڕەیەکی نوێی ململانێی کردەوە، بەو پێیەی ڕووبەڕووی هەڵاواردنی کولتووری بووەوە و بەرگەی ئەزموونی توندی گرت کە بووە هۆی تێکچوونی دەروونی و هەوڵی خۆکوژی، پێش ئەوەی بگەڕێتەوە ئێران.

 

مەرجان گەڕایەوە بۆ وڵاتێکی گۆڕاوی توند و خۆی بینیەوە کە ڕووبەڕووی پۆلیسی ڕەوشت دەبێتەوە، کە لە نێوان ئارەزووی ئازادی و ڕاستی ئەو سنووردارکردنانەی بەسەر ژناندا سەپێندرابوو، لە کۆتاییدا بۆی دەرکەوت کە داهاتووی لە ئێراندا نییە، بۆیە بڕیاریدا کۆچ بکات بۆ فەرەنسا، لە ماڵئاوایییەکی گاریگەردا لەگەڵ داپیرەی، کە پێی دەڵێت: ڕاستگۆبە لەگەڵ خۆت.

 

سەرەڕای ڕووداوە تاریکەکان، فیلمەکە پێداگری لەسەر چاندنی تیشکێکی هیوا دەکات، دووپاتی دەکاتەوە، کە گۆڕانکاری دڵنیاییە و مرۆڤەکان توانای وەرگرتنەوەی ئازادی خۆیان هەیە، هەرچەندە ماوەیەکی زۆری پێبچێت، هەر لەبەر ئەمەشە کە فیلمەکە لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا لە کاتی ناڕەزایەتییەکانی ژنان لە ئێران بە توندی سەری هەڵدایەوە و بوو بە سیمبولی بەرخۆدانی ژنان لە دژی ستەمکاری.