ڕابیعە خورەیس

 

جەزائیر-شارە جیاوازرکانی جەزائیر شاهیدی ئامادەبوونی بەرچاوی کاندیدە ژنەکانن لەو مەیدانەدا، لە ڕێگەی کۆبوونەوەی گشتی بە ئامانجی ڕاکێشانی دەنگدەران و باوەڕ پێ پێکردنیان بە بەرنامەکانی گەشەپێدانیان، هەروەها هەڵمەتەکانیان لە شەقامەکاندا بەربڵاوە و لە ڕێگەی دەزگا جیاوازەکانی ڕاگەیاندن و پلاتفۆرمەکانی تۆڕی کۆمەڵایەتیەوە پەخش دەکرێن، پرسیارەکە: ئایا ئەم ئامادەبوونە بەهێزە یارمەتیدەر دەبێت بۆ زیادکردنی نوێنەرایەتی ژنان لە پەرلەمانی جەزائیر؟

 

لەگەڵ دەستپێکردنی بانگەشەی هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق کە لە ٢ی تەمووزەوە دەست پێدەکات، پارتە سیاسییەکان و لیستە سەربەخۆکانی بلۆکێکی هەڵبژاردندا کێبڕکێ دەکەن کە زیاتر لە ٢٤ ملیۆن دەنگدەری جەزائیری پێکدێت، ژمارەیەکی زۆر ناوی ژن لە لیستە جیاوازەکانی هەڵبژاردندا سەریان هەڵداوە، کە نوێنەرایەتی پاشخانی ئەکادیمی و هزری و پەروەردەیی جیاواز دەکەن، ئەم ژنانە هەڵگری بەرنامەی هەڵبژاردنن کە باس لە پرسە جیاوازەکان دەکەن وەک پاراستنی ژنان لە توندوتیژی، دەستەبەرکردنی ژینگەیەکی پارێزراو کە ماف و کەرامەتیان دەستەبەر بکات، پێشخستنی پێشکەوتن و بەهێزکردنیان لە بوارە جیاوازەکانی پەروەردەیی و ئابووری و کۆمەڵایەتیدا، هەروەها دابینکردنی ژینگەیەک کە ڕێگەیان پێبدات بەشداری کاریگەرانە لە گەشەپێدان و بڕیارداندا بکەن.

 

بەپێی ئەو پێشکەشکردنە وردەی بەرپرسی دەسەڵاتی سەربەخۆی هەڵبژاردنەکان بە وەکالەت لە جەزائیر، لە میانی کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا، کە لە ناوەندی کۆنگرەی نێودەوڵەتی بەڕێوەچوو، ژمارەی ڕاپۆرتەکانی ڕاگەیاندنی کاندیدکردنی بەکۆمەڵ کە لە سەرانسەری ناوچەکانی هەڵبژاردندا جێبەجێ کراون و گەیشتە ٨٥٤ ڕاپۆرت ، لەو ژمارەیەش ٧٩٣ لیست وەرگیراون، کە پێکهاتبوون لە ٩٨٥٤ کاندید، بە بەراورد بە ٦١ لیستی ڕەتکراوە کە کۆی گشتی کاندیدیان هەیە ٨٤٢ کاندید.

 

زیاتر لە دوو هەزار ژن بەشداری پێشبڕکێکە دەکەن

بەپێی داتاکانی دەسەڵات، ٢٠٣٢ ژن خۆیان لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی جەزائیردا کاندید دەکەن، کە دەکاتە ٢١٪ی کۆی ژمارەی کاندیدەکان کە ٩ هەزار کاندید تێدەپەڕێنێت.

 

زۆربەی پارتە سیاسییەکان لیستی هاوشێوەی کاندیدەکانی ژنیان هەیە کە لە هەڵبژاردنەکانی داهاتوودا ڕکابەری دەکەن، لەوانە بەرەی ڕزگاری نیشتمانی، گردبوونەوەی دیموکراتی نیشتمانی ، بزووتنەوەی کۆمەڵگە بۆ ئاشتی، پارتی کرێکاران، بەرەی هێزە سۆسیالیستەکان و پێکهاتە سیاسییەکانی دیکە کە بەشدارن لە کێبڕکێی هەڵبژاردنەکاندا، کە کۆی گشتی ٣٢ پارتن، ژمارەی ژنانی کاندید لە هەر لیستێکی هەڵبژاردندا لە یەک تا هەشت ژن دەگۆڕێت، کە زۆربەیان خاوەنی بڕوانامەی زانکۆن، کە ئەمەش ڕەنگدانەوەی خواستی بەهێزی ئەوانە بۆ بەرزکردنەوەی نوێنەرایەتی پەرلەمان.

 

ئاڵەنگاریەکان

دکتۆر سالیحە براهمی، کەسایەتییەکی دیاری ژن کە لە هەڵبژاردنی یاسادانانی داهاتوودا لە ژێر ئاڵای بزووتنەوەی کۆمەڵگە بۆ ئاشتی دوای مێژوویەکی دوورودرێژی چالاکی سیاسی خۆی کاندید دەکات، دووپاتیکردەوە، کە ئامانجی ئەو لە خۆکاندیدکردندا "بەرزکردنەوەی ئەو دەنگانەیە کە ڕوون بووەتەوە و چارەسەرکردنی ئەو نیگەرانیانەیە کە بێدەنگ کراون و پەراوێزخراون.

 

ئەو وتە بەناوبانگەی "پەرلەمان بۆ پیاوە و مەیدان بۆ شوڕشگێڕەکانە" ڕەتدەکاتەوە و وتی: راستییەکی بایۆلۆژی و مرۆیی هەیە کە بەهیچ شێوەیەک نکۆڵی لێناکرێت، وەک چۆن هەموو پیاوان لە سکی ژن هاتوونەتە دەرەوە و بۆ بوون و سەرەتای خۆیان پشت بە دایکیان دەبەستن، هەروەها ژن بناغەی کۆمەڵگەیە و بڵێسەی ئەو کۆمەڵگەیە کە ناکوژێتەوە،  بەشداریکردنی لە هەڵبژاردنەکاندا لەسەر ئەو باوەڕە دامەزراوە کە ژن هاوبەشە لە بونیادنانی کۆمەڵگە و گەلدا.

 

سالیحە براهمی پێی وایە، ئامادەبوونی جێی سەرنجی ژنان لە هەڵبژاردنەکاندا، زۆر تێڕوانینی هەڵەی ڕاستکردۆتەوە، بەتایبەتی سەبارەت بە ڕوانگەی کەمکردنەوەی ژنان، کە بەهۆی کۆمەڵێک میراسی کولتووری و داب و نەریتی بەسەرچووەوە سووتەمەنی پێدەدرێت، توانای هزری و زانستییەکانیان پشتگوێ دەخەن، هەندێک داب و نەریت دەنگی ژن و قسەکردنی و دەربڕینی بیروڕای بە شەرمەزارکەر دەزانێت.

 

ئاڵەنگاریەکی دیکەی بەردەم زۆرێک لە ژنان "ڕەخنەی وێرانکەرە"، کە کاریگەری نەرێنی لەسەر متمانەیان دەبێت، وتی:ئەم ڕەخنەیە باجی سەرکەوتنی ژنێکە و بەڵگەی ناوبانگەکەیە.

 

لەنێو ئەو ئاڵەنگاریە ئاڵۆزانەی کە ژنان ڕووبەڕووی دەبنەوە لەکاتی چوونە ناو کێبڕکێی هەڵبژاردنەکاندا، بە بەراورد لەگەڵ هاوتا پیاوەکانیان، هاوسەنگکردنی بەرپرسیارێتی خێزان و هەڵمەتی هەڵبژاردنەکانە، وتی: هەوڵەکانی ژنانی کاندید بەسەر کۆمەڵێک ڕۆڵی گرنگدا دابەش دەبن، لەوانە خێزان و بانگەشەی هەڵبژاردن و ئەمەش گرنگترین نرخە کە ژنە سیاسەتمەدارێک دەیدا، هەروەها تیشکی خستە سەر نەبوونی مەشق و پەرەپێدان لە بواری پەیوەندیکردن و داکۆکیکردن و بەتایبەتی هونەری قسەکردن لەبەردەم خەڵکدا.

 

پرسە سەرەکییەکان

سالیحەحا براهمی داکۆکی لە پرسە سەرەکییەکان دەکات، لە هەمووی گرنگتر بەرگری لە ژنانی کرێکار دەکات بۆ دەستەبەرکردنی ژینگەیەکی پارێزراو کە مافە ماددی و ڕەوشتییەکانیان بپارێزێت، هەروەها ئاماژە بە زیادەڕۆییەی کارکردن دەکات کە زۆرێک لە ژنان بەرگەی دەگرن، توانای کارکردنیان زیاترە و دەبێتە هۆی ماندووکردنی جەستەیی و دەروونی.

 

یەکێکی دیکە لە ئاڵەنگاریەکان کە چارەسەری دەکات، تێچووی زۆری چاودێری منداڵانە لە جەزائیر، کە بەربەستێکی بەرچاو بۆ ئەو ژنانەی کاردەکەن دروست دەکات، پێشنیاری ئەوە دەکات "دامەزراندنی باخچەی ساوایان لە هەر کەرتێکدا بە نرخێکی گونجاو"بێت، ئەو پرسانەی دیکە کە پاڵپشتی دەکات بریتین لە دۆخی نالەباری ئەو ژنانەی کە لە کەرتی تایبەتدا کاردەکەن، لەوانە کەمی موچە و نەبوونی ئاسایشی کار (ئاسایشی کۆمەڵایەتی)، لە هەمان کاتدا بانگەشە بۆ خانەنشینی پێشوەختە دەکات، کە ئەمەش ڕێگە بە ژنان دەدات خۆیان تەرخان بکەن بۆ کارەکانیان و پاراستنی تەندروستی خۆیان.