ڕەحمە شانزوور

 

یەمەن- لە چەند هەفتەی ڕابردوودا، باشووری یەمەن پەرەسەندنێکی بەرچاوی سیاسی بەخۆیەوە بینیوە، دوای ماوەیەک ئارامییەکی ڕێژەیی لەناو ململانێی یەمەندا کە لە ساڵی ٢٠١٤ەوە بەردەوامە، ناوچەکەی لە قاڵب داوە.

 

ئەم هەڵکشانە لە کاتێکدا بوو کە جموجۆڵی بەرفراوان لەلایەن هێزەکانی ئەنجومەنی ڕاگوزەری باشوورەوە کە لەلایەن ئیماراتەوە پاڵپشتی دەکرێن، کە فراوانتر بوون بۆ پارێزگاری حەزەرموت و پارێزگاکانی تری ڕۆژهەڵات لە باشووری یەمەن، ئەم هەنگاوە گرژییەکی ڕاستەوخۆی لەگەڵ حکومەتی یەمەن لە ئاستی نێودەوڵەتیدا دانپێدانراوە و ئەو هێزانەی کە بە سەرۆکایەتی سعودیە پشتیوانیان لێدەکەن، گرژی لێکەوتەوە.

 

ڕووداوەکان لە سەرەتای مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ دەستیان پێکرد، کاتێک ئەنجومەنی ڕاگوزەری باشوور هێرشێکی سەربازی بەرفراوانی لە حەزەرموت و مەهرە دەستپێکرد و دەست بەسەر ناوچە ستراتژیکەکاندا گرت و کاریگەرییەکی نوێی لە باشووری ڕۆژهەڵاتدا بەدەستهێنا، ئەمەش لە ڕێگەی هێزی ڕێکخراو و زرێپۆش و چەکی قورسەوە بەدەست هات، سەرکردایەتی ئەنجومەنی ڕاگوزەری بە بانگەوازی بوونی هێزەکانی حکومەت، کە بە تیرۆریست ناوی بردووە، پاساو بۆ ئەم کارانە هێنایەوە.

 

ڕەشاد عەلیمی، سەرۆکی ئەنجومەنی سەرکردایەتی، فەرمانێکی دەرکرد و فەرمانی کشانەوەی سەرجەم هێزەکانی ئیماراتی لە خاکی یەمەن لە ماوەی ٢٤ کاتژمێردا، ئەمەش وەڵامێکی ڕاستەوخۆ بوو بۆ پەرەسەندنی توندوتیژی لە باشووری یەمەن و ئەوەی کە ئەو وەک دەستوەردانی ئیماراتی لە پشتیوانیکردنی گروپە چەکدارەکاندا هەستی پێدەکرد، هەروەها لە بڕیارەکەدا هەڵوەشاندنەوەی ڕێککەوتنی هاوبەشی بەرگریی یەمەن و ئیمارات لەخۆ گرتبوو، هەنگاوێک کە بە گۆڕانکارییەکی سەروەریی بەرچاو لە سیاسەتی حکومەت بەرامبەر بە هاوبەشە ناوچەییەکانی دادەنرێت.

 

لە بەرامبەردا، ئەبوزەبی پاش چەند کاتژمێرێک لە داواکاری یەمەن، کشانەوەی هێزەکانی ئیماراتی لە هەندێک شوێن و ناوچە ڕاگەیاند، ئەمەش ئاماژەیە بۆ کۆتایی هاتنی ئەرکە سەربازییەکانیان لەو وڵاتە.

 

لەلایەکی دیکەوە، سعودیە لە میانەی دانوستانەکان کە لە ڕیاز بەڕێوەچوو، هەموو کوتلەکانی باشووری بانگهێشتی وتووێژی کرد، بە ئامانجی گەیشتن بە چارەسەرێکی سیاسی گشتگیر بۆ پرسی باشوور لە چوارچێوەی یەکگرتوویی یەمەندا.

 

شاندێکی ئەنجومەنی ڕاگوزەری باشوور بۆ بەشداریکردن لە دانوستانەکان گەشتیان کرد بۆ ڕیاز، بڕیاربوو عیدروس زوبەیدی، سەرۆکی ئەنجومەنەکە لە وادەی دیاریکراوی سەرکردایەتی هاوپەیمانان گەشت بکات بۆ سعودیە بۆ تاوتوێکردنی هۆکارەکانی پەرەسەندن و گەیشتن بە یەکلاییکردنەوە، بەڵام ئامادەنەبوو و ئێوارەی ئەو ڕۆژە لە عەدەن هەڵات.

 

هەر لەو چوارچێوەیەشدا ژمارەیەک وەزیر کە گومانیان لێدەکرێت پاڵپشتی لە جموجۆڵە چەکدارەکان یان دابەشکردنی چەکدا بکرێت، لە کارەکانیان دوورخرانەوە و ڕەوانەی دەسەڵاتی دادوەری کران بۆ لێکۆڵینەوە.

 

هەروەها ئەنجومەنی ڕاگوزەری باشوور هەڵوەشاندنەوەی فەرمی خۆی، چ لەسەر ئاستی ناوخۆ و چ لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی، هەڵوەشاندنەوەی سەرجەم کامپ و فەرمانگەکانی ڕاگەیاند، بەرپرسانی ئەنجومەن ئەم هەنگاوەیان بە پێویست پێناسە کرد بۆ پاراستنی ئاشتی و ئاسایش و جێبەجێکردنی دەستپێشخەرییەکەی سعودیە بۆ گفتوگۆیەکی هەمەلایەنەی باشوور.

 

"خوێندنەوەی شیکاری"

مەلاک عادل، دەرچووی زانستی مێژوو و زانستە سیاسییەکان، پێی وایە ئەوەی باشووری یەمەن لەم دواییانەدا شاهیدی بووە، ناتوانرێت وەک ڕووداوە ناوخۆییە خۆبەخۆکان یان دەربڕینێکی پاکی ئیرادەی گەل لێکبدرێتەوە، وەک چۆن بەرەوپێش دەچێت، بەڵکو بەشێکە لە ڕێکخستنە دەرەکییە ئاڵۆزەکان کە تیایدا ئەکتەرە ناوخۆییەکان وەک ئامرازێک بۆ فشار و جێگیرکردنەوە بەکاردەهێنرێن.

 

ڕوونیدەکردەوە کە دەستدرێژی ئەنجومەنی ڕاگوزەری باشوور بۆ سەر پارێزگای حەزەرموت ڕووداوێکی تێپەڕ نەبووە و ئەنجومەنی ڕاگوزەری لەگەڵ ئەنجومەنی سەرۆکایەتی تەنها "پارچە شەترەنجەکان"ن کە لەلایەن زلهێزەکانی ناوچەکەوە جوڵێنراون، هەروەها هاتنە ناوەوەی ئەنجومەنی ڕاگوزەری بۆ ناو حەزەرموت بەهۆی پاڵنەر و بەرژەوەندییە ئیماراتییەکانەوە بووە، لەکاتێکدا ئەم هەنگاوە بە ڕەتکردنەوەی ڕوون و پتەوی سعودیە بەرەوڕوو بووەوە، ئەمەش بووە هۆی پەرەسەندنی دۆخەکە.

 

مەلاک عادل وتی: پرسەکە لە بنەڕەتدا دادپەروەرە، داواکارییەکانی خەڵکی باشووریش دەگەڕێتەوە بۆ قۆناغی دوای شەڕی ١٩٩٤، یەکێک بوو لەو پرسە سەرەکیانەی کە لە ماوەی ساڵی ٢٠١١دا وروژێنرا، بەڵام کاتی پەرەسەندنی ئێستا ئەوە پیشان دەدات کە ئەو پرسە وەک ئامرازێک بۆ فشاری سیاسی و دەستکاریکردنی کارتەکان بەکاردەهێنرێت، نەک وەک ڕێگایەکی ڕاستەقینە بۆ چارەسەرێکی ڕیشەیی.

 

سەبارەت بە پێشهاتەکانی سەر زەوی، ئاماژەی بەوەدا، کە نمایشی سەربازی لە عەدەن سەرەتا نیگەرانییەکی بەرفراوانی نەهێنایە ئاراوە، سەرەڕای ئەوەی ئاماژەیە بۆ هێزی ڕێکخراو و زرێپۆش و چەک، هەروەها دڵەڕاوکێی ڕاستەقینە بە لەشکرکێشی شەوانە بۆ سەر حەزەرموت بە بیانووی بە ئامانجگرتنی هێزە لایەنگرەکانی حکومەت کە بە تیرۆریست ناوزەدکراون دەستیپێکردووە.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، ئەم هەنگاوە بێ ئاگا نەما، بەڵکو قۆناغێکی هەڵکشانی سیاسی و ئاسایشی بەدوای خۆیدا هێنا، بە پێچەوانەی هەوڵەکانی سعودیە بۆ ڕێکخستنەوەی ڕیزەکانی حکومەتی شەرعی و یەکخستنی کوتلەکانی، دواجار ئامانجی پەراوێزخستنی ئەنجومەنی ڕاگوزەری باشوور بوو.

 

هەروەها پێی وایە هەڵاتنی زوبەیدی لە یەمەن دەرگا بەڕووی گۆڕانکارییە نادیارەکاندا دەکاتەوە، هۆشداری دەدات لەوەی یەمەن چیتر بەرگەی قەیرانی زیاتر ناگرێت لە ژێر ڕۆشنایی ئەوەی کە بە دۆخێکی ئابووری "ترسناک" پێناسە دەکات، سەرەڕای هەوڵەکانی بانکی ناوەندی بۆ باشترکردنی دۆخی دراو و خەرجکردنی موچە، کە زۆرجار بەهۆی بۆشایی ئاسایشی و پارچەبوونی سیاسییەوە بەربەستیان لەسەرە.

 

بەراوردێک لە نێوان دۆخی ئێستا و ئەوەی لە ساڵی ٢٠١٤دا ڕوویدا دەکات و ئاماژە بەوە دەکات، کە ڕووبەڕووبوونەوەی ئێستا جیاوازییەکی ڕیشەیی هەیە، ئەمڕۆ لە باشوور فراکسیۆنێکی چەکدار هەیە کە دروشمی هاوشێوە بەرز دەکەنەوە، بەڵام ژینگەی کۆمەڵایەتی و سیاسی لەبار نییە بۆ جیابوونەوەیەکی سەقامگیر، بەڵکو دەتوانێت دەرگای ململانێی ناوچەیی و نێودەوڵەتی بکاتەوە، بە تایبەت لە ناوچەیەکی بەرژەوەندی ستراتیژی هەستیاردا.

 

لە کۆتاییدا، مەلاک عادل هیوادارە ئەنجومەنی سەرۆکایەتی کۆمار هەڵوێستێکی سەربەخۆی نیشتمانی بگرێتەبەر و بە دیکتاتۆری دەرەکییەوە نەخولێتەوە، وتی: ئامانجی ڕاستەقینەی شەڕەکە دەبێت وەک ڕزگارکردنی پایتەختی سەنعا بمێنێتەوە و سەرقاڵی شەڕی لاوەکی یان بڕیاردان لەسەر چارەنووسی پرسی باشوور لەم کاتەدا نەبێت، کۆمەڵگەی یەمەن ئەمڕۆ پێویستی خۆی گۆڕیوە و ئێستا بەدوای هەر شتێکدا دەگەڕێت، لایەنێک کە پشتگیری لە ئاشتی و سەقامگیری دەکات و سەرەتاییترین مافی ژیان مسۆگەر بکات و هەر قەوارەیەکی دڵسۆزانە بۆ یەکێتی و سەقامگیری یەمەن بوەستێت، دەبینێت خەڵک بەبێ دوودڵی لە دەوری کۆدەبنەوە.