حەنان حارت

مەغریب -ئامادەیی ژنان لە ژیانی سیاسی مەغریبیدا شایەتی گەشەسەندنێکی بەردەوام دەکات، کە بە هۆی چاکسازی و دەستکەوتەکانەوە هاندراوە، بەشدارییان لە بەڕێوەبردنی کاروباری گشتیدا بەهێزتر کردووە، سەرەڕای ئەوەش، ئەم ڕێچکەیە هێشتا ڕووبەڕووی ئاستەنگ و پێشبڕکێ دەبێتەوە کە پەیوەستن بە چەسپاندنی بنەمای یەکسانی دەرفەتەکان، بەهێزکردنی گەیشتنی ژنان بە پێگەکانی بەرپرسیارێتی و دروستکردنی بڕیار.

 

لە چاوپێکەوتنەکەدا، نادیە عەنەیبات، سیاسەتمەدار ئەزموونی خۆی دەخاتە ڕوو کە لە کۆتایی نەوەدەکانی سەدەی ڕابردووەوە درێژ بووەوە، باسی لە دیارترین ئەو ئاستەنگانە دەکات کە وەک ژنێکی مەغریبی لە کاری سیاسیدا رووبەڕووی بوونەوە، هەروەها تێڕوانینی خۆی پێشکەش دەکات بۆ بەهێزکردنی ئامادەیی ژنان لە پێگەکانی بڕیاردا، وتی: قەبارەی ڕاستەقینە لە وەبەرهێنان لە لێهاتوویی و کوالێتی کارکردندایە.

 

وەک ژنێک، لە ڕێگەی ئەزموونی خۆتەوە، دیارترین ئەو سەختییانە چی بوون کە لە ماوەی ڕێچکەی سیاسیتدا رووبەڕووت بوونەوە؟

ڕێچکەی سیاسیم لە ساڵی ١٩٩٧ دەستپێکرد، کاتێک خوێندکار بووم، پاشان بەردەوام بووم لە هەنگاونانی قۆناغ بە قۆناغ لە بەرپرسیارێتییە حزبییەکاندا تاوەکو بوومە یەکێک لە دامەزرێنەرانی پارتی ڕەسەنکاری و هاوچەرخی لە ناوچەی گەرەکی حەسەنی لە شاری داربەیزا، ئەم ئەزموونە دەرفەتی پەیوەندی ڕاستەقینەی پێبەخشیم لەگەڵ قۆناغە جیاوازەکانی کاری سیاسیدا، بەڵام بێ ئاستەنگ نەبوو.

 

لە دیارترین ئەو سەختییانەی کە ڕووبەڕووی بوومەوە، بەردەوامی هەندێک لە ئەقڵیەتە شۆڤینییەکان بوو کە هێشتا سەیری بەشداری ژنان لە ژیانی سیاسیدا وەک حاڵەتێکی نایاب دەکەن، ئەوەش وایکردووە گەیشتنی ژنان بە پێگەکانی بڕیار ئاڵۆزتر بکات، لە هەندێک قۆناغدا، دەرفەتەکان بە هەمان قەبارە بۆ ژنان نەدەڕەخسان کە بۆ پیاوان بەردەست بوون، ئەوەش ناچاری کردین هەوڵی دووهێندە بدەین بۆ سەلماندنی لێهاتوویی و توانای هەڵگرتنی بەرپرسیارێتی.

 

سەرەڕای ئەوەش، باوەڕم وابوو کە کاری سیاسی لەسەر کۆشش و پابەندبوون دەوەستێت، ئەو ژنەی کە ئەم ڕێچکەیە هەڵدەبژێرێت دەبێت بەرگری لە باوەڕەکانی بکات، دڵسۆز بێت بۆ متمانەی ئەو ژنانە و هاوڵاتییانەی کە هیوای خۆیان لەسەر بونیادناوە، لە ڕێگەی کاری مەیدانی و گوێگرتن لە پرسەکانیان و بەشداری کردن لە دۆزینەوەی چارەسەر بۆیان.

 

ئەمڕۆ گفتوگۆ لە مەغریبدا چیتر سنووردار نییە بۆ بەشداری ژنان لە سیاسەتدا، بەڵکو بووەتە جەختکردنەسەر ئامادەییان لە پێگەکانی سەرکردایەتی و دروستکردنی بڕیاردا، چۆن دەکرێت ئەم ئامادەییە بەهێزتر بکرێت؟

پێم وایە بەهێزکردنی ئامادەیی ژنان لە پێگەکانی بڕیاردا لە هەڵبژاردنی کوالێتییەوە دەستپێدەکات، کاری سیاسی تەنها نوێنەرایەتییەکی ژمارەیی نییە، بەڵکو بەرپرسیارێتییەکە پێویستی بە لێهاتوویی، شارەزایی و توانا هەیە بۆ بەڕێوەبردنی کاروباری گشتی.

 

لەو روانگەیەوە، من باوەڕم بە گرنگیی هەنگاونانی قۆناغ بە قۆناغ هەیە لە بەرپرسیارێتییە سیاسییەکاندا، چونکە ئەو ئەزموونەی کە ژنەکە لە ئاستی ناوخۆیدا بەدەستی دەهات ناساندنێکی قووڵتر بە پرسەکانی هاوڵاتییان و بە میکانیزمەکانی کاری دامەزراوە هەڵبژێردراوەکان دەبەخشێت، کە ئەوەش دواتر گونجاوی دەکات بۆ هەڵگرتنی بەرپرسیارێتی گەورەتر لە هەردوو ئاستی هەرێمی و نیشتمانیدا.

 

لەبەر ئەوە، بەس نییە کە داوای زیادکردنی ژمارەی ژنان لە پێگەکانی بڕیاردا بکەین، بەڵکو دەبێت دڵنیا بین لەوەی ئەو ژنەی کە دەگاتە ئەم پێگانە ئەزموونێکی سیاسی کۆکردووەتەوە، هۆشیارییەکی بە کاروباری گشتی هەیە، توانای بەشداریكردنی هەیە لە دروستکردنی بڕیار و خزمەتکردنی هاوڵاتییان بە لێهاتوویی و بەرپرسیارێتییەوە.

 

ئایا ژنان لە کاتی کاندیدکردن و بانگەشەی هەڵبژاردنەکاندا هەمان پشتیوانی پیاوان وەردەگرن؟

ناتوانین بڵێین کە ژنان هەمیشە هەمان ئاستی پشتگیری بەدەستدەهێنن کە پیاوان بەدەستی دەهێنن، هێشتا لە هەندێک حاڵەتدا شێواز لە جیاکاری هەیە کە کاریگەری لەسەر دەرفەتەکانیان دەکات لە قۆناغی کاندیدکردن یان کەمپینە هەڵبژاردنەکاندا، لەبەر ئەوە دەبینم کە پێوەری هەڵبژاردن دەبێت لێهاتوویی و شارەزایی سیاسی بێت، دەرفەت بدرێت بەو ژنانەی کە ئەزموونێکی ڕاستەقینەیان لە کاری حزبیدا کۆکردووەتەوە.

 

هەروەها باوەڕم وابوو کە ژنان داوایان لێدەکرێت پشتگیری لە یەکدی بکەن، چونکە هەندێک جار تێبینی دەکەین کە کێبڕکێی نێوان ژنان دەبێتە ئاستەنگ لە بەردەم بەهێزکردنی ئامادەییان لە پێگەکانی بڕیاردا، ئەگەر بمانەوێت نوێنەرایەتی ژنان بەهێزتر بکەین، ئەوا دەبێت کولتووری هاوسۆزی بچەسپێنین، پێشینە بە لێهاتوویی و توانا بدەین بۆ خزمەتکردنی بەرژەوەندی گشتی.

 

بە بڕوای من سیاسەت ئامرازێک نییە بۆ گەیشتن بە دەسەڵات، بەڵکو بەرپرسیارێتییەکە کە پێویستی بە گوێگرتن لە هاوڵاتیان و کارکردن بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانیان هەیە، دەربڕینێک لە پیشەکەم وەک پزیشک قەرز دەکەم، کاری سیاسی پێویستی بە "پزیشکی سیاسی" هەیە، واتە دەستنیشانکردنی وردی کێشەکانی کۆمەڵگە، دواتر پابەندبوون بە چارەسەرکردنیان بە گیانی بەرپرسیارێتی و بەزەیی و نزیکبوونەوە لەگەڵ خەڵک، هەروەها کاتێک ژنێک سەرکەوتوو دەبێت لە دروستکردنی ئەم گۆڕانکارییە، ئەوا نموونەیەکی ئەرێنی پێشکەش دەکات کە متمانە بە توانی ژنان لە بەڕێوەبردنی کاروباری گشتیدا بەهێزتر دەکات، هانی ژنانی زیاتر و گەنجان دەدات بۆ تێکەڵبوون لە ژیانی سیاسیدا.

 

بەشداری سیاسی ژنان لە مەغریبدا شایەتی گەشەسەندنێکی بەرچاو بووە، بە جۆرێک کە ژمارەی ژنە پەرلەمانتارەکان لە نەبوونێکی نزیک تەواو پێش ساڵی ١٩٩٣ بۆ ٩٦ پەرلەمانتار دوای هەڵبژاردنەکانی ٢٠٢١ گواسترایەوە، چۆن ئەم ڕێچکەیە هەڵدەسەنگێنیت، پێشبڕکێی داهاتوو لەسەر چییە؟

بێگومان ئەم گەشەسەندنە پێشکەوتنێکی گرنگ لە ڕێچکەی بەهێزکردنی بەشداری سیاسی ژنانی مەغریبی دەردەخات، ئەمەش بەرهەمی ساڵانێک لە کارکردن و کۆبوونەوە، سەرەڕای ئەوەش، هێشتا زۆر شت لە پێشمانەوە ماوە بۆ بەدەستهێنانی نوێنەرایەتییەک کە پێگەی ژنان و تواناکانیان دەربخات،  هیوادارم کە ژمارەی ژنان لە ناو پەرلەماندا بۆ کەمتر لە ١٢٠ پەرلەمانتار لە ماوەی پێشبڕکێکانی داهاتوودا بەرزبێتەوە، بەڵام ئەم ئامانجە دەبێت لەگەڵ کوالێتی نوێنەرایەتیدا بگونجێت، گرنگ ئەوەیە کە ئەو ژنانەی دەگەنە دامەزراوە هەڵبژاردراوەکان خاوەنی لێهاتوویی، شارەزایی و توانا بن بۆ هەڵگرتنی بەرپرسیارێتی.

 

بۆ بەدیهێنانی ئەمە، پێموایە زۆر گرنگە وەبەرهێنان لە ڕاهێنانی ژناندا بکرێت، بەتایبەتی لەسەر ئاستی ناوخۆیی و ناوچەیی، چونکە پێشکەوتنی هێواش لە بەرپرسیارێتیەکاندا بەشدارە لە بونیادنانی ئەزموونێکی سیاسی تۆکمە و شایستەی ژنان دەکات بۆ ئەوەی ئەرکی گەورەتر لە ئەستۆ بگرن، هەروەها بەرپرسیارێتی دەنگدەر کەمتر گرنگ نییە، چونکە دەنگدان بۆ کاندیدێک هەڵبژاردنێکە بۆ ماوەی پێنج ساڵ درێژ دەبێتەوە، لەبەر ئەوە دەبێت لەسەر متمانە بە لێهاتوویی، بەرنامە و توانا بۆ خزمەتکردنی هاوڵاتییان بێت، دوور لە هەر بەرچاوڕوونییەکی تریش، قۆناغی داهاتوو پێویستی بە ئارەزوو و ئیرادەی ڕاستەقینە هەیە بۆ دروستکردنی گۆڕانکاری ئەرێنی کە ئامادەیی ژنان لە پێگەکانی بڕیاردا بەهێزتر دەکات و خزمەتی گەشەپێدان دەکات.

 

ئەو پەیامە چییە کە دەتەوێت ئاراستەی منداڵانت کچان و ژنانی خوازیار بکەیت بۆ تێكەڵبوون لە مەیدانی کاری سیاسی و کاندیدکردن لە ماوەی پێشبڕکێکانی داهاتوودا؟

ئەمڕۆ لە سەردەمی ژیریی دەستکرد و گۆڕانکاری دیجیتاڵیدا دەژین، ئەوەش پێویست لەسەر ژنان دەکات کە زانیاری و لێهاتووییەکانیان بە بەردەوامی پەرەپێبدەن، سوود لە هەموو دەرفەتە بەردەستەکان وەربگرن بۆ ڕاهێنان و بەدەستهێنانی شارەزایی، هەروەها داوایان لێدەکەم کە سەرنج نەدەنە هەموو ئەو ڕایە نەرێنییانەی کە لە ڕێگەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە بڵاودەکرێنەوە ئەگەر ئامانجەکەیان کەمکردنەوەی تواناکانیان یان بێهیواکردنی ئامانجەکانیان بێت.

 

هەروەها بە هەموو ژنێک دەڵێم کە ئاواتەخوازە کاری سیاسی بکات: متمانە بەخۆت بکە، ئامانجەکانت بە ڕوونی دیاری بکە، و کەمتەرخەم مەبە لە هەڵگرتنی بەرپرسیارێتی ئەگەر باوەڕت بە توانای خۆت هەیە بۆ خزمەتکردنی هاوڵاتیان، کاری سیاسی پێویستی بە ئارەزوو و ئیرادە هەیە، بەڵام سەبر و پابەندبوون و ئامادەیی فێربوونی بەردەوامیشی دەوێت.

 

 

وتیشی: ژنی مەغریبی ئەمڕۆ دەرفەتی گەورەتری بۆ بەشداری لە بەڕێوەبردنی کاروباری گشتیدا هەیە، لە سایەی ڕێنماییە شاهانەییەکاندا کە پشتگیری لە بەهێزکردنی نوێنەرایەتی ژنان لە پێگەکانی بەرپرسیارێتی جیاوازدا دەکەن، سەرەڕای ئەوەی ئەم دەرفەتانە کاریگەریی خۆیان بەدەستناهێنن، ئەگەر لەگەڵ لێهاتوویی و هەنگاونانی قۆناغ بە قۆناغ لە کاری سیاسیدا بگونجێن، هیوادارم ئەو ژنانەی کە ئەزموونێکی ڕاستەقینەیان کۆکردووەتەوە متمانە و پشتگیری بەدەستبهێنن، چونکە کوالێتی نوێنەرایەتییە کە جیاوازی دروست دەکات و خزمەتی بەرژەوەندی کۆمەڵگە دەکات.