پرسی یەپەژە یەکێکە لە پرسە دیار و کاردانەوەییەکان لە ئێستادا، بەو پێیەی ڕاستەوخۆ پەیوەستە بە پرۆسەی بونیادنانەوەی دەوڵەتی سووریا و داهاتووی دامەزراوە سەربازی و سیاسییەکانییەوە، ئەم یەکانە لە کاتی شەڕی داعشدا وەک هێزێکی سەربازی ژنان سەریان هەڵدا کە لە کۆمەڵێک شەڕدا ڕۆڵێکی سەرەکییان هەبوو، بەتایبەتی لە باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا و بەتایبەتی لە کاتی شەڕی کۆبانێدا کە وەرچەرخانێکی بەرچاوی لە ململانێ لەگەڵ داعش پێکهێنا.

 

یەپەژە لە ساڵی ٢٠١٣ بە فەرمی دامەزران، لە چوارچێوەی شەڕی سووریا و پەرەسەندنی پێویستی پێکهاتەکانی بەرگری ناوخۆیی لە چوارچێوەی خۆبەڕێوەبەری باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا، ئەوان وەک باڵێکی سەربازی ژنان کە پەیوەستن بە پڕۆژەی خۆبەڕێوبەرییەوە، بە ئامانجی بەرگریکردن لە ناوچە ناوخۆییەکان و بەرزکردنەوەی بەشداری ژنان لە کایەی سەربازی و سیاسیدا، لە چوارچێوەی دیدگایەکی هزری و سیاسیدا لەسەر بنەمای فەلسەفەی "نەتەوەی دیموکراتیک" دامەزران کە لەلایەن ڕێبەر عەبدوڵا ئۆجالانەوە خراوەتەڕوو، کە جەخت دەکاتەوە لەسەر ئازادی ژن و یەکسانی ڕەگەزی و نەتەوەیی، هەروەها فرەیی لە بونیادنانی کۆمەڵگەدا.

 

لەو وڵاتانەی لە ململانێ دەردەچن، یەکگرتن بەشێکی بنەڕەتییە لە چاکسازی لە کەرتی ئاسایش و بەرنامەکانی بونیادنانی دەوڵەت، کە ئامانج لێی جێگیرکردنی هەموو توخمەکانە لە سوپای نیشتمانیدا، بەڵام سەرکەوتنی ئەم پرۆسەیە بەندە بە کۆدەنگی سیاسی و مسۆگەری یاسایی و متمانەی یەکتر لە نێوان لایەنە جیاوازەکاندا.

 

لە سووریا کاردانەوەکانی دەوری یەکخستنی یەپەژە لە ڕەهەندی تەواو سەربازی زیاتر درێژ دەبێتەوە، دەگاتە ئاستێکی قووڵتر سەبارەت بە سروشتی دەوڵەتی داهاتووی سووریا و سنووری فرەیی نەتەوەیی و ڕەگەزی لەناو دامەزراوەکانیدا، حکومەتی کاتی سووریا پابەندە بە بنەمای "یەکێتی سەربازی"، ئاماژە بەوەی کە بوونی پێکهاتەی سەربازی سەربەخۆ کە پەیوەندی ڕێکخراوەیی یان ئایدیۆلۆژی جیاوازیان هەیە، دەتوانێت هەڕەشە لە سەروەری دەوڵەت و یەکگرتوویی بڕیاردانی سەربازی بکات، بۆیە ڕەتیدەکاتەوە خۆبەڕێوەبەری ڕێکخراوەیی بە یەپەژە لەناو سوپای نوێی سووریادا ببەخشێت.

 

بە پێچەوانەوە یەپەژە نموونەی پێشەنگایەتی ژنی سەربەخۆی خۆی دەپارێزێت، کە بەشێکی سەرەکی لە پێکهاتەی هزری و ڕێکخراوەیی خۆی کە پەیوەستە بە خۆبەڕێوەبردنەوە پێکدەهێنێت، هەر پرۆسەیەکی یەکگرتن کە نەتوانێت ناسنامەی جیاوازی خۆی بپارێزێت، دەتوانێت ژنان لە چوارچێوەی دامەزراوەیەکی سەربازیی نەریتی و زۆرینەی پیاواندا پەراوێز بخات.

 

ئەم ناتەباییە ئەوەمان بۆ دەردەخات کە پرسی یەکگرتن تەنها پرسێکی تەکنیکی یان بەڕێوبەری نییە، بەڵکو گوزارشت لە ململانێیەکی سیاسی و ئایدیۆلۆژی دەکات لە نێوان دوو پڕۆژەی جیاوازدا: پڕۆژەی خۆبەڕێوەبردن کە لەسەر بنەمای ناناوەندی، یەکسانی، بەهێزکردنی ژنان و سیستەمێکی بەڕێوەبردنی هاوبەش، هەروەها پڕۆژەی دەوڵەتی ناوەندی کە هەوڵدەدات دەسەڵاتی سەربازی و سیاسی لە چوارچێوەی دامەزراوە ناوەندییە یەکگرتووەکاندا یەکبخاتەوە.

 

ئەم ململانێیە بە هۆی هۆکارە ئاڵۆزەکانی ناوچەیی و نێودەوڵەتیشەوە سووتەمەنی پێدەدرێت، تورکیا هەر قەوارەیەکی سەربازیی ڕێکخراوی کوردی لە نزیک سنوورەکانی بە مەترسی بۆ سەر ئاسایشی نەتەوەیی خۆی دەزانێت بەهۆی پەیوەندییە ئایدیۆلۆژی و سیاسییەکانی لەگەڵ بزووتنەوەی ئازادیی کورد، ئەمەش وای لێدەکات فشاری سیاسی و سەربازی بخاتە ژێر پرسیارەوە بۆ ڕێگریکردن لە دانپێدانانی.

 

جگە لەوەش پرۆسەی یەکگرتن ڕووبەڕووی چەندین ئاڵەنگاری ئەمنی و کۆمەڵایەتی دەبێتەوە، لەوانە عەقیدە سەربازییە جیاوازەکان لە نێوان هەردوولا، نەبوونی نموونەیەکی هاوشێوەی یەکەکانی ژنانی سەربەخۆ لەناو سوپای سووریا، لاوازی متمانەی یەکتر لە نێوان خۆبەڕێوەبەری و دیمەشق و ترسی ژنانی شەڕڤان لە لەدەستدانی ئەو دەستکەوتە سیاسی و کۆمەڵایەتیانەی لە ساڵانی شەڕدا بەدەستیان هێناوە، بەپێچەوانەوە هەندێک لایەنە سوورییەکان ترسیان لەوە هەیە کە بەردەوام بوونی یەکە سەربەخۆکان دووبەرەکی جوگرافی و سیاسی لە نێو ئەو وڵاتەدا بچەسپێنێت.

 

بۆیە ڕوونە کە داهاتووی یەپەژە تەنها وابەستە نییە بە بڕیارێکی بەڕێوبەری سەبارەت بە یەکگرتن یان هەڵوەشاندنەوە، لە ناوەڕۆکی خۆیدا، ڕەنگدانەوەی سروشتی ململانێی دەوروبەری شێوازی دەوڵەتی نوێی سووریا و توانای جێگیرکردنی فرەیی نەتەوەیی، ڕەگەزی و سیاسی لە چوارچێوەی دەوڵەتێکی یەکگرتوودا.

 

بۆ کەمکردنەوەی ناکۆکی لە دەوری داهاتووی یەپەژە دەتوانرێت چەندین جێگرەروە و چارەسەر پێشنیار بکرێت، لەوانە پەسەندکردنی نموونەیەکی یەکگرتنی وردە وردە کە متمانە لە نێوان لایەنە جیاوازەکاندا پەروەردە دەکات، دابینکردنی مسۆگەری دەستووری و یاسایی بۆ پاراستنی مافەکانی ژنان، بەرزکردنەوەی نوێنەرایەتی ژنان لە چوارچێوەی دامەزراوە سەربازی و ئەمنییەکانی سووریا، دەستپێکردنی گفتوگۆیەکی سیاسی گشتگیر لە نێوان حکومەتی سووریا، خۆبەڕێوەبەری و گروپەکانی ژنان، لە ژێر چاودێری نێودەوڵەتی یان نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پرۆسەی داڕشتنەوەی ئاسایش، جگە لەوەش پێویستە هەوڵ بدرێت بۆ چاکسازی لە دامەزراوەی سەربازی سووریا لەسەر بناغە نیشتمانی و پیشەییەکان، دوور لە لایەنگری ئایدیۆلۆژی یان خێڵەکی، لە هەمان کاتدا بنەماکانی فرەیی نەتەوەیی و یەکسانی ڕەگەزی لە چوارچێوەی دامەزراوەکانی دەوڵەتی داهاتووی سووریادا بپارێزرێت.

 

پاراستنی ئەو دەستکەوتانەی لە ساڵانی شەڕدا بەدەست هاتوون، پێویستی بە دەستەبەرکردنی بەشداری کاریگەرانەی ژنان لە دامەزراوە سیاسی و سەربازی و ئەمنییەکان و ڕێگریکردن لە پەراوێزخستنیان لە بونیادنانەوەی دەوڵەتی سووریادا هەیە، بۆیە زۆر گرنگە بنەماکانی دادپەروەری و یەکسانی و هاوڵاتیبوون لە چوارچێوەی دەستووری و یاسایی داهاتوودا چەسپێنرێت و مسۆگەرکردنی پاراستنی مافەکانی ژنان و بەهێزکردنی ڕۆڵیان لە ژیانی گشتی و بڕیاردان.

 

لەم چوارچێوەیەدا، داننان بەو ڕۆڵەی کە یەپەژە لە کاتی شەڕی داعشدا بینیویانە، تەنها پەیوەندی بە لایەنی سەربازییەوە نییە، بەڵکو گرنگی بەشداری ژنان لە پاراستنی کۆمەڵگە و بەشداریکردن لە بونیادنانی داهاتوویەکی سیاسی فرەییتر و سەقامگیرتر لە سووریادا ڕەنگدەداتەوە.