زۆرجار شۆڕش تەنها وەک گۆڕینی دەسەڵات سەیر دەکرێت، بەڵام مێژوو ئەوەمان بۆ دەردەخات کە ئەگەر ژیان لەگەڵ گۆڕانی دەسەڵاتدا نەگۆڕێت، ئەوا شۆڕش تەنها جۆرێکە لە هەژموون بە ناوێکی تردا، بۆیە شۆڕشی ژنان لە پێناسە نەریتییەکانی شۆڕش تێدەپەڕێت، چونکە ئامانجەکەی دەسەڵات نییە بەڵکو خودی ژیانە.

 

شۆڕشی ژنان هەوڵدەدات گۆڕانکاری ڕیشەیی لە بوارەکانی ئابووری، سیاسەت، بەرهەمهێنانی زانیاری، خێزان و سێکسییەتدا بهێنێتە ئاراوە،هەروەها ئەو بوارانەی کە بە درێژایی مێژوو بە شێوەیەکی سیستماتیکی ژنان لێیان دوور خراونەتەوە، بەم واتایە ڕزگاری ژن خەیاڵێکی ئایدیۆلۆژی نییە، بەڵکو پرۆسەیەکی ڕاستەقینەی ڕزگاریکردنە، بەشێکی زۆری ئەو دەستکەوتانەی کە ئەمڕۆ بە ناوی ڕزگاری ژنەوە بەدەست هاتوون، تەنها لە چاکسازیی پێکهاتەییدا سنووردارە: کۆتا، یەکسانی یاسایی و هەندێک مافی نوێنەرایەتی، بەڵام ئەمە دەستکەوتێکی سستە بە مەرجێک لەناو سیستەمێکی پیاوسالاریدا گیری خواردووە، لە ڕاستیدا زۆرجار لە کاتی شەڕ، قەیران، یان ستەمکاریدا، مافی ژنان یەکەمجارە کە پێشێل دەکرێن، ئەم ڕاستیە ئەوەمان بۆ دەردەخات کە ڕزگاری ژن تەنها لە ڕێگەی گۆڕانکارییەکی کۆمەڵایەتیی شۆڕشگێڕانە دەتوانرێت مسۆگەر بکرێت نەک لە ڕێگەی چاکسازییەوە.

 

دەستکەوتە بەرچاوەکانی ژنان لە کوێوە سەرچاوەیان گرتووە؟ بۆ تێگەیشتن لەم دەستکەوتانە، پێویستە سەیری ئەزموونە پراکتیکییەکان بکەین نەک تیۆرییە ئەبستراکتەکان، ئەزمونی تەڤگەری ڕزگاریخوازی ژنانی کورد نموونەیەکی ڕوونی ئەمەیە.

 

”ئیرادەی ژنان لە سیاسەتدا”

لە ڕێگەی پێکهاتەکانی وەک سیستەمی هاوسەرۆکایەتی کە سنووردار نییە بە پشکی تایبەت بۆ ژنان یان نوێنەرایەتی نیشانە، ژنان بوونە بەشدارێکی ڕاستەوخۆ لە میکانیزمەکانی بڕیاردان، لە سایەی ئەم سیستەمەدا سیاسەت لە دۆمەینی تایبەتی پیاوانەوە گۆڕا بۆ گۆڕەپانێکی بەکۆمەڵ و کۆمەڵایەتی، بەشداری ژنان تەنها لە نوێنەرایەتیدا سنووردار نەبوو، بەڵکو درێژبووەوە بۆ پۆستی بەڕێوەبەرایەتی و سەرکردایەتییەکان.

 

”ئابووری و پێکەوەی ژنان”

بە پێچەوانەی پێکهاتەی ئابووری سەرمایەداریی کێبڕکێکار و بەکارهێنانێکی، پێکەوەی کە لە ژێر سەرکردایەتی ژنان سەریان هەڵدا، لەسەر بنەمای بەشداریکردن و هاودەنگی و بەرهەمهێنانی بەکۆمەڵ دامەزراون، ئەم پێکهاتانە شوێنی ئابووری جێگررەوەیان بۆ دابین دەکرد کە ژنانی لە کاری بێ موچەی ناوماڵ و ناسەقامگیری بازاڕی کار ڕزگار دەکرد، کە بۆ یەکەمجار ژنان توانیان بڕیاری ئابووری خۆیان بدەن.

 

”بەرگری لەخۆد”

چەمکی بەرگری لەخۆد یەکێک لە دەستکەوتە هەرە دیارەکانی شۆڕشی ژنانە، ژنان نەک تەنها وەک بەرپرسیارێتییەکی تاکەکەسی بەڵکو وەک بەرپرسیارێتییەکی کۆمەڵایەتیش مافی بەرگریکردنیان لە خۆیان لە باوەش گرت، ئەم ڕێبازە ژنانی لە بوونەوەرێکەوە گۆڕی کە پێویستیان بە پاراستن بوو بۆ بەرگریکاری چالاک لە ژیانی خۆیان.

 

”گۆڕانکاری لە پەیوەندییە خێزانی و کۆمەڵایەتییەکان”

خێزان لە سەردەمێکدا وەک کۆنترین دامەزراوەی ژێردەستەی ژنان سەیر دەکرا، لەبری ئەوەی ئاهەنگ بگێڕدرێت، سروشتی دیموکراتیکیەکەی خرایە بەر ئاڵەنگاری، هەروەها ڕەتکردنەوەی هاوسەرگیری زۆرەملێ و فرەژنی و ئەو نەریتانەی کە جەستەی ژنانیان سنووردار دەکرد، شێوازی ژیانی نوێ لەسەر بنەمای یەکسانی و ئازادی لە پەیوەندی نێوان ژن و پیاودا پەرەی پێدرا، ئامانجی ئەم گۆڕانە ڕزگارکردنی هەردوو ژن و پیاو بوو، کە کردە پرۆژەیەکی بنەڕەتی شۆڕشی ژنان.

 

”دەستکەوتەکان لە زانست و پەروەردەدا”

لەگەڵ پەرەسەندنی ژنۆلۆژی، ژنان بوونە بەشدارێکی چالاک لە زانیاریدا، نەک تەنها بابەتەکانی، هەوڵەکان دەستیان پێکرد بۆ دووبارە نووسینەوەی مێژووی ژنان لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە لە ڕێگەی ئەکادیمیا و ناوەندەکانی توێژینەوە و چالاکییەکانی پەروەردەییەوە.

 

"ژنۆلۆژی: بناغەی زانستی شۆڕشی ژنان”

ژنۆلۆژی بوارێکی زانیارییە کە نەک هەر بەرگری لە شۆڕشی ژنان دەکات، بەڵکو بناغەیەکی زانستی بۆ دابین دەکات، ئەو ڕاستییانە ئاشکرا دەکات کە پشتگوێ خراون لەلایەن زانستە کۆمەڵایەتییە ئەرێنیەکانەوە کە پیاو زاڵن، ژنۆلۆژی بە شیکردنەوەی ڕۆڵی مێژوویی ژنان و جێگای خۆیان لە کۆمەڵگەدا و میکانیزمەکانی ژێردەستەییەکانیان، پەردە لەسەر ئەگەرەکانی ژیانێکی ئازاد لادەدەن، بەم واتایە ژنۆلۆژی جێگرەوەی فێمینیزم نییە، بەڵکو سەرچاوەیەکە کە سووتەمەنی دەدات و قووڵتر دەبێتەوە و بناغەیەکی گشتگیر بۆ ئازادی دادەمەزرێنێت، توانای یەکخستنی ئەزموونە جیاوازەکانی ژنان لە ئەفریقاوە تا ئەمریکای لاتین و لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە تا ئاسیا، لە چوارچێوەی ڕوانگەیەکی هاوبەشی ئازادیدا هەیە.

 

شۆڕشی ژنان یۆتۆپیایەک نییە کە دواخراوە بۆ داهاتوو، بەڵکو گۆڕانکارییەکی کۆمەڵایەتی بەرجەستەیە کە ئێستا لە ڕۆژئاوای کوردستان ڕوودەدات، دەستکەوتەکانی تەنها لە یاساکاندا سنووردار نین بەڵکو لە خودی ژیاندا ڕەنگ دەداتەوە، شۆڕشی ژنان تاک ئازاد دەکات و لە یەک کاتدا کۆمەڵگە دەگۆڕێت و لە ڕێگەی گۆڕینی کۆمەڵایەتیشەوە مرۆڤایەتی ئاوەدان دەکاتەوە، هەر لەبەر ئەم هۆکارە شۆڕشی ژنان تەنها "پرسی ژن" نییە، بەڵکو بابەتی ڕزگاری مرۆڤە.