لە هەموو کۆمەڵگەیەکدا مەترسییەک هەیە کە بە دەنگی بەرز ناوترێت، بەڵام هێواش هێواش هەموو بناغەکانی ژیان دەخوات. 
ئەو مەترسییە گەندەڵییە. ئەمە تەنها تاوانێکی یاسایی نییە، بەڵکو نەخۆشییەکی کۆمەڵایەتییە کە ئەخلاق، دادپەروەری و متمانەی نێوان هاووڵاتی و دامەزراوەکان کاول دەکات. 

گەندەڵی لەو کاتەدا دەست پێدەکات کە ویژدان بە پارە دەفرۆشرێت، یاسا لەبەردەم بەرژەوەندییە تایبەتییەکاندا دادەکشێت و مافی هاووڵاتی بە پەیوەندی و دەسەڵات دەگۆڕدرێت. ئەوەش وا دەکات متمانە، کە گرنگترین سەرمایەی هەر نەتەوەیەکە، هێواش هێواش لە دڵی خەڵکدا بمرێت.

کاریگەرییەکانی گەندەڵی تەنها لە ژمارە و ئاماردا نابینرێن. منداڵێک کە قوتابخانەی گونجاوی نییە، نەخۆشێک کە چارەسەری پێویستی وەرناگرێت، گەنجێک کە بەهۆی نادادپەروەرییەوە دەرفەتی کار لەدەست دەدات، هەموویان قوربانیی گەندەڵین. 

ئەم دیاردەیە گەشەی ئابووری دەوەستێنێت، هەژاری زیاد دەکات و هیوای داهاتوو لە دڵی خەڵک کەمدەکاتەوە.

ئەو کۆمەڵگەیانەی توانویانە، گەندەڵی سنووردار بکەن، ئەوەیان تەنها بە یاسا نەکردووە، بەڵکو بە شەفافیەت، ئازادیی راگەیاندن، چاودێریی کۆمەڵگە و بەرپرسیارێتیی دامەزراوەکان گەیشتوونەتە ئەو ئاستە، چونکە گەندەڵی لە تاریکیدا گەشە دەکات و لە رووناکیی راستگۆییدا لاواز دەبێت.

بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی ئەرکی حکومەت نییە بەتەنها، ئەرکی هەموو هاووڵاتییەکە. کاتێک تاکەکەس لە رەگ و ریشەوە رەتدەکاتەوە، کاتێک رۆژنامەنووس بە ئازایەتی راستی دەنووسێت، کاتێک مامۆستا نرخەکانی راستگۆیی و پاکدەستی دەچێنێت و کاتێک دادوەر یاسا بە یەک چاو جێبەجێ دەکات، هیوای چاکسازی زیندوو دەبێتەوە.

گەندەڵی پارە تەنها نادزێت، داهاتووی نەتەوە دەدزێت. هەستی متمانە، ئارەزووی گەنجان و خەونەکانی منداڵان دەدزێت. بۆیە ئەگەر خامۆش بین، بەشداریی لە درێژبوونەوەی تەمەنی ئەم دیاردەیە دەکەین، بەڵام ئەگەر راستی بڵێین و بە یاسا پشتگیری بکەین، بناغەی وڵاتێکی دادپەروەر و شەفاف دادەمەزرێنین.

لە کۆتاییدا، گەندەڵی چارەنووس نییە، بەڵکو هەڵبژاردەیەکە. هەروەها پاکدەستی و دادپەروەریش هەڵبژاردەنە. 

نەتەوەیەک کە ویژدانی زیندوو بێت، ناهێڵێت داهاتووی بە نرخێکی کەم بفرۆشرێت، چونکە وڵات بە درۆ و گەندەڵی ناوەستێت، بە راستگۆیی و داد و ویژدانی پاک بەڕێوەدەچێت.