سارە بورخزاری

 

کرماشان-لە جیهانی بچووک و خەیاڵی منداڵاندا، ڕەنگەکان هەمیشە ناوەندی شانۆن، ڕەنگەکان کە لە وێنەکێشانەکانیاندا دەدرەوشێنەوە و لە خەونەکانیاندا دەژین، بەڵام ئەوەی بەڕاستی جیهانەکەیان پڕ دەکات، جیهانی خواردن و شیرینی ڕەنگاوڕەنگە، جیهانێکی دەوڵەمەند بە تام و بۆن و خۆشییە سادەکانی ژیان کە واتای ڕاستەقینەی منداڵی دەبەخشێت، بەڵام ئەم جیهانە ڕەنگاوڕەنگە لە مێژە بۆ زۆرێک لە منداڵان کاڵ بووەتەوە، مێزەکانیان ئیتر ڕەنگ و جۆراوجۆرییان تێدا نییە، بەڵکو ئێستا بە سێبەری خۆڵەمێش و ڕەشایی داپۆشراون.

 

ئەمە چیرۆکی ئەو منداڵانەیە کە لە پەراوێزی شاری کرماشان، شارێکی ڕۆژهەڵاتی کوردستان، لە نێو هەژاری و کەمی خۆراک و پشتگوێخستندا دەژین، ڕۆژانە لە پێناو مانەوەدا خەبات دەکەن، ئەم منداڵانە ئیتر لە نێوان ڕەنگی جیاوازدا هەڵبژاردنیان نییە، بەڵکو ناچارن لە نێوان برسێتیدا هەڵبژێرن، ئەمەش دڕندەترین هەڵبژاردن کە منداڵ دەتوانێت ڕووبەڕووی ببێتەوە.

 

لە سەرەتای شەڕی ئێرانەوە و هاوکات لەگەڵ پەرەسەندنی گێژاوی ئابووری سەپێنراو، نرخی خۆراک شایەتی بەرزبوونەوەی توند و بێ وێنە بووە، داڕمانی تمەنی نەتەوەیی لە ژێر دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی ئێرانیشدا بووەتە هۆی دابەزینی توانای کڕینی دانیشتووان بۆ نزمترین ئاستی خۆی و زۆرێک لە خێزانەکان ناتوانن تەنانەت سەرەتاییترین پێداویستییەکانیش دەستەبەر بکەن.

 

لەم هەلومەرجەدا، ئاڵەنگاری ڕۆژانە بۆ مرۆڤەکان چیتر هەڵبژاردنی چی بخۆن نییە، بەڵکو تەنها توانای خۆپاراستن لە برسێتییە، کە کارەساتێک لە سەدەی بیست و یەکەمدا پێکدەهێنێت، بە تایبەت لە وڵاتێکدا کە خاوەنی سەرچاوە سروشتییە زۆرەکانە.

 

مێزەکان ڕۆژ بە ڕۆژ بچووک دەبنەوە

بەدریە. ل ژنێکی دانیشتووی گەڕەکی شەهیدی شاری کرماشان، بە نیگەرانییەوە لە بارەی دۆخی ئابووریی ئێستا و کاریگەرییەکانی لەسەر خۆراکی منداڵەکانی دەدوێت، وتی: نرخی کیلۆیەک مریشک گەیشتووەتە ٤٠٠ هەزار تمەن، چۆن دەتوانم لەناو ئەم هەڵاوسانە شێتانەدا بتوانم بیکڕم؟ هەموو شتێک نرخەکەی چەندەها هێندە زیادی کردووە، ئیتر هیچ ئامرازێکمان نییە بۆ کڕینی شت، من دەتوانم بە پارچە نانێک ڕازی بم و بەرگەی برسێتی بگرم، بەڵام ئەی منداڵەکانم چی؟ ئەوان گەنجن و بێتاوانن، تا کەی دەتوانم بە ژەمێکی بەتام دڵنەوایییان بدەم و فریویان بدەم؟

 

ئەم دایکە تەنها یەکێکە لەو هەزاران ژنەی کە لە چەند مانگی ڕابردوودا لە ژێر قورسایی هەڵاوسانی بەربڵاودایە، تەنانەت ناتوانن تەنانەت سەرەتاییترین پێداویستییەکانی منداڵەکانیان دابین بکەن.

 

بەپێی داتاکانی ناوەندی ئاماری ئێران، لە سەرەتای شەڕەوە ڕێژەی هەڵاوسانی کەلووپەلی خۆراک گەیشتووەتە نزیکەی لە ١١٥٪، ژمارەیەک کە بە سادەیی بەو واتایەیە کە نرخی زۆربەی شتە خۆراکیەکان زیاتر لە دوو هێندە زیادی کردووە، ئەم بەرزبوونەوەیە دراماتیکییەی نرخەکان لە کاتێکدایە کە تمەنی نیشتمانیی ئێران نزیکەی نیوەی بەهای خۆی لەدەست داوە، لە داڕمانێکدا کە لە سەدا سەد نزیک بووەتەوە.

 

بۆ ژنانی وەک بەدریە. ل، یەکگرتنی ئەم دوو هۆکارە، هەڵاوسانی بێ وێنە و داڕمانی دراو، بەو واتایەیە کە تەنانەت سەرەتاییترین پێداویستییەکانیش بوونەتە شتێکی دەستنەکەوتوو.

 

منداڵانی گەڕەکە پەراوێزخراوەکان

سەردانی مەیدانی بۆ گەڕەکە پەراوێزخراوەکانی کرماشان ئاشکرای دەکات کە بەشێکی زۆری ئەم منداڵانە لە ئێستاوە تەنانەت پێش شەڕیش لە هەژارییەکی زۆردا دەژیان، بەڵام هەڵگیرسانی شەڕ و بەرزبوونەوەی بێ وێنەی نرخ، دۆخی خۆراکیان لە هەموو کاتێک کارەساتبارتر کردووە.

 

لە زۆرێک لە خێزانەکاندا گۆشت ساڵانێکە لەسەر سفرەکە نەماوە، بووەتە کاڵایەک بە تەواوی لە توانایان دەرچووە، ئەو خێزانانەی کە مانگانە جارێک مریشکیان دەکڕی، ئێستا پشت بە باڵ، مل و پێیەکانی دەبەستن بۆ دەستەبەرکردنی کەمترین خۆراک، ئەو بەشانەی کە سەردەمانێک بە پاشماوە دادەنران، دایکان وتیان ئەو پارچانە دەکڕین تەنها بۆ ئەوەی تامێکی گۆشتاوی لە خواردنەکەدا بمێنێتەوە بۆ ئەوەی منداڵەکان هەست بە بێبەشی نەکەن، لە هەندێک ماڵدا تەنانەت ئەم پاشماوە هەرزانانەش بەشەخۆراک دەکرێن، چونکە دایکان پێیان باشە برسی بن بۆ ئەوەی بەشی منداڵەکانیان بمێنێتەوە.

 

عەلی. ن، مریشکفرۆشێک لە گەڕەکی کەرناجی کرماشان، وتی:  ساڵانێکە مریشک دەفرۆشم، بەڵام ئێستا کە هەموو شتێک نرخەکەی بەرز بووەتەوە، ئیتر خەڵک توانای کڕینی مریشکیشیان نییە، ژنێک هەیە هاوژینەکەی کۆچی دوایی کردووە، دوو منداڵیشی هەیە، چەند ڕۆژ جارێک دێت و لێم دەپاڕێتەوە کە قاچ و باڵەکانی مریشکەکە بهێڵمەوە بۆ ئەوەی خواردنی بۆ منداڵەکانی لێ دروست بکات،  دەتوانێت چی بکات؟ دەبێت هیچ ڕێگەیەک بدۆزێتەوە بۆ ئەوەی خۆراک بدات بە منداڵەکانی و مرۆڤ بەڕاستی نازانێت چی بڵێت، دۆخەکە ڕۆژانە خراپتر دەبێت.

 

فرۆشیارەکە ئاماژەی بەوەشکردووە، ساڵانێکی زۆرە لەم کارەدا بووە، بەڵام هەرگیز شاهیدی ئەو کەسانە نەبووە کە ئەوەندە توانای کڕینی تەنانەت شتێکی سەرەتایی و ڕۆژانەیان نەبێت، ئەمەش تەنها ڕووداوێکی گۆشەگیر نییە، بەڵکو ڕەنگدانەوەی ئەو فشارە ئابوورییە بێئەندازەیە لەسەر خێزانە کەم داهاتەکان، بەتایبەتی ژنانی سەرۆک خێزان، ئەم فشارانە قەبارەی سفرەکانیان کەم کردووەتەوە و هەڵبژاردنی خۆراکیان سنووردار کردووە و منداڵانی لە خۆراکی تەندروست بێبەش کردووە.

 

ڕووخساری برسێتی لە شەقامەکانی کرماشان

بەڵام بۆ تێگەیشتن لە قوڵایی قەیرانی بەدخۆراکی لە نێو منداڵانی کرماشان، پێویست ناکات بە دزییەوە بچیتە ناو خانووە وێران و شێدارەکانی پەراوێزی شار و یان لە تاریکی گەڕەکە پەراوێزخراوەکاندا بە دوای منداڵانی برسیدا بگەڕێین، چەند خولەکێک ڕۆیشتن بە شەقامەکانی شاردا بەسە بۆ ئەوەی بینینی منداڵان لە باوەشی دایکیاندا دانیشتوون، کە بەهۆی پێویستی یارمەتی بۆ مانەوە دەجووڵێنرێن، کە لە هەموو ئامارێک یان ڕاپۆرتێک دیارترن.

 

ئەم منداڵانە تەمەنی کورتیان لە هەژاری و برسێتیدا بەسەر بردووە، نەوەیەک کە لەناو بێبەشیدا گەورە بووە تەنانەت پێش ئەوەی دەرفەتی ئەزموونی منداڵییان هەبێت، بە پشتبەستن بەو داتا و شیکاریانەی کە پێشتر ئاماژەمان پێدا، بە دڵنیایی زیاترەوە دەتوانین بڵێین کە دۆخی منداڵان لە کرماشان کە بە پێی ئامارە فەرمییەکان لە پێوەرەکانی نەهامەتیدا لە پلەی دووەمی وڵاتدا هاتووە، لە ئەنجامی دەرئەنجامە ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆکانی ئەو شەڕە، هێندەی تر کارەساتبارتر بووە.

 

بە گشتی دەکرێ بڵێین کە دۆخی ئابووری کۆمەڵگە، لە ژێر ئەو بڕیارانەی حکومەتدا کە هەرگیز لە لێدانی دەهۆڵی سەرکەوتن لە شەڕدا نەوەستاوە، داڕمانێکی قووڵ و ئاوەژێنەر بەخۆیەوە دەبینێت، ئەم داڕمانە تەنها بە ژمارە و گرافەکانەوە سنووردار نییە، بەڵکو ڕاستەوخۆ لە ژیانی ڕۆژانەی خەڵکدا ڕەنگ دەداتەوە، و منداڵان لە پێشەنگی ئەو گروپانەدا دادەنێت کە زۆرترین زیانیان بەرکەوتووە.